หนังสือแนวทางปฏิบัติเพื่อความพ้นทุกข์

[สายรุ้ง]

ขึ้นฐานที่ ๔
ให้เอาสติเป็นนายประตู ดู (มโน ) ทวาร

            เมื่อโยคาวจรผู้บำเพ็ญ  รู้ว่าจิตหลุดพ้นแล้ว  ถ้ามีปัจจเวกขณะญาณ  จิตจึงไม่กำเริบ  เหตุนั้นในฐานที่ 4   จึงให้มีสติ  เป็น นายประตูดูทวาร  เมื่อ  อารมณ์  ผ่าน  เกิดดับ  ต้องให้รู้  เวลาไหน  รู้   เวลานั้นเป็น  วิชา  เวลาไหนไม่รู้  เวลานั้นเป็น   อวิชา

            ทวารตาก็ไม่สำคัญ  ตาเป็นดุจกล้องส่อง  คนที่ส่องกล้องข้างในสำคัญ  หูเป็นดุจวิทยุเครื่องรับเสียง  คนที่ฟังเสียงอยู่ข้างในสำคัญ  คนที่ดมกลิ่น  คนที่ลิ้มรส  คนที่ถูกต้องโผฏฐัพพะสำคัญ  ให้จับเอาให้ได้แต่  ตัวสำคัญจริง ๆ   คือผู้รับธรรมารมณ์อันได้แก่ใจ  ใจเป็นใหญ่

            ใจย่อมอยู่ในมโนทวาร  อารมณ์ผ่านทวารภายนอก  ก็เข้าไปบอกให้  ใจ  เป็นผู้รู้  มันสายโทรศัพท์ เข้าไปถึงกันได้รวดเร็ว จึงไม่ต้องดูทวารอื่นให้ลำบาก  ดูแต่มโนทวารอย่างเดียวเท่านั้นก็พอ  เมื่อผู้บำเพ็ญมีสติเป็นนายประตู  ดูมโนทวาร  เมื่ออารมณ์ผ่านก็จะเข้าไปบอกให้ท่านรู้เอง  ไม่ต้องไปดูที่อื่นให้ลำบาก  เหมือนคนดูหนัง   เขาย่อมดูที่  จอหนัง

            เพราะจอหนังเป็น  ที่ประชุม  แห่งรูปหุ่นก่อน  แต่รูปยังไม่ปรากฏบนจอหนัง  จอหนังย่อม  ว่างเปล่า  จอหนังจะมีรูปหุ่น อาศัยเครื่องฉายหมุน  เครื่องฉายจะหมุนอาศัยคนฉายเมื่อรูปหุ่นมาปรากฏที่จอหนัง  จอหนังจึง  กลาย  เป็นบ้านเป็นเมือง เป็นแม่น้ำลำธาร  เป็นสัตว์เป็นคน  เป็น  พระเอก  นางเอก  สารพัด  นับไม่ถ้วนรวมความลง  ในการดูก็มีอยู่  สองอย่าง   คือ ทำให้คนที่ดูชื่นชนยินดีอย่างหนึ่ง  ทำให้ชิงชังยินร้ายอย่างหนึ่ง   การดู  หนังใน  คือดู  หทัยวัตถุ  ก็ไม่มีต่างกันเลย   เมื่อไม่มีอารมณ์  อันใด  หทัยวัตถุก็ว่างเปล่า  อยู่

            เมื่อมี  ผัสสะ  เข้ามากระทบทวารเข้าแล้ว  ก็จะเห็นเป็นเรื่องเป็นราว  มีทั้ง  สุข มีทั้ง  ทุกข์  ไม่สุขไม่ทุกข์    มีทั้ง   ดี   มีทั้ง ชั่ว   มีทั้ง  บาป  มีทั้ง  บุญ  สารพัด  นับไม่ถ้วน  แต่เมื่อสรุปความลงก็คงมี  สอง  คือ  อิฎฐารมณ์  อารมณ์ที่ชอบอย่างหนึ่ง อนิฏฐารมณ์  อารมณ์ที่ไม่ชอบอย่างหนึ่ง

  

เหตุปัจจัยที่ทำให้สังขารเกิด

            เมื่อดูหนังในให้มากเข้าแล้ว  จะจับต้นสายปลายทางแห่งสังขารอันมาประชุมแต่งในดวงหทัยวัตถุ   จะเห็นสังขารที่เป็นอดีตบ้าง  อนาคตบ้าง  ปัจจุบันบ้าง  เป็นไปในภูมิสาม  คือ  กามาวจรภูมิ  รูปาวจรภูมิ  อรูปาวจรภูมิ   จะมาประชุมที่หทัยวัตถุสังขารเหล่านี้มาจากอะไร  เมื่อสาวเข้าไปหา  ต้นเหตุ  จะรู้ได้ว่าสังขารเหล่านี้เกิดจาก

            อาหาร  อย่างหนึ่ง
            กรรม  อย่างหนึ่ง
            ตัณหา  อย่างหนึ่ง
            อวิชา อย่างหนึ่ง

            อาหารมี ๒
            กวลิงกาฬาหาร  อาหารคือคำข้าว  เป็นอาหารของ  กาย
            ผัสสาหาร  การกระทบทางทวาร  เป็นอาหารของ  ใจ
            กรรม  คือ  กุศลกรรม  และ  อกุศลกรรม  อันเกิดแต่การกระทำ  ทำไว้แต่อดีตบ้าง  ปัจจุบันบ้าง  ทำทางกาย   พูดทางวาจา ตัว  มโนกรรม  เป็นผู้สั่งให้ทำ  ทำแล้วตัวมโนกรรมก็เป็นผู้สั่งสมเอาไว้  กรรมเหล่านี้เกิดจากตัณหาความอยาก

หทัยวัตถุเทียบกับจอหนัง

            ตัณหา  มาจาก  อวิชา  ความไม่รู้เท่าบุญเท่าบาป  ดวงหทัยวัตถุจึงเปรียบเหมือนจอหนัง  กายสังขารทุกส่วนเปรียบเหมือนโรงหนัง  สังขารที่เข้ามากระทบหทัยวัตถุเปรียบเหมือน  รูปหุ่น  เข้ากระทบที่จอหนัง  ตัณหา  ความอยาก  เปรียบเหมือนเครื่องฉายหนัง  เมื่ออยากในเรื่องไหนก็ฉายในเรื่องนั้น  ตัวอวิชา   เปรียบเหมือนคนฉายหนัง  เมื่ออวิชาดับ ไม่เข้าไปหนุนตัณหาให้อยาก  สังขารความปรุงแต่งก็ดับ  เมื่อสังขารความปรุงแต่งดับ  ดวงหทัยวัตถุก็ว่างเปล่า  ฉันใด

            เมื่อคนฉายหนังหยุดฉาย  เครื่องฉายมันก็หยุด  เมื่อเครื่องฉายหยุดรูปหุ่นก็ไม่ปรากฏที่จอหนัง   จอหนังจึงว่างเปล่า    เมื่อผู้บำเพ็ญรู้แจ้งดังนี้แล้ว   ก็ให้มี  ปัจจเวกขณะญาณ  การ  กำหนดรู้  ตัวปัจจเวกขณะญาณ   นี้แหละเป็น  ตัววิชา    เป็นเครื่องห้ามอวิชาไม่ให้เข้าไปหนุนตัณหาให้อยาก  เมื่อตัณหาไม่อยากแล้ว  ความคิดในสามกาลจึงไม่มี

            เมื่อความคิดในสามกาลไม่มี   หทัยวัตถุจึงว่างเปล่า  ที่ว่าสังขารดับหมายเอา  ดับความคิดในสามกาล  เท่านั้น  ส่วนวิญญาณ ความรู้ในทวาร ๖   เป็นของ  ดับไม่ได้  ดับได้แต่เวลานอนหลับเท่านั้น  เมื่อตื่นขึ้นมา  ก็ต้องได้เห็น  ต้องได้ยิน  ขันธ์อันนี้ท่านเรียกว่า  วิบากขันธ์  เป็นตัวทุกข์สัจจ  เป็นของควรกำหนดรู้  ห้ามแต่ไม่ให้เข้าไปยึด

            ถ้าเข้าไปยึดเป็น  สมุทัย  เหตุให้เกิดทุกข์  ถ้า  ว่าง  เป็น  นิโรธ  ความดับทุกข์  กริยา  ที่ปล่อยวางเป็น  มรรค  การออกจากขันธ์  คือ  เมื่อรู้ก็สักแต่ว่ารู้   ไม่ใช่เรารู้   ได้กล่าวแล้วในฐานที่ ๓   ถ้า  ออกจากวิญญาณขันธ์  ได้ก็นับว่า   หมดเรื่องวิญญาณขันธ์ก็นับเข้าในนามขันธ์คือใจ

            เมื่อ  ออกจากใจ  ได้ก็  หมดเรื่อง  เพราะราคะ  โทสะ  โมหะ  มันเกิดขึ้น  มันก็เกิดขึ้นที่ใจ  ถ้าทิ้งใจแล้ว   ก็เป็นอันว่า ตัดต้นทางของกิเลส  กิเลส  คือ  ราคะ  โทสะ  โมหะ   จึงเปรียบเหมือนไฟ  วิญญาณคือใจเปรียบเหมือนเชื้อของไฟ   ถ้าทิ้งเชื้อไฟก็เท่ากับทิ้งไฟ  กล่าวย่อๆ ก็ให้  วางรูป  วางนาม  คือวางกายกับใจเท่านั้น
  
            ถ้าวางรูปขันธ์  วางนามขันธ์ได้แล้ว  ก็ไม่เห็นมีอะไรอีก  ที่จะนำมากล่าว  ที่กล่าวกันไปมาก ๆ  เพื่อให้ฟังกันให้สนุกเท่านั้น จึงจะนำมากล่าวอีก  ถ้าทิ้งกายกับใจได้แล้ว  ไม่ต้องฟังอีกก็ได้  ฟังไปได้ก็  เบื่อหู  เบื่อตา   เปล่า ๆ   ถ้าทิ้งใจยังไม่ได้ให้ฟังอีกก่อนใจจะเกิดมีขึ้น  อาศัยอะไร  อะไรเป็นเหตุให้มีใจ  อ้อ  ใจมีขึ้นนั้น

            อาศัยตากับรูป  เกิดจักขุวิญญาณ
            อาศัยหูกับเสียง  เกิดโสตวิญญาณ
            อาศัยจมูกกับกลิ่น  เกิดฆานวิญญาณ
            อาศัยลิ้นกับรส   เกิดชิวหาวิญญาณ
            อาศัยกายกับโผฎฐัพพะ  เกิดกายวิญญาณ
            อาศัยใจกับธรรมารมณ์   เกิดมโนวิญญาณ

            ประชุมธรรมอย่างละสาม ๆ   เป็นปัจจัยให้เกิด  ผัสสะ  ผัสสะจึงเป็นปัจจัยให้เกิด  เวทนา  สุขบ้าง  ทุกข์บ้าง   ไม่สุข ไม่ทุกข์บ้าง

            เมื่อบุคคลใดถูกต้องสุขเวทนาแล้ว  ไม่เพลิดเพลิน  ไม่ชื่นชม  ไม่หมกมุ่นติดอยู่  อนุสัย  คือ  ราคะ   ก็ไม่ตามนอนในสันดาน ของบุคคลนั้น

            เมื่อบุคคลนั้นถูกต้องทุกข์เวทนาแล้ว  ไม่โศกเศร้าเสียใจ  ไม่ตีอกร้องไห้   ไม่คร่ำครวญหลงใหล   อนุสัย  คือ  ปฏิฆะ  ก็ไม่ตามนอนใน   สันดาน  ของบุคคลนั้น

            เมื่อบุคคลนั้นถูกต้อง  อทุกขมสุขเวทนาแล้ว  รู้จักความเกิด  รู้จัก  ความดับ  รู้จัก  ความอร่อย  รู้จัก ความให้โทษ   รู้จัก   ออกจาก   เวทนานั้นโดยชัดเจนตามเป็นจริง  อนุสัย  คือ  อวิชา   ก็ไม่ตามนอนใน  สันดาน  ของบุคคลนั้น

            บุคคลนั้นละ  อนุสัย  คือ  ราคะ  ในสุขเวทนาได้แล้ว
            ถ่ายถอน  อนุสัย  คือ  ปฏิฆะ  ในทุกขเวทนาได้แล้ว
            เพิกถอน  อนุสัย  คือ  อวิชา  ในอุทกขมเวทนาได้แล้ว
            กระทำวิชาให้เกิด  จักทำที่สุดแห่งทุกข์ได้

            ในสูตรนี้เรียกว่า  เวทนา  ให้ออกจากเวทนา  ถ้าออกจากเวทนาได้  ก็ออกจากใจได้  ใจอันเดียวมันมีสัญชาติต่าง กัน  จึงเรียกไปตามสัญชาติของใจ  คือมันมี  เวทนา  สัญญา  สังขาร  วิญญาณ  รวมกันเข้าจึงเรียกว่าใจ  ตัวแกงอันเดียวกันมีหลายรส   คือ  รสเปรี้ยว   รสเผ็ด  รสเค็ม  รสหวาน  ไปตามอรรถรสของแกง  มีอยู่ ๔ รส   ถ้ารวมกันเรียกว่า  แกง  อันเดียว  เวทนา สัญญา  สังขาร  วิญญาณ  เปรียบเหมือนรสของแกง  ใจ  จึงเปรียบเหมือนแกง  ถ้าวางแกงได้ก็เป็นอันว่าวางรสของแกงทั้งหมด  ฉันใดถ้าวางใจได้ก็เป็นอันว่าวาง  เวทนา  สัญญา  สังขาร  วิญญาณ  ทั้งหมด  ของ ๔ อย่าง  ถ้าวางอันหนึ่งได้   ก็ได้ไปหมด

            ถ้าวางไม่ได้   ต้องการอยากเห็นพระนิพพาน  ก็ไม่เห็น  เพราะพระนิพพานไม่มีขันธ์   ขันธ์บังพระนิพพานอยู่มิดชิด  ถ้าอยากเห็นพระนิพพาน  ก็ต้องเพิกขันธ์ออกให้หมด  ถ้าเพิกขันธ์ไม่ได้  วางขันธ์ไม่ได้  ก็เป็นอันว่าหมดหวัง  จะแสวงหาหนทางอื่น  ไม่มีหนทาง  มีหนทางเดียวเท่านี้   เพราะขันธ์ของเราไม่เป็นของที่มีจริง  เป็นของหลอกลวงให้เราเข้าไปยึดถือ

            สิ่งใดที่เราเข้าไปยึดถือโดยความเป็นเจ้าของ  จะเป็นของหาโทษมิได้ สิ่งนั้นย่อมไม่มี

            สิ่งทั้งปวงทั้งวัตถุภายในคือในตัวเรา หรือ  วัตถุภายนอกคือ  นอกตัวเราก็ดี  ไม่มีสิ่งใดเป็นสาระแก่นสาร  มีแต่สิ่งที่ให้เกิดโทษโดยส่วนเดียว  เหตุนั้นฐานที่ ๕  จึงให้อยู่กับความไม่ถือมั่น

จบฐานที่  ๔

หมายเหตุ...
ผู้โพสต์...
พยายามรักษา...
วรรคตอนและอักขระ...
ตามหนังสือต้นฉบับ...

[สายรุ้ง]

ขึ้นฐานที่   ๕
ให้อยู่กับความไม่ถือมั่น ไม่ให้ถือมั่นอะไรทั้งหมด

            ฐานที่  ๕  ก็ให้เพ่งหทัยวัตถุอันเดียวนั้นเอง  แต่มีความหมายต่างกัน  คือมีอะไรผ่านมาทางมโนทวาร  จะเป็น  อิฏฐารมณ์ หรือ  อนิฏฐารมณ์   ไม่ให้ถือมั่นในอารมณ์เหล่านั้น  ก็ตัวปัจจเวกขณะญาณจะกำเริบ คือ

            สติจะเหนี่ยวรั้งไว้ไม่ได้   เพราะ  ความถือมั่น  ในอารมณ์เหล่านั้นแหละเป็นเหตุ

            เมื่อถือมั่นในสิ่งใด  จิตใจของเราจึงเข้าไปยึดถือเอาสิ่งนั้น  สิ่งอะไรเล่าที่เรายึดเราถือมากกว่าสิ่งทั้งปวง  ไม่มีสิ่งอื่นนอกจากตัวเรา

            รักอะไรจะยิ่งกว่าตัวเราไม่มี
            เกลียดอะไรจะเกลียดเท่าความตายไม่มี
            ทุกข์อะไรจะทุกข์ยิ่งกว่าเบ็ญจขันธ์ไม่มี
            สุขอะไรจะยิ่งกว่าพระนิพพานไม่มี

            ตัวเรา  ในที่นี้หมายเอา  ขันธ์ทั้ง  ๕  คือ  กายกับใจอันเป็นที่รักอย่างยิ่ง  ไม่มีสิ่งอะไรจะเทียบถึง  จำพวกที่ทำการทุจริตผิดศีลธรรม  ฝ่าฝืนเอาประโยชน์ของผู้อื่นมาเป็นประโยชน์ของตน  ก็เพราะรักตนนี้เอง  แต่การรักตนชนิดนี้ไม่ถูกทาง  เท่ากันกับเกลียดชังตน

            ถ้ารักตนต้องทำความดีไว้เพื่อตน  ความดีกับความชั่วที่ตัวทำไว้ย่อมจักได้เป็นผล  เหมือนกับเงาเทียมตนฉะนั้น  ตนคือขันธ์ ๕  ที่หลงงมงายเข้าไปยึดถือ  ไม่ใช่ตนจริง  เป็นตนแต่เพียงสมมุติ  ให้รู้  ว่าเขา  ว่าเรา  ว่าหญิง  ว่าชาย  เพื่อให้รู้ว่าใครเป็นใคร   เรียก  กันได้แต่เพียงชั่วคราว ในระยะที่ยังไม่สิ้นลมหายใจเท่านั้น

            เมื่อสิ้นลมหายใจแล้ว  การสมมุติว่าสัตว์ว่าคน  ก็ไม่มีตน  ขันธ์  ๕   จึงเป็นของ หลอกลวงให้ลุ่มหลง  เหมือนคนเล่นกลหลอกลวง  การยึดถือเอาขันธ์  ๕ เป็นตน  จึงนับว่าถือเอาของไม่มีจริง  ถือเอาของไม่เที่ยง  จึงต้องได้รับทุกข์  ทุกข์เพราะเราหลงถือเอาของไม่จริง  ทุกข์อะไรจะทุกข์เท่าเบ็ญจขันธ์ไม่มี

            แต่เป็นอะไรคนเราทุก ๆ คนจึงรักเบ็ญจขันธ์ยิ่งกว่าสิ่งทั้งปวงเป็นเพราะคนเราตกอยู่ในอำนาจแห่ง  อวิชา  ไม่รู้เท่าสังขารตามความเป็นจริง  จึงมัวหลงยึดเอาของไม่จริง   ของไม่เที่ยง   จึงได้แต่วิ่งเข้าไปหาทุกข์   คิด ๆ ดูก็น่าขัน  ก็ว่าทุกข์ก็วางทุกข์เสีย  ดังนี้จึงจะพ้นทุกข์  ก็ว่าไฟเป็นของร้อนก็น่าจะวางไฟ

            แต่เหตุไฉนคนเราทุก ๆ จำพวกที่ยังขาดจากการ  สดับ  ก็ว่าไฟแต่วิ่งเข้าไปหาไฟ  เข้าไปยึดไปถือเอาไว้   ถ้าวางไฟ เสียได้ ความร้อนจะมีมาแต่ที่ไหน  ถึงความร้อนของไฟจะมีอยู่ก็โดยธรรมชาติของมัน  เมื่อเราไม่ไปจับมัน

  

วิธีวางขันธ์   ๕

            ฉันใดขันธ์ทั้ง  ๕  อันเป็นตัวทุกข์   เปรียบเหมือนไฟ   ถ้าเราวางเสียซึ่งขันธ์  ๕  อันเป็นตัวทุกข์  ทุกข์จะมีได้อย่างไร  ถึง ขันธ์  ๕  จะเป็นทุกข์   ก็เป็นทุกข์โดยธรรมชาติของมัน  พึงเห็นดังขันธ์  ๕  ของคนอื่น  ไม่ใช่เรา  ไม่ใช่ญาติของเรา   เมื่อเราได้เห็นเขาเจ็บเขาตาย   ก็จะเพียงเมตตากรุณาเท่านั้น  หรือถ้าเป็นคนก่อกรรมก่อเวรแก่เรา  เรายังจะนึกว่าสมน้ำหน้ามันให้มันตาย  เราจะได้อยู่สบาย

            ถ้าตัวของเรานึกถึงขันธ์ของเราว่า  นำทุกข์นำโทษมาให้แก่เรา  ถ้าเราถือเอาขันธ์  ๕  ก็เท่ากันกับถือเอาทุกข์   คือเอางูพิษ  ถ้าเรานึกถึงขันธ์   ๕  เท่ากันกับ  คนก่อกรรมก่อเวรแก่เรา  นำทุกข์นำโทษมาให้แก่เราโดยส่วนเดียว

            ถ้าขันธ์  ๕  มันหิว  มันกระหาย  มันแก่  มันเจ็บ  มันตาย  เราก็จะคิดว่า  สมน้ำหน้ามัน  ถ้าเรานึกเสียว่า  ขันธ์  ๕  ไม่เป็นของเรา   ไม่อยู่ในอำนาจของเรา  เราบังคับบัญชามันไม่ได้  เมื่อมันแก่  มันเจ็บ  มันตาย  ถ้าเรานึกเสียว่าไม่ใช่เราตาย  ขันธ์เขาเปลี่ยนสภาพของเขาต่างหาก  เขาแก่ถึงขีดของเขา  หรือเขายังไม่แก่  เขาพอใจอยากไปเอง  ไม่ใช่เราบอกให้เขาไป  หรือนึกเสียว่า  แขกฝรั่งมันตายต่างหาก  ไม่ใช่เราตาย

            ถ้านึกอย่างนี้เราก็ไม่ดีใจ  ไม่เสียใจ  จะถอนเสียซึ่งอุปาทานการเข้ายึด  ดังนี้จึงจะนับว่าเกลียดความตาย  ถ้าเกลียดความตายแล้ววิ่งเข้าไปหาความตายมันก็ได้แต่ความตาย  เข้าใจแต่ว่า  เราเป็นผู้แก่  ผู้เจ็บ  ผู้ตาย  ถอนตัวเราออกไม่ได้  ไหนเลยจึงจะพ้นทุกข์

            เกลียดทุกข์ไม่วางทุกข์  เกลียดความตาย ไม่วางความตาย  กลัวจรเข้ใหญ่แล้วไพล่ลงหนอง  ถ้าเข้าไปยึดเอาเรามันได้ตัวเราไว้สมหมาย  หรือเวลามันตายเราร้องไห้โศกเศร้า  มันกลับคืนมาได้  ก็ควรจะไปยึด  ควรจะร้องไห้โดยแท้

            ถ้าผู้ปฏิบัติธรรมเห็นแจ้งชัดว่า
            การเข้าไปยึดขันธ์มีโทษโดยส่วนเดียว
            การวางขันธ์มีประโยชน์โดยส่วนเดียว
            ก็ให้ปล่อยเสีย วางเสีย
            สาธุชนจะหลุดพ้นได้  เพราะความไม่ถือมั่น

            เมื่อวางเสียซึ่งอัตตวาทุปาทาน  การถือมั่นในตัวตน  อุปาทานดับ  ภพก็ดับ  ถึงที่สุดแห่งทุกข์  สมตามหลักคำสอนของพระพุทธองค์  ทรงชี้ไว้เป็นหลักอ้างว่า

            “ อุปาทาเนภะยํทิสวา ”
            เห็นไฟร้ายในการยึด
            “ เอเสวนฺโต  ทุกฺขสฺส”
            นั่นแลที่สุดแห่งทุกข์

การปล่อยวางอุปาทาน  ๔

 
            ถ้าวางตัวอุปาทานไม่ได้แล้วจะมีโทษเป็นอย่างไร  มีโทษคือ  จะต้องเกิดอีก  เมื่อมีเกิดก็ต้องมีตาย   ถ้าไม่เกลียดความตาย  ก็ให้เข้าไปยึดเอา   อย่าปล่อยวาง  ถ้าเข้าไปยึดถือเอาไว้   เมื่ออุปาทานมี  ภพก็มี  เมื่อมีภพ  ก็ต้องมีชาติ  เป็นสายชนวนสืบต่อกัน

            เมื่อจะกล่าวถึงอุปาทานการยึดถือ  มี  ๔  ประการ  คือ
            สีลัพพตุปาทาน  ๑
            ทิฏฐุปาทาน  ๑
            กามุปาทาน  ๑
            อัตตวาทุปาทาน  ๑

            อุปาทานทั้ง  ๔  นี้  จะเอาอะไรมาฆ่ามาถอน  อุปาทานจึงจะดับ ต้องเอาปัญญา  เอาศีล  เอาสมาธิ  เป็นแต่ผู้ช่วย  ปัญญาในที่นี้ก็ต้องเป็น  โลกุตตรปัญญา  จึงจะฆ่าจึงจะถอนได้  โลกุตตรปัญญาจะฆ่า  ฆ่าด้วยอาการอย่างไร  ด้วยอาการที่ค้นหาเหตุผล  อะไรเรียกว่า  เหตุ  อะไรเรียกว่า  ผล
ตัวของเราเป็นตัว  เหตุ  คือ  เกิด  มาแล้ว
แก่  เจ็บ  ตาย  เป็นตัว  ผล

            เมื่อเห็นผลแล้วจึง  สาวเข้าไปหา  ต้นเหตุ  อีกว่า
            ชาติ  คือความเกิดนี้  มันมาจากอะไร
            มาจาก  กรรมภพ  คือ  บุญ  กับ  บาป
            ภพ  คือ  บุญ  กับ  บาป  มาจากอุปทาน
            อุปาทาน  แปลว่า  ยึดเอาบุญ  ยึดเอาบาป

            สีลัพพตุปาทาน  ถือมั่นในลัทธิภายนอกศาสนาไว้  สีลัพพตุ  แปลว่า  สิ่งที่จะนำความเศร้าหมองมาให้  ศาสนาสั่งสอนให้ละบาป  บำเพ็ญบุญ  บาปอันจะนำไปสู่อบายนั้นท่าน เรียกว่า

            กรรมกิเลส  เหตุเครื่องเศร้าหมอง  ๔  อย่างคือ
                        ฆ่าสัตว์  ๑
                        ลักทรัพย์  ๑
                        ประพฤติผิดในกาม  ๑
                        พูดปด  ๑

            ลัทธิศาสนาอื่นที่สอนว่า  ฆ่าสัตว์ไม่บาป  ถ้าใครนับถือลัทธินั้นก็ดี  หรือนับถือศาสนาพุทธ  แต่นับถือแต่ปาก  ไม่ประพฤติตามคำสอน  คือถือมั่นในบาป  บอกว่า  บาป  ที่ทำนี้เป็นตัว  กรรมภพ  เป็นตัว  เหตุ  ที่  ชั่ว  ตัว  ชาติ  เป็นตัว  ผล  เมื่อเหตุชั่วแล้ว  ผลก็ต้องชั่ว

            การทำ  บุญ  เป็น  เหตุดี  เมื่อเหตุดีผลก็ต้องดี  การได้สดับรับฟัง  ในการอ่านหนังสือก็ดี  ในการฟังก็ดี  เรียกว่า  สุตามยปัญญา  แปลว่า  ปัญญาเกิดจากการสดับรับฟัง  ฟังจากสัพพัญญูพุทธผู้รู้ก่อน  เมื่อฟังแล้วใช้ปัญญาไตร่ตรองดูเห็นแจ้งในใจเรียกว่า  จินตามยปัญญา  แปลว่า  ปัญญาเกิดจากการค้นคิด
  
            เมื่อรู้แจ้งเห็นจริงแล้ว  ว่า  บาปเป็นตัวกรรมภพ   เป็นลัทธิภายนอก  เป็นเครื่องนำไปสู่อบายภูมิ  ๔  ก็ละเสีย  วางเสีย  ไม่ถือมั่นถือเอาไว้  นี้เรียกว่า  ภาวนามยปัญญา  ทำให้ เกิด  ให้มีขึ้น  นี้แหละเรียกว่า  โลกุตตรปัญญา  เกิดจาก  กามาวจรญาณสัมปยุต  ประกอบปัญญา  บุคคลที่รู้ดังนี้ท่านเรียกว่า  ไตรเหตุบุคคล  มีจิตเป็นไตรเหตุ

            ส่วนบุคคลที่ฟังแล้วไม่รู้เป็นญาณวิปยุต  ปราศจากปัญญา  เป็น  ทุเหตุบุคคล  มีจิตเป็นทุเหตุ  ฟังแล้วไม่เข้าใจจึง  ละไม่ได้ วางไม่ได้  ซึ่งสีลัพพตุ ยังมี  สีลัพพตุอันเป็นอย่างกลางอย่างละเอียด  การถือเวทมนต์กลคาถา  มหานิยมต่าง ๆ ก็ดี  การถือภูติผีปีศาล  บวงสรวงบูชาสิ่งที่ศักดิ์สิทธิ์เคราะห์ดี  เคราะห์ร้าย  ฤกษ์ดียามดี  สิ่งใดปราศจากเหตุผล  ไม่เป็นทางที่จะพ้นทุกข์  สิ่งนั้นเป็น  สีลัพพตุ  ทั้งสิ้น

            ทิฎฐุปาทาน  ข้อที่  ๒  ทิฏฐิ  แปลว่าความเห็น
            ทิฏฐิ  อย่างหยาบ  ได้แก่
            สุญญตะทิฏฐิ  เห็นว่าสัตว์ตายแล้วสูญ
            สัสสตะทิฏฐิ  เห็นว่าสัตว์เที่ยง
                              เคยเกิดเป็นมนุษย์  ก็เป็นมนุษย์
                              เคยเป็นสัตว์ดิรัจฉาน  ก็เป็นสัตว์ดิรัจฉาน
            นัตถิกทิฏฐิ   เห็นว่าไม่มีบาป  ไม่มีบุญ

            ทิฏฐิ  ทั้ง  ๓  นี้   ถ้าเห็นขนาดหนัก  ไปสู่โลกันต์  ความเห็นอันนี้แหละเข้าฝังอยู่ในใจของบุคคลจำพวกใดแล้ว  บุคคลเหล่านั้นจึง  กล้าทำบาปได้

            ยังมีทิฏฐิอย่างกลาง  อย่างละเอียด
            ทิฏฐิวิปัลลาส  เห็นในของที่ไม่เที่ยงว่าเที่ยง
            เห็นในของที่เป็นทุกข์ว่าเป็นสุข
            เห็นในของที่ไม่งามว่างาม
            เห็นในของที่ไม่ใช่ตนว่าตน
            นี้เป็นทิฏฐิอย่างกลาง

            ทิฏฐิอีกสามอย่าง
            สิ่งใดควรแก่เรา  เราชอบใจ
            สิ่งใดไม่ควรแก่เรา  เราไม่ชอบใจ
            บางสิ่งควรแก่เรา  เราชอบใจ
            บางสิ่งไม่ควรแก่เรา  เราไม่ชอบใจ
            นี้อย่างละเอียด ฯ

            กามุปาทาน  ข้อที่  ๓  ถือมั่นในกาม  ไม่อยากละ  ไม่อยากวาง  ยินดีในกามสุข  เป็นเหตุให้ฆ่าสัตว์ลักทรัพย์  นี้เป็นกามุปาทาน  อย่างหยาบ   ยินดีในมนุษย์สมบัติ  สวรรค์สมบัติ  แล้วงดเว้นจากบาป  นี้เป็นอย่างกลาง  อย่างละเอียด ฯ

            อัตตวาทุปาทาน  ข้อที่  ๔  ถือมั่นในตัวตน  ถือสัตว์  ถือคน  ถือหญิง  ถือชาย  ถือดี   ถือชั่ว  ถือเขา  ถือเรา  ถือหมู่  ถือคณะ  ถือลัทธินิกาย  ถือบาป  ถือบุญ  ถืออินทร์  ถือพรหม  ความถือมั่นอะไร ๆ ในโลกนี้  มา  รวมอยู่ในอัตตวาทุปาทานทั้งสิ้น  ถ้าวางอัตตวาทุปาทานอันนี้ได้  สิ่งอื่นทั้งหมดก็กวาดล้างกันไปหมด

            เพราะอะไร ๆ ทั้งสิ้นมันมารวมอยู่ที่ตัวตน  คือ  ขันธ์ทั้ง  ๕  ถ้าวางตัวตน  คือ  ขันธ์ทั้ง  ๕  ได้แล้ว  สิ่งอื่นไม่ต้องวางก็ได้ เหมือนตัดต้นไม้   ถ้าตัดรากเง่าแล้ว  กิ่งก้านสาขาไม่ต้องตัดก็ตาย  เหตุนั้น  พระองค์จึงแสดงไว้ในที่สุดแห่งบัพพะ  หนึ่ง ๆ ใน  มหาสติปัฏฐานสูตร ว่า  

            หรือสติความระลึกว่า  กายมีอยู่  เวทนามีอยู่  จิตมีอยู่  ธรรมมีอยู่  ก็สักแต่ว่าญาณ  ความรู้เครื่องอาศัยระลึก  เธอ  พึง  เป็นผู้มี  สันดาน  อัน  ตัณหา  และทิฏฐิไม่อาศัยอยู่ด้วย  และไม่ให้ถือมั่นอะไรๆ  ในโลกด้วย

            ทั้งนี้จุดประสงค์  พระองค์ต้องการจะให้จิตหลุดพ้นดังนิพนธ์ภาษิตในข้อหนึ่ง  ซึ่งเป็นหลักแห่งความหลุดพ้น
            “ เยสํ สมฺโพธิยงฺเคสุ  สมฺมาวิตฺตํ  สุภาวิตํ   อาทานปฏินิสฺสคฺเค  อนุปาทาย  เย  รตา  ขีณาสวา  ชุติมนโต  เต  โลเก  ปรินิพฺพุตา”
            แปลว่า  ผู้มีจิตตั้งมั่นในองค์สัมโพธิ   คือ  ปัญญาเป็นเครื่องเห็นเอง  ผู้ใดไม่ถือมั่นในอุปาทานยินดีในการสละ  ผู้นั้นมีอาสวะสิ้นแล้ว  มีความรุ่งเรืองด้วยญาณ  หายหิวดับรอบแล้วในโลก
  
            อุปาทานทั้ง  ๔  นี้
            โสดามรรค  ฆ่าสีลัพพตุปาทาน  ได้ขาด  ทิฏฐุปาทานอย่างหยาบ  กามุปาทานอย่างหยาบ  ละได้
            สกิทาคามิมรรค  ละได้เท่ากัน  เป็นแต่  ที่เหลืออยู่นั้น  ทำให้เบาลง
            พระอนาคา  ละสีลัพพตุ  กามุปาทาน  1  ทิฏฐุปาทานอย่างหยาบ  อย่างกลางขาด  เหลืออย่างละเอียด
            พระอรหันต์  ละขาดหมดทั้ง  ๔

จบฐานที่  ๕

หมายเหตุ...
ผู้โพสต์...
พยายามรักษา...
วรรคตอนและอักขระ...
ตามหนังสือต้นฉบับ...

[สายรุ้ง]

ขึ้นฐานที่   ๖
ให้เลือกเฟ้นแห่งไตรลักษณ์สาม

            การจะมีฐานที่  ๖  อีกเป็นเพราะอะไร  เป็นเพราะอุปาทานยังดับไม่หมดนั่นเอง  ถ้าดับอุปทานหมดแล้วก็เสร็จกิจในการกระทำ  ถ้าอุปาทานมีอยู่  เมื่อภพมีอยู่  ชาติก็ต้องมีอีก  ชาติคือความเกิด  อันร้อนไปด้วยความเกิด  แก่  เจ็บ  ตาย  จึงเปรียบเหมือนไฟ

            ไฟจะเกิดขึ้นได้ต้องอาศัยเชื้อ  ตัวกรรมภพจึงเปรียบเหมือนเชื้อของไฟ   ตัวอุปาทานการเข้าไปยึดถือเอาไว้เปรียบเหมือนคนยึดเอาเชื้อของไฟไว้   ก็ตัวเรายึดเอาเชื้อของไฟไว้ไม่รู้ตัวดอกหรือ  คนอื่นใครเขาจะมายึดเอาไว้ให้เราก็เราเสียดายชาติ เสียดายภพ  เราปล่อยเราวางไม่ได้เราจึงไปนิพพานไม่ได้

            การที่ถอนอุปาทานไม่ได้  เป็นเพราะอะไร  เป็นเพราะญาณความรู้ยังไม่เห็นแจ้งใน  สามัญลักษณะ  คือ  อนิจจัง  ทุกขัง อนัตตา  นี้เอง  เหตุนั้นในฐานที่  ๖  จึงให้เลือกเฟ้นแห่งไตรลักษณ์สาม  คืออะไรๆ ในโลกนี้ทั้งหมด  จะเป็นสังขารที่ใจครองก็ตาม  จะเป็นสังขารที่ไม่มีใจครองก็ตาม  ทุก ๆ สิ่งที่เกิดขึ้น  มีเกิดแล้วต้องมีดับเป็นคู่กัน

  

เครื่องปิดบังปัญญา

            ถ้าเราเห็นความจริงใน  ทุก ๆ สิ่ง  มี  ปัญญาชี้ขาด  ไว้แล้ว  ใหนเลยเราจึงจะไปยึดเอาสิ่งนั้น  ว่าเป็นของเราได้  ที่เราจะเข้าไปยึดถือเอาโดยความเป็นเจ้าของ  ก็เพราะเราเห็นว่าสิ่งนั้น  เที่ยง  นั้นเอง  เมื่อถึงคราวสิ่งนั้น  พลัดพรากจากตัวเรา  ตัวเราจึงเกิดโศกเศร้าเสียใจ

            ถ้าตัวเรารู้แจ้งเห็นจริง  ว่า  ทุกๆ สิ่ง  ที่มีอยู่ในตัวเรานี้ก็ดี  เป็นแต่  เครื่องอาศัยกันและกัน  อยู่ชั่วครั้งชั่วคราวเท่านั้น  ไม่วันใดก็วันหนึ่งจะต้องพลัดพรากจากกัน  ไม่ต้องสงสัย  ความตัดสินใจให้ชี้ขาดไว้ดังนี้  ญาณความรู้ไม่ลืมหลง  ไม่หลงเข้าไปยึดถือในสิ่งที่ตนได้  กำหนดรู้  ไว้นั้น

            ถ้าสิ่งใดที่เรายังเข้าไปยึดถืออยู่  เพราะเราไม่เห็นแจ้งในสิ่งนั้นว่าตกอยู่ในสามัญลักษณะ  เหตุไรนรชนทั้งหลายจึงไม่เห็นในสามัญลักษณะด้วยปัญญาของตน  เหตุที่นรชนเหล่านั้น  เป็นผู้ เพลิดเพลิน อยู่  เป็นผู้  ทะเยอทะยานอยาก  อยู่  เป็นผู้   เลินเล่อเผลอตัว  อยู่   จึงไม่เห็นด้วย   ปัญญาของตน

            ถ้าชนเหล่านั้น  ละ  เสียซึ่งความเพลิดเพลิน  ละ  เสียซึ่งความทะเยอทะยาน  ละเสียซึ่งความเลินเล่อเผลอตัว  ชนเหล่านั้นจึงจะเห็นด้วยปัญญาของตน

            ผู้ที่ละความเพลิดเพลิน  คือผู้ที่มี  ศีลอันสังวรดีแล้ว  ผู้ที่มี  จิตตั้งมั่นในองค์สัมโพธิ  ต่อแต่นั้นปัญญาเป็นเครื่องเห็นเอง ปัญญาที่จะเห็นเองในที่นี้มีอยู่   ๒  อย่าง

            ปัญญาเกิดแต่การค้นคิดอย่างหนึ่ง
            ปัญญาเกิดแต่การเพ่งอยู่กับที่อย่างหนึ่ง

            ปัญญาที่ค้นคิดปรารภสภาวธรรม  หยาบกว่า  ปัญญาที่เพ่งอยู่กับที่  ถ้าจะเทียบกับสมาธิ  ปัญญาที่คิดค้นเทียบกับปฐมฌาณ ปัญญาที่เพ่งอยู่กับที่เทียบกับทุติยฌาน  ฌาน  ก็ละเอียดกว่ากันเป็นชั้น ๆ  ปัญญาก็ละเอียดกว่ากันเป็นชั้น ๆ  ตลอดถึงให้สำเร็จมรรคผล

            ต่อแต่นี้จะกล่าวถึงปัญญาค้นคิด  การจะค้นคิดก็ต้องให้มี  หลักความรู้   อันเกิดแต่สุตามยปัญญาก่อน  จึงจะรู้ได้เร็ว  ลำพังแต่การค้นคิดเอาเองรู้ได้ยาก ฯ

            ปัญญา  ที่ท่านแสดงไว้ใน  วิปัสสนาภูมิ  มี  ๖ คือ
            ขันธ์  ๕
            อายตนะ  ๑๒
            ธาตุ ๑๘
            อินทรีย์  ๒๒
            อริยสัจจ์  ๔
            ปฏิจสมุปบาท ๑๒

            เหล่านี้เป็น  ภูมิให้เกิดปัญญา  ใครจะเลือก  เอาข้อไหนก็ได้  เมื่อมีสมาธิอันใดอันหนึ่งเป็นที่ตั้ง  ควรยกวิปัสสนาข้อไหนข้อหนึ่งขึ้นพิจารณา  ในที่นี้จะยกเอาขันธ์ทั้ง ๕  ขึ้นแสดงพอเป็นทางเครื่องสดับสติปัญญา

  

อะไรปิดบังพระไตรลักษณ์

            ขันธ์  ๕  ย่นให้สั้นก็มีอยู่  ๒  คือ
            รูปขันธ์  ๑
            นามขันธ์  ๑

            รูปขันธ์   ของเรา  ณ  ที่เรายึดมั่นถือมั่นสำคัญว่าตัวตน  เพราะเราไม่เห็นในไตรลักษณ์  จึงถอนจึงวางอุปาทานไม่ได้  ถ้าเห็นทางไตรลักษณ์  อุปาทานก็ดับไปเอง  ก็อะไรมันบังพระไตรลักษณ์ทั้ง  ๓  ตัวสันตติ  ความสืบเนื่องของกายของใจเป็นเครื่องบังอนิจจตา

            ถ้า  เพิก  ตัวสันตติด้วย  ปัญญา  ก็จะเห็นอนิจจตา แจ่มแจ้ง  ชั้นต้นเพิกกายนี้ก่อน  ตัวของเราแรกก็เป็นเด็กอ่อนนอนอยู่ในเบาะ  เหมาะอยู่ในเปล  ครั้นนานมาก็เป็นเด็กเล็ก  เด็กใหญ่  รุ่นหนุ่ม  รุ่นสาว  แปรไปเป็นคนเฒ่า  แก่  ชรา  ตามืด  หูหนัก  ฟันหัก  แก้มตอบ  หนังหดหู่เป็นเกลียวเหี่ยวแห้งกำลังเรี่ยวแรงก็ลดถอย

            ความกินความนอนก็ไม่อร่อย  จะเดินไปมาทางไหนก็คร่ำครวญ  ตามอวัยวะทุก ๆ ส่วนล้วน แปรปรวนไปตามกัน  รูปโฉม ตระโนมพรรณที่เคยงดงามก็ทรามโฉม  หมองคล้ำกำดำ  หดเหี่ยวไม่น่าจะแลเหลียว  ในที่สุดก็แตกดับทำลาย  มีความตายเป็นอวสานนี้แหละ  กายสังขารมันไม่เที่ยงฯ

            ส่วน  จิตสังขาร  เล่าจิตดวงนี้เกิดขึ้นดับไป  จิตดวงใหม่ก็เกิดขึ้น  เป็นอดีตบ้าง  อนาคตบ้าง  เป็นไปในภูมิสาม  คือ กามาวจรภูมิ  รูปาวจรภูมิ  อรูปาวจรภูมิ  พราก  เสียซึ่งสันตติ  ความสืบเนื่องของจิต  วาง  เสียซึ่ง  ความคิดความรู้ ในอารมณ์สามกาล  เมื่อวางอารมณ์สามกาลได้แล้ว  ตัว  ภพ  ก็  ดับหมด  ตัว  ภพดับ  ก็คือ  ตัวคิด  ดับนั่นเอง

            เมื่อความคิดดับ  จิตเที่ยง  ไม่มีการไปการมา   อนิจจลักขณะก็ปรากฏขึ้น  คือเมื่อจิตเที่ยงแล้วจึงจะเห็นจิตไม่เที่ยง  ถ้าวางความคิดได้จะเห็นโทษแห่งความคิด   ดังคนออกจากฝิ่นออกจากสุราได้  จึงจะเห็นโทษของฝิ่นของสุรา  โทษแห่งความคิดที่คิดอยู่ในภูมิสาม  ความคิดก็เป็นปัจจัยให้เกิดความรู้  ความรู้เป็นปัจจัยแห่ง  ปฏิสนธิวิญญาณ

            อะไร  บังทุกขตา  อิริยาบถ  บังทุกขตา  ที่เราไม่เห็นทุกข์ พราะเราผลัดเปลี่ยนอิริยาบถ  คือ  การยืน  เดิน  นั่ง  นอน  กลบเกลื่อนซึ่งทุกข์  ไม่ดูทุกข์จึงไม่เห็นทุกข์  ถ้าเราดูทุกข์  ถ้าเราพรากอิริยาบถ  คืออยู่ในอิริยาบถเดียว   ทุกขตา  ก็ปรากฏ

            หรืออีกนัยหนึ่งเราเข้าไปยึดเอาของที่ไม่เที่ยง   ตัวของเราจึงเป็นทุกข์  แต่เราไม่ดูทุกข์  เราจึงไม่เห็นทุกข์  ถ้าเราดูทุกข์ถึงเราจะเปลี่ยนอิริยาบถอยู่ก็ตาม  ก็ต้องเห็นทุกข์

            ก็อะไรเล่า  บังอนัตตาลักขณะ  ตัว  ฆนะ  คือ  ก้อน  เราดูตัวเรา  ถ้าดูแต่เผิน ๆ  ไม่ดูให้แยบคาย  ก็จะเห็นแต่ผิวภายนอก  อันเป็นก้อนเป็นแท่ง  ถ้าเพิกเสียซึ่งฆนะคือก้อน  ให้เป็นส่วนย่อย ๆ  คือกระจายออกเป็นส่วน ๆ  ในอาการ  ๓๒

            ที่ว่าตัวเป็นตัวเรา  อะไรเป็นตัวเรา  ผมหรือขน  หรือเล็บหรือฟัน  ตับไตใส้พุง  อาหารใหม่  อาหารเก่า  น้ำเลือด  น้ำหนอง ถามดูในอาการ  ๓๒  ว่าอะไรเป็นตัวเรา  ถ้า  ผมขนเล็บฟันเป็นต้นตอบว่า  ข้านี่แหละเป็นตัวเรา  พึงถามอีก ว่า  ถ้าหากผม ขน  เป็นต้น  เป็นตัวเราเวลาสิ้นลมหายใจแล้วเป็นอะไร  ผม  ขน  เล็บ  ฟัน  จึงเปื่อยเน่าชำรุดทรุดโทรมไปเล่า

            ในที่สุดอาการ  ๓๒  ทุกส่วนคงรับสารภาพสู้ปัญญาไม่ได้  เมื่อเห็นกายทุกส่วนไม่มีอะไรเลย
            ส่วนที่แข็งเป็นธาตุดิน
            ส่วนที่เหลวเป็นธาตุน้ำ
            ส่วนที่อบอุ่นเป็นธาตุไฟ
            ส่วนที่พัดอยู่ในกายเป็นธาตุลม

            จึงเห็นร่างกายอันนี้ว่า  เป็นสักแต่ว่าธาตุไม่มีสาระแก่นสารเมื่อเห็นรูปขันธ์ว่าไม่มีอะไรแล้ว  ให้ดูนามขันธ์   ก็นามขันธ์อันนี้มันเกิดขึ้น  มันจะเกิดขึ้นด้วยอาการอย่างไร

            นามขันธ์มันจะเกิดขึ้น  มันก็อาศัยรูปขันธ์  เพราะรูปขันธ์อันนี้มันมี  ทวารรูป  มีตา  มีหู  เป็นต้น  เมื่อ  รูปภายนอก  มา  กระทบตา  เกิด  รูปภายใน  จึงเกิดวิญญาณขึ้น  ตากับรูปจึงนับเป็น  รูปวิญญาณ  อันเกิดแต่ตา  เป็น  นาม  หูกับเสียงเป็นรูปความรู้อันเกิดแต่หูเป็น  นาม  นามและรูปเกิดขึ้นแล้วก็ดับไป

  

วิตกที่ควรตรึก และไม่ควรตรึก

            ส่วน ความคิด  ที่คิดไปใน  อดีต  มันก็เกิดขึ้นจาก  สัญญา  นามธรรม  คือได้เห็นได้ยินไว้แต่อดีตจึงมีความคิดไปในอดีต  สิ่งใดที่เราไม่ได้เห็น  ไม่ได้ยิน  เช่น  บ้านอื่นประเทศอื่นที่เราไม่เคยไป  หรือวิชาที่เราไม่เคยรู้  เราคิดไปไม่ได้  เราคิดได้แต่ในวงที่เรารู้เท่านี้

            เมื่อเห็นกายกับใจของเราไม่ใช่ตัวตน  ค้นหาตัวตนไม่มี  นี่เป็น  วิปัสสนาค้นคิด  คิดเพื่อรู้  ถ้าไม่คิดก็ไม่รู้  ความรู้ที่เกิดจากความคิดมี  ๒   ถ้าคิดทางชั่วก็รู้ทางชั่ว  ถ้าคิดทางดีก็รู้ทางดี  ห้ามแต่การคิดในทางใดประกอบไปด้วยราคะ  ความกำหนัดบ้าง  ประกอบไปด้วยโทสะความโกรธบ้าง  ประกอบไปด้วยโมหะความหลงบ้าง

            พึงกลัวความคิดใหม่อันตรงกันข้าม  ดุจชายช่างไม้ผู้ฉลาด  ถอนสลักเก่าออกตอกสลักใหม่เข้า  ถ้าวิตกเช่นนั้นยังขืนบังเกิดขึ้นอยู่ก็ให้พิจารณว่า  เห็นว่าวิตกเหล่านี้  เป็นทางให้เกิดโทษโดยส่วนเดียว  ให้เกลียดกลัวต่อวิตกเหล่านี้ยิ่งนัก  เหมือนชายหนุ่มและหญิงสาว  เกลียดกลัวต่อของโสโครกฉะนั้น

            ถ้าวิตกเหล่านี้ยังขืนบังเกิดขึ้นอยู่  ก็อย่าพึงใส่ใจอย่าพึงนึกถึง  เปรียบเหมือนคนไม่อยากเห็นรูปที่ผ่านมา  ย่อมหลับตาเสียหรือเหลียวหน้าหนีเสีย  ถ้าวิตกเช่นนั้นยังบังเกิดขึ้นอยู่   ก็ให้คิดลดหย่อนผ่อนปรนให้น้อยลง  เหมือนคนวิ่งมาโดยรวดเร็ว   ปรารถนาจะเดินช้า ๆ  ก็เดินช้า ๆ  ปรารถนาจะนั่งจะนอน  ก็นั่งก็นอน  ถ้าวิตกเช่นนั้นยังบังเกิดขึ้นอยู่   ก็ให้เอา  ใจข่มใจ  ไว้ให้มั่น  บีบคั้นให้สงบเหมือนคนที่มีกำลังมากข่มคอคนที่มีกำลังน้อยไว้ฉะนั้น

            เมื่อวิตกคือความคิดดับลงแล้ว  จิตย่อมสงบภายใน ใสบริสุทธิ์  ผู้บำเพ็ญเพียรทำได้ดังนี้  นับว่าเป็นผู้ฉลาดในกระบวนของจิต  หวังจะวิตกเช่นไร  ก็วิตกเช่นนั้น  ไม่หวังจะวิตกเช่นไร  ก็ไม่วิตกเช่นนั้น  เป็นผู้ทำความอยากให้ขาด  ทำเครื่องผูกจิตให้หลุด  จักทำที่สุดแห่งทุกข์ได้

            วิปัสสนาค้นคิด  คือคิดเพื่อรู้แล้วให้หยุดคิด  หรือคิดแก้คิด  คือ โอนจิตออกจากอารมณ์  ที่เราไม่ต้องการ  คือเราคิดในองค์อริยะมรรค  เพื่อให้จิตสงบจากอารมณ์ภายนอก  แล้วให้วางความคิด   เพราะความคิดเป็นตัวสังขตธรรม  สังขตธรรม  บัง   อสังขตธรรม  วิปัสสนาค้นคิดสงเคราะห์ลงในสัมมานะญาณ  เป็นญาณต้นจบวิปัสสนาค้นคิด

วิปัสสนาหยุดคิด

            แต่นี้จักแสดง  วิปัสสนาหยุดคิด  คือ  วางอารมณ์สามกาลให้หมด  ไม่คิดในอดีต  อนาคต  ปัจจุบัน  เมื่อวางความคิดแล้ว ความคิดจึงไม่มี  แต่มันเหลือ  ความรู้  ซึ่งเป็นของเป็นเอง   เราไม่ได้คิดมันรู้เอง  มันจึงเรียกว่า  ขันธ์เป็นเอง  เป็นของละไม่ได้  ละได้แต่ความคิดในสามกาล

            เมื่อวางความคิดในสามกาล  มันเหลือความรู้  จึงให้ออกจากความรู้   ถึงความรู้อันมีอยู่ในปัจจุบันละไม่ได้  ก็ให้ออก  เพื่อจะ  ตัดต้นทางแห่งความคิด  ในฐานที่  ๓  ก็ได้แสดงแล้วว่า  ให้ออกจากความรู้  การที่ได้แสดงเป็นลำดับมา  ก็เพราะมันเป็นธรรมที่เกี่ยวเนื่องกัน

            การที่จะออกจากความรู้ก็ต้อง  กำหนดความรู้  คือระวังมันจะเข้าไปติดความรู้  ในฐานที่  ๔  จึงต้องมี  สติ  เป็นนายประตูสำหรับดูทวาร  เมื่ออารมณ์ผ่านเข้ามา  มันเกิดความรู้ขึ้น  ผู้จะรักษาจึงต้องมีสติรักษา  แต่สติก็เป็นแต่ผู้ระลึก  ผู้กำหนดรู้เท่านั้น

            ถ้า  อุปาทาน  มันมีกำลังมาก  สติก็ห้ามไว้ไม่อยู่  จึงมีฐานที่  ๕ เป็นเครื่องสนับสนุน  เมื่ออารมณ์อันใดผ่านมา  ไม่ให้ถือมั่นในอารมณ์นั้น  แต่การที่จะไม่ให้ถือมั่นในอารมณ์นั้น  ก็จะต้องเห็นว่าอารมณ์เหล่านั้น  ไม่เที่ยงเป็นทุกข์  ไม่ใช่ตัวตน  จึงจะ   วางอารมณ์  เหล่านั้นได้

            การที่จะเห็นแจ้งเห็นจริง  ก็ต้องอาศัยการ  ค้นคิด  บ้าง  อาศัยการ  เพ่งดู  บ้าง  จึงได้กล่าวถึงการค้นคิด  ครั้นรู้แล้ว  ให้วางความคิด  เมื่อวางความคิดในสามกาลแล้ว ส่วนความรู้อันนี้เป็นของที่ยืนที่  เว้นไว้แต่นอนหลับ  หรือคนตาย  หรือพระอริยเจ้าเข้านิโรธ  จึงจะดับความรู้อันนี้ได้

            ความรู้อันนี้แหละที่กล่าวกันอยู่ว่า  ให้รู้จักรูป  ให้รู้จักนาม  คือนามและรูปเกิดแล้วดับ  จะห้ามไม่ให้เขาเกิดก็ไม่ได้  เกิดแล้วจะห้ามไม่ให้ดับก็ไม่ได้  นามและรูปเป็น  อัญญะมัญญะปัจจัย  อาศัยซึ่งกันและกันเกิดขึ้นแล้วก็ดับไป

            การที่จะ  ดูนามและรูป  ให้แจ้งชัดต้องวางความคิดให้หมด  แล้วจะเห็นแต่นามและรับที่มันเกิดเองดับเอง  มันจะสุขจะทุกข์อะไร  ก็ปล่อยให้เป็นหน้าที่ของมัน  ฝ่ายไหนมีเกิด  ฝ่ายนั้นก็มีดับ  อีกฝ่ายหนึ่งไม่มีเกิด  ไม่มีดับ  ตัวเราพึงอยู่กับฝ่ายที่ไม่เกิดไม่ดับ  ทำอย่างไรผู้ปฏิบัติธรรมจึงจะเห็นฝ่ายเกิด  ฝ่ายดับ  และฝ่ายที่  ไม่เกิดไม่ดับ

            ถ้าอยากเห็นก็ให้ดูหทัยวัตถุอันเป็นที่ประชุมแห่งรูปหุ่น  สังขาร  ความปรุงแต่ง  มัน  แต่งอยู่ที่หทัยวัตถุ  สังขาร  เหล่านี้มันจะแต่ง  มันอาศัย  ตัณหา  ความอยาก  ถ้าอยากไปในอดีต  มันก็แต่งไปในอดีต  ถ้าอยากไปในอนาคตมันก็แต่งไปในอนาคต ถ้าอยากในปัจจุบันมันก็แต่งไปในปัจจุบัน
  
            ตัณหาที่มันมาแต่งนี้  มันอาศัย  อวิชา  เป็นผู้เข้าหนุน  เมื่อเราดับเสียซึ่ง  อวิชา  ไม่ให้เข้าไปหนุนได้  การดับอวิชาก็คือ  การกำหนดรู้นาม  และรูป  ที่มันเกิด ๆ ดับ ๆ อยู่นี้เอง ท่านเรียก  อุทยัพพยญาณ  ก็เรียก  เรียกว่า  กำหนดทุกขสัจจ์  ก็เรียก  การที่จะให้กำหนด  ทุกขสัจจ์   ก็เพราะทุกข์สัจจ์เป็นของละไม่ได้  ละ ได้แต่  สมุทัยสัจจ์  คือ  ละได้แต่ความคิด

            เมื่อมี  สติ  กำหนดรู้อยู่สตินี้แหละเป็นตัว  วิชา  เมื่อวิชา เกิดขึ้นตั้งอยู่  อวิชาก็ ดับไป  สังขารก็ดับ  ตัณหาก็ดับ  หทัยวัตถุก็ว่างเปล่า  เหมือนจอหนังจะว่างก็เพราะรูปหุ่นมันไม่มี  รูปหุ่นจะไม่มีมาก็เพราะเครื่องฉายมันหยุด  เครื่องฉายมันจะหยุด  ก็เพราะ  คนฉายหนังหยุดฉาย

ขันธ์เป็นเอง และขันธ์ดัดแปลง

            เมื่อวางอารมณ์สามกาลไม่คิดเรื่องอะไร  หทัยวัตถุก็ว่างเปล่าเท่านั้น  ให้อยู่กับความว่างเปล่านี้แหละ  ห้ามไม่ให้ความคิดในสามกาลบังเกิดขึ้น  ความคิด  ในสามกาลเป็นตัว  สมุทัย  เป็นเหตุ  ให้เกิดทุกข์  เป็นกิจที่ควรประหารไม่ให้เกิดขึ้น

            ส่วนตัวทุกขสัจจ์มันเกิดมันดับ  ซึ่งเป็นขันธ์ที่เป็นเองอย่าเข้าไปอยู่กับมัน  ระวังตัวสมุทัยสัจจ์ มันจะเกิดขึ้นในลำดับแห่งทุกขสัจจ์  เหตุนั้นจึงให้ออกจากมัน  มันเห็นเอง  มันได้ยินเอง  มันหิวมันกระหายเอง  มันหนาวมันร้อนเอง  มันแก่  มันเจ็บ  มันตายของมันเอง  เราไม่ได้บอกให้เป็น  มันเป็นเอง  ท่านจึงเรียกว่า  ขันธ์เป็นเอง

            ระวังแต่  ขันธ์ดัดแปลง  ถ้าขันธ์ดัดแปลงเกิดขึ้นในกาลใด ในกาลนั้นเป็นตัวสมุทัยเกิดทุกข์  ขันธ์ดัดแปลงก็  คือ  ขันธ์โลภ  ขันธ์โกรธ  ขันธ์หลง  นี้เองขันธ์ดัดแปลงมันจะเกิดขึ้นมันก็อาศัยขันธ์เป็นเอง  เราไม่รู้เท่าขันธ์เป็นเองว่า  ธรรมชาติของมันเป็นอยู่อย่างนั้น ๆ

            ขันธ์เป็นเอง  คือ  อายตนะภายในกับอายตนะภายนอก  อายตนะ  แปลว่าเครื่องต่อ  ถ้ายังไม่ต่อก็ไม่เรียกว่า  อายตนะ  เมื่อมันต่อกันขึ้นจึงเรียกว่า  อายตนะ  เมื่อตาเห็นรูปจักขุวิญญาณเกิดขึ้น  เมื่อหูฟังเสียงโสตวิญญาณจึงเกิดขึ้น

            ตากับรูปเป็น  รูปความรู้อันเกิดแต่ตาเป็น  นาม  หูกับเสียงเป็น  รูป  ความรู้อันเกิดแต่หูเป็น  นาม  นามและรูป  เกิดแล้วก็ดับ   เราไม่รู้จักว่า  นาม  และรูป  ไม่รู้จักว่า  ขันธ์  ๕  ไม่รู้จัก  อายตนะ  ว่าเป็นของร้อน  จึงเข้าไป ยึด  ถือ  เอาโดยความเป็น เจ้าของ   ตัวของ  เรา  จึงร้อน  
ร้อนเพราะไฟคือ  ราคะ  ร้อนเพราะไฟคือ  โทสะ  ร้อนเพราะไฟ  คือ  โมหะ  ร้อนไปด้วยความ  เกิด  แก่  เจ็บ  ตาย  เรียกว่าอยู่ใน วัฏฏสงสาร

  

การกำหนดอุทยัพพยญาณ

            เมื่อกำหนดอุทยัพพยญาณ อันเป็นตัวทุกขสัจจ์อยู่  ส่วนญาณอื่นๆ ไม่ต้องกำหนด  เกิดขึ้นเอง  กำหนดแต่อุทยัพพยญาณอันเดียวตลอดได้สำเร็จอรหันต์  ภยตุปัฎฐาญาณ  การเห็นภัยในสังขาร  ว่าเป็นขอ ง น่ากลัวนี้เป็นตัวผลเกิดมาจาก  อุทยัพพยญาณ

            เมื่อเห็นภัยแล้วก็เห็นโทษ  เรียกว่า  อาทีนวญาณ  เมื่อเห็นโทษแล้วย่อมหน่าย  นี้เรียกว่า  นิพพิทาญาณ  เห็นเบื่อหน่ายแล้วก็หาทางหนี  เรียกว่า  มุญจิตุกัมมยตาญาณ  การจะหนีก็ต้องหาอุบายในการปล่อยวาง  เรียกว่า  ปฏิสังขารญาณ  อุบายที่สำคัญก็คือ  วางใจเป็นกลาง  ไม่รัก ~ไม่ชัง  
เพราะห้ามมันไม่ได้  มันอยากแก่  อยากเจ็บ  อยากตาย  ของมันเป็นเอง  ปล่อยวางไปตามสภาพของมัน นี้ท่านเรียกว่า  สังขารุเบกขาญาณ  หรือเรียกว่า  อนุโลมญาณ  เป็นยอดแห่งญาณ

            การที่กล่าวมาตามลำดับ  อันนี้เรียกว่า  วิปัสสนาทั้ง  ๙   เป็นเหตุเป็นผลของกันและกัน  มาจากอุทยัพพยญาณทั้งสิ้น

            ที่ว่าอนุโลมญาณ  หมายความว่า   ตรวจดูภพทั้งสาม  คือ  กามภพ  รูปภพ  อรูปภพ  ภพเหล่านี้ประชุมอยู่ที่หทัยวัตถุหทัยวัตถุเป็นผู้รับรู้ทั้งสิ้น  ถ้าวางความรู้ใน  อารมณ์สามกาลหมด  ตัวภพทั้งปวงก็ดับไปด้วยประการทั้งปวง

            ภพเหล่านี้จะดับอาศัยพระไตรลักษณ์ทั้งสาม  เป็นอารมณ์แห่งพระนิพพาน  ถ้าผู้ปฏิบัติเกิดสงสัยว่า  ตนถึง นิพพานแล้วหรือไม่ถึง  ต้องดูพระไตรลักษณ์  พระนิพพานไม่มีการยึดถือเอาสิ่งไรจึงเรียกว่า  เอาอนัตตา  เป็นอารมณ์ก่อน  ตั้งแต่มรรคผลจะเกิดขึ้น

            กามาวจรญาณสัมปยุต  บังเกิดขึ้นในตันมโนวิถี  ตัดกระแสภวังค์ให้ขาด  ภวังคจิต  แปลว่า  จิตดวงนี้ไปสู่ดวงอื่นคือ  ทวาร  ๖  รับรู้อารมณ์  เรียกว่า  วิถีจิตเกิด  เมื่อทวาร  ๖ หยุดรับรู้เรียกว่า  ภวังค์

            ที่ว่าให้กำหนดความ  เกิดดับ  ก็หมายความว่า  ให้รู้  ความเกิดเป็นวิถีจิต  ความดับเป็นภวังคจิต  ที่ว่ากามาวจรสัมปยุต  คือตัวปัญญาของเราเพ่งอยู่ที่หทัยวัตถุของเรา  หมายความว่าให้รู้ตัวอยู่เสมอ  เมื่ออะไรผ่านมาที่หทัยวัตถุ  จะเป็นอิฎฐารมณ์หรือ  อนิฏฐารมณ์  เป็น  อดีต  อนาคต  ปัจจุบัน  เป็นกามาวจรภูมิ  รูปาวจรภูมิ  อรูปาวจรภูมิ

            อารมณ์ที่กล่าวมานี้เปรียบเหมือนรูปหุ่นมาปรากฏที่จอหนัง  จอหนังเปรียบเหมือนหทัยวัตถุของเรา  หทัยวัตถุของเรามันไม่ว่างจากอารมณ์  ตัวกามาวจร  ญาณสัมปยุตคือ  ปัญญาเห็นว่าจิตเหล่านี้ไม่เที่ยง  ทั้งเป็นทุกข์ด้วย  จึงได้ปฏิเสธจิตเหล่านี้ ไม่ให้มันมาเกิดในมโนทวาร

            ถ้ามันมาเกิดแล้วมันไม่เที่ยง  มันเป็นทุกข์  มันไม่ใช่ตัวเรา  จึงได้นึกในใจว่า
            ไม่เที่ยง  ไม่เที่ยง  ดังนี้บ้าง
            เป็นทุกข์  เป็นทุกข์  ดังนี้บ้าง
            ไม่ใช่เรา  ไม่ใช่เรา  ดังนี้บ้าง

            จะเลือกเอาข้อไหนก็ได้ไม่ต้องว่าหลายอัน  ที่  ๑  เป็นบริกรรม  ที่ว่าบริกรรม  คือหทัยวัตถุของเรามันยังไม่ว่างจากสังขาร สังขารจะมาเกิด  อาศัย  เผลอสติ  จิตที่เป็นกามาวจรญาณสัมปยุตดับไป  แปลว่า  ตกภวังค์  จิตดวงอื่นมาเกิด

            ถ้ากามาวจรญาณสัมปยุต  ตัดกระแสภวังค์ให้ขาดเลยที่เดียว  ตัวญาณสัมปยุตกามาวจรคิดอยู่ในใจว่า  อะไร ๆ ก็ใช่เรา  อะไร ๆ ก็ไม่ใช่เรา  อารมณ์ที่กล่าวมามันมาเกิดไม่ได้  เรียกว่า  อุปจาระที่  ๒
 
 

อธิบายอริยสัจจ์ 4

            เมื่อตัววิปัสสนา  คือ  อนัตตลักษณะ  ตัดกระแสของภพทั้งสาม  วางลง  เรียกว่า  อนุโลม  หรืออัปปนาที่  ๓  เมื่อออกจาก   สังขารนิมิต  ที่กล่าวมานั้นได้เด็ดขาด

            หทัยวัตถุว่างเปล่า  เรียกว่า  โคตรภูจิต  ที่แปลว่า  จิต  ล่วงจาก  โลกียจิต  เข้าสู่  โลกุตตรจิต

            เมื่อกามตัณหา  ภวตัณหา  วิภวตัณหา  ทั้ง  ๓  ดับ  ลงในกาลใด  ในกาลนั้นเรียกว่า  มหคต

            เกิดเมื่อ  มรรคเกิด  ผลเกิด  คือ  จิตไม่มีอาการไปอาการมา  ไม่มีอาการจุติการเกิด

            ครั้นแล้วจิตก็ตกภวังค์ดังเก่า  หมายความว่า  จิตไปรู้ถึงโลกุตตรจิตแล้วจิตก็ตกภวังค์  ตัวปัจจเวกขณะญาณ  บังเกิดขึ้นในต้นมโนวิถี  พิจารณามรรคธรรม  ผลธรรมที่ตนได้แล้ว

            กำหนดทุกขสัจจ์  ละสมุทัยสัจจ์  ทำนิโรธสัจจ์ ให้แจ้ง  ทำมรรคสัจจ์ให้เกิดมีขึ้น

            กำหนดทุกขสัจจ์   ก็คือ  นามและรูป  ขันธ์  ๕  อายตนะ  ๑๒  ธาตุ  ๑๘  อินทรีย์  ๒๒  เป็นตัวทุกข์สัจจ์

            ความไม่รู้นามและรูป  ไม่รู้นามและรูป  ไม่รู้ขันธ์  ๕  อายตนะ  ๑๒  ธาตุ ๑๘  อินทรีย์  ๒๒   แล้วไปยึดถือเอา   เป็นสมุทัยเหตุให้เกิดทุกข์

            ถ้าปล่อยวางนามรูป  ขันธ์  ๕  อายตนะ  ๑๒  ธาตุ  ๑๘  อินทรีย์  ๒๒  เป็นนิโรธความดับทุกข์

            กิริยาที่ทำการปล่อยวางเป็นมรรค

            เห็นประจักษ์เป็นสันทิฏฐิโก  ผู้ปฏิบัติเห็นด้วยตนเอง  เรียกว่า  พุทธ  แปลว่า  ผู้รู้  รู้ธรรมที่ไม่ตาย

จบฐานที่   ๖

หมายเหตุ...
ผู้โพสต์...
พยายามรักษา...
วรรคตอนและอักขระ...
ตามหนังสือต้นฉบับ...

[สายรุ้ง]

ขึ้นฐานที่  ๗
ให้ถามถึงผู้ไม่ตาย  ๔

            ฐานที่  7  นี้เป็น  เครื่องสอบผลจิต  อันเกิดแต่มรรคเป็นผู้ทำไว้  ผลเป็นผู้เสวยกำไร  เมื่อมรรคฆ่ากิเลสให้ตายเป็นสมุจเฉทประหารโดย  เอกเทศ  หรือ  สิ้นเชิง  ตามวาสนาบารมี

            พระโสดา  พระสกิทาคา  ไม่ตายใน  พระวินัย

            พระอนาคา  ไม่ตายใน  พระสูตร  คือจะขึ้นไปบังเกิดในชั้นสุทธาวาสพรหม  ไม่กลับมาเข้าสู่ครรภ์  แล้วสิ้นลมหายใจเข้าโลงอีก  จึงนับว่าไม่ตายในพระสูตร

            พระอรหัตตไม่ตายใน  พระปรมัตถ์  คือจิตของท่านไม่ตายจากบาปมาเป็นบุญ  สิ้นบุญสิ้นบาป  เป็นผู้มีจิตไม่กำเริบ  จิตของท่านไม่มีอาการไปอาการมา

            การจุติปฏิสนธิการเกิดการตาย  ไม่ยึดเอาอะไรมาเป็นอารมณ์อีก  ถือเอาอนัตตาเป็นอารมณ์โดยส่วนเดียวภพทั้งปวงเกิดขึ้นไม่ได้อีก

            เพราะท่านปล่อย  วางนาม  วางรูป  วางขันธ์  5  อายตนะ  อันเป็นของร้อน  ไม่เข้าไปยึดอีก  แต่อายตนะของ ท่าน  ก็คงมีอยู่ตามเดิม  แต่มันเป็นของ  เย็น  เย็นอยู่ทั้งกลางวันกลางคืน  ทั้งยืน  เดิน  นั่ง  นอน

            ข้อนี้พระพุทธองค์ทรงตรัสไว้ว่า

            “อัตถิ ภิกขเว ตทายตนํ “
            ดูกรภิกษุทั้งหลาย  อายตนะ  นั้นมีอยู่  ที่ไม่เกิดแล้วไม่เป็นแล้ว  ไม่ทำแล้ว  ไม่ปรุงไม่แต่งแล้ว

            ที่ว่า  ไม่เกิดแล้ว  คือ  ไม่เกิดราคะ  โทสะ  โมหะ  ไม่เกิดบุญเกิดบาป  ไม่เกิดรัก  เกิดชัง  อีก

            ที่ว่า  ไม่เป็นแล้ว  คือ  ไม่เป็นโน่นเป็นนี่  ไม่เป็นเขาไม่เป็นเรา  ไม่เป็นหญิงไม่เป็นชาย  ไม่เป็นสัตว์ไม่เป็นคน  ไม่เป็นก๊กไม่เป็นเหล่า  ไม่เป็นธรรมยุติ  ไม่เป็นมหานิกาย  ไม่เป็นอะไร ๆ เลยในโลกนี้  และ  โลกอื่น

            ที่ว่า  ไม่ทำแล้ว  ไม่ทำบุญทำบาป  ไม่ทำดีทำชั่ว  ทำอะไรเป็นแต่กิริยาที่ทำ  ไม่เป็นกรรม

            ที่ว่า  ไม่ปรุงไม่แต่งแล้ว  คือ ไม่ปรุงในอดีต  อนาคต  และ  ปัจจุบัน

            จิตของท่านไม่ลักลั่น  ท่านจะใช้ให้  คิด  ก็เป็น  กิริยาที่คิด  จิตของท่านอยู่เหนือ  อำนาจแห่ง  โลกธรรมทั้ง สิ้น  ศีล  สมาธิ  ปัญญา  ของท่านเป็นของเป็นเอง  ไม่ต้องรักษา  เพราะอกุศลจิตและกุศลจิตขาดหมด  

พระอริยเจ้า  กับ  ปุถุชน  ถือไตรสรณาคมณ์ ต่างกัน

            พระอริยเจ้าทุก ๆ จำพวก  เป็นผู้ถึงมหัคตสรณาคมณ์มรรคศีล  หมายความว่าไม่ขาดจากพระไตรสรณาคมณ์  ไม่ขาดจากศีล  เพราะกิเลสไม่มาจับต้องพระไตรสรณาคมณ์และศีล

            พระโสดาฆ่าอกุศลได้  5  คือ  ทิฏฐิสัมปยุติ  จิตกล้าในบาปอันเกิดในโลภมูล  4  ดวง  วิจิกิจฉาในโมหมูล  1  ดวง  ละวิจิกิจฉานิวรณ์  1  ดวง  ละสังโยชน์ได้  3  คือ  สักกายทิฏฐิ  วิจิกิจฉา  สีลัพพัตตปรามาส   เมื่อสังโยชน์นิวรณ์  อกุศลเหล่านี้ขาด  ศีล  5  จึงเป็น  อธิศีล ขาดจากเจตนาความตั้งใจที่จะฆ่าสัตว์  ลักทรัพย์  แต่พระโสดายังหนักศีล  8  เพราะละกามฉันทะยังไม่ได้  ( จึงยังต้องเป็นผู้ครองเรือน )  จะเกิดมาในโลกนี้เพียง  7  ชาติเป็นอย่างมาก

            พระสกิทา  ละได้เท่ากัน  แต่ละกามฉันท  พยาบาทให้เบาลง   จะมาเกิดในโลกนี้คราวเดียว

            พระอนาคา   ละอกุศลได้  7  คือที่พระโสดาละได้  5  กับโทสะมูลอีก  2  ดวง  ละนิวรณ์ได้  3  คือ  กามฉันท  พยาบาท  วิจิกิจฉา  ละสังโยชน์ได้  5  คือ  สักกายทิฏฐิ  วิจิกิจฉา  สีลัพพัตตปรามาส  กามฉันท  พยาบาท  มีศีล  8  เป็นเอง

            พระอรหัตต  ละอกุศล  12  นิวรณ์  5  สังโยชน์10  มี  ศีล  สมาธิ  ปัญญา   เป็นเอง  ไม่ต้องรักษา

พระพุทธตุ๊กตา ~ พระธรรมเวทมนต์กลคาถา

            พระอริยเจ้า  ทุกจำพวกเข้าถึง  พระพุทธ  พระธรรม  พระสงฆ์  ภายใน

            ส่วนปุถุชนถึง  พระพุทธ  พระธรรม  พระสงฆ์  กายนอก  คือถึงแต่ตำรา  พระพุทธ  พระธรรม  พระสงฆ์   ปุถุชน  ถึงแต่ตำราภายนอก  แบ่งออกเป็น  2  พวก
            • พวกหนึ่งไปอบาย
            • พวกหนึ่งไปสวรรค์

            จำพวกที่ไปอบาย  คือ  ถือพระพุทธตุ๊กตา  ถือพระธรรมเวทมนต์กลคาถา  ว่าฟันไม่เข้า  ยิงไม่ออก  แต่เจ้าตัวไม่มีศีลธรรม   อะไร   ต้องการจะให้  พระพุทธ  พระธรรมช่วย  พระพุทธ  พระธรรมช่วยคนที่ไม่มีศีล  ไม่มีธรรมไม่ได้  ช่วยได้แต่คนที่มีศีลมีธรรมเท่านั้น

            เหมือนพระราชาช่วยได้แต่คนไม่ทำผิดกฎหมายเท่านั้น  ส่วนคนที่ทำผิดกฎหมายช่วยไม่ได้

            ผู้ที่ถือเอาตำราพระสงฆ์   คือถือเอาพระธรรมยุติเป็นที่พึ่ง  ถือเอาพระมหานิกายเป็นที่พึ่ง  นิยมในลัทธินิกาย  ถือกันเป็นก๊กเป็นเหล่า  ใครก็ว่าใครดี  เกิดริษยากันทางวาจาหนักเข้าทุบตีกันทางกาย  จำพวกที่ถือตำรา  พระพุทธ  พระธรรม  พระสงฆ์  อย่างนี้แหละนำไปอบาย

            จำพวกที่สอง  ถือ  พระพุทธปฏิมากร อันเป็นตำราเสกสรรปรุงแต่งขึ้นด้วยอิฐด้วยปูน  หรือเอาพระเล็ก ๆ มาแขวนคอไว้ก็ตาม  ถือเอาด้วยความเลื่อมใส  ถึงจะถือเอาเป็นของขลังก็ตาม

            ส่วนการถึงตำราพระธรรม  ถือเอาเสียงไหว้พระสวดมนต์เป็นที่ยินดี  ถึงตำราพระสงฆ์   ถือเอาธรรมยุติ  มหานิกาย  ถือเอาด้วยความเลื่อมใส  ไม่ถือพวกถือเหล่า  ไม่ผิดศีลธรรม  พวกนี้ไปสวรรค์
 
 

พระพุทธะ  กับ  ปัจเจกพุทธะ

            ส่วนพระอริยเจ้า  ถึง  พระพุทธ  พระธรรม  พระสงฆ์ภายใน  แปลว่า  ถึงตัวจริง  ถึงตัวพระพุทธะแท้

            พุทธะ  แปลว่า   ผู้รู้
            ผู้รู้ก่อนเรียกว่า  สัพพัญญูพุทธะ
            ผู้รู้แล้วสั่งสอนผู้อื่นไม่ได้เรียกว่า  ปัจเจกพุทธะ
            ผู้รู้ตามเรียกว่า  สาวกพุทธะ

            รู้อะไรจึงเรียกว่า  พุทธะ  รู้อริยสัจจ์  4  คือ  รู้ทุกข์  รู้เหตุให้เกิดทุกข์  รู้ความดับทุกข์   รู้ข้อปฏิบัติให้ถึงซึ่งความดับทุกข์ ผู้ใด  เห็นพระอริยสัจจธรรม  ก็แปลว่า  ผู้นั้นถึงพระธรรมผู้ใดเห็นธรรมผู้นั้นก็ได้เห็นพระพุทธะ

            ตัวผู้ปฏิบัติดีปฏิบัติชอบได้เห็นพระพุทธ  ได้เห็นพระธรรม  นั้นแลชื่อว่า  พระสงฆ์  พระพุทธ  พระธรรม  พระสงฆ์  จึงอยู่ร่วมเป็นอันเดียวกัน

ดวงตาเห็นธรรม ~ ไม่ลูบคลำหนทาง

            ผู้ที่เห็นพระพุทธ  พระธรรม   พระสงฆ์  ภายใน  ดังนี้   ได้นามว่า  อริยสงฆ์  อริยสงฆ์นี้ไม่จำกัดเพศ  จำกัดบุคคล  จะเป็นเพศหญิง  เพศชาย  ชาติไหน  ภาษาไหนก็ตาม  จะเป็นลัทธินิกายไหนก็ตาม

            ข้อสำคัญอยู่ที่ได้  ดวงตาเห็นธรรม  ไม่ลูบคลำหนทางเดิน  ไม่เชื่อผู้อื่น  เห็นด้วยตนเอง  สรุปความในข้อปฏิบัติทุก ๆ ชั้น นับตั้งแต่ชั้นกามาวจรภูมิถึงโลกุตตรภูมิเป็นที่สุด  จุดประสงค์ของการปฏิบัติธรรมมุ่งต่อ  “ วิมุติรส ”   ด้วยกันทั้งสิ้น

            ผู้ให้  ทาน  ก็มุ่งให้พ้นจากความทุกข์ความจน  มุ่งให้พ้นจากความโลภ  ให้พ้นจากมัจฉริยะ  ความตระหนี่
            ผู้รักษา  ศีล  ก็มุ่งให้พ้นจากบาป
            ผู้ที่  ไหว้พระสวดมนต์   ก็มุ่งให้ใจผ่องใสให้หลุดพ้นจากความเศร้าหมอง
            ผู้ที่ทำ  สมาธิ  ก็มุ่งให้จิตหลุดพ้นจากกาม
            ผู้ที่กระทำปัญญาเจริญ  วิปัสสนา  ก็มุ่งให้จิตหลุดพ้นจาก  ขันธ์

            ผู้ที่ไม่รู้จักจุดประสงค์  มักจะปฏิบัติ  เอาโลภ  เอาโกรธ  เอาหลง  ถือจนขัดต่อกาลเทศะ  ยกโทษติเตียนคนอื่น  ซึ่งไม่ถูกกับขนบธรรมเนียมและระเบียบของตน  เข้าใจว่าสิ่งที่ตนชอบดีหมด  สิ่งที่ตนไม่ชอบไม่ดี  เลยกลายเป็น  ทิฏฐิโอฆะ  พ้นจากโลกไม่ได้

ธรรมทั้งปวง เป็นอนัตตาทั้งสิ้น

            ผู้ปฏิบัติจริง  พระองค์ไม่ให้ถือมั่นในธรรม  เพราะธรรมทั้งปวง  เป็นอนัตตาทั้งสิ้น

            บาป  มาโดยธรรมชาติอย่างหนึ่ง  มาโดยสมมุตินิยมอย่างหนึ่ง  มาโดยธรรมชาติ  เช่น  ฆ่าสัตว์  ลักทรัพย์  ผิดลูกผิดเมียผู้อื่น  พูดปด  ดื่มน้ำเมา  เป็นต้น  ใครจะว่าบาปก็ตาม  หรือใครจะว่าไม่บาปก็ตาม  ก็ต้อง  บาป  โดยธรรมชาติของมัน

            ส่วนบาปที่มาโดยสมมุตินิยม  เช่นสมมุติว่า  ออกเนกขัมมะ  ถือเพศนักบวช  ห้ามการประพฤติอสัทธรรมเมื่อผู้ที่ออกเนกขัมมะ  ฝืนสมมุติบัญญัติเข้าก็บาป  แต่พวกที่เป็นคฤหัสถ์กระทำเข้าก็ไม่บาป  ด้วยเหตุนี้จึงเรียกว่า  มาโดยสมมุตินิยม

            ส่วนที่สมมุตินิยมซึ่งเป็นของเล็กน้อย  เช่น  ขุดดิน  ฟันไม้  ซึ่งเขานิยมว่าเป็นสิ่งไม่มีชีวิตนั้น  เมื่อผู้ถือเพศนักบวชมาขุดดิน  ฟันไม้  จึงเป็นของไม่งาม  และขาดจากการบำเพ็ญสมณธรรม  พระพุทธองค์ทรงเห็นชอบ  จึงทรงบัญญัติไปตามสมมุตินิยมของโลก

            แต่ถึงคราวงูกัด  พระพุทธองค์ก็ทรงอนุญาตให้ตัดไม้ที่เป็นยามารักษาเอาเองได้  ถ้าผิดสมมุติบัญญัติ  ก็ให้รีบแสดงอาบัติเสีย  เพื่อไม่ให้สงสัย  ผู้ที่ยังสงสัยในอาบัติแล้วไม่รีบแสดงเสียให้บริสุทธิ์นั้น  เมื่อเวลาใกล้จะอสัญญกรรม  ใจ  ก็บังเกิดเศร้าหมอง  ครั้นเมื่อดวงชีวิตละจากร่างแล้ว  ก็ไปสู่ทุคติ

            ดังเช่นพึงเห็นได้จากเรื่องที่ภิกษุองค์หนึ่ง  ทำใบตะไคร้น้ำขาดโดยมิได้ตั้งใจ  ครั้นกลับมาถึงอาวาสก็เกิดโรคปัจจุบันและมีความสงสัยในอาบัติของตน

            เมื่อเวลาจวนจะตาย  ตัวทวารสมมุติยุดหน่วง  เป็นอารมณ์  พอทวารสมมุติแตกดับ  ตัวทวารวิมุติก็บังเกิดให้เห็นเป็นท่าน้ำ  ดวงจิตก็เลยยึดเอาไว้และไปปฏิสนธิเกิดเป็นพญาเวระปัฐนาคราช  รักษาศีลมาถึงสองหมื่นปี  จึงได้มาพบพระพุทธองค์

            แต่ก็ไม่สามารถที่จะสำเร็จมรรคผลในปัจจุบันชาติเพราะเหตุว่าตัวยังเป็นสัตว์ดิรัจฉานอยู่  จึงนับว่าอยู่ในทุคติ  เหตุว่าได้มาพบพระพุทธองค์แล้ว  เปรียบดังได้พบดวงแก้วมณีโชติ  แต่ก็ไม่สามารถที่จะรับแก้ว  คือรสพระสัทธรรมให้บังเกิดประโยชน์  สมดังความตั้งใจไว้เมื่อในอดีตชาติ  นี้คือ  บาปสมมุตินิยม

            ถ้าเป็นคฤหัสถ์เขาอาจจะขุดดินฟันหญ้า  ทำใบไม้ขาด  หรือทำใบตะไคร้น้ำขาด  เขาก็ไม่สงสัยและไม่กลัวบาปอันนี้  เพราะเขาไม่ได้รักษาศีลอันนี้  เขาจึงไม่มีบาป  คนที่ถือเอาบาปก็เลยได้บาปดังนี้

            เหตุนั้นผู้ที่รู้จักบาปที่มาจากสมมุตินิยม  จึงไม่ควรถือมั่นในวินัย  อันขัดต่อกาลเทศะของชาวโลกเขานิยม  อย่างไรเขาก็ไม่ติฉินนินทา  เราก็อยู่สบาย  วิติกมะโทษไม่มี  ( สำหรับคฤหัสถ์ )

  

ทางสำหรับผู้ที่จะไปสู่พระนิพพาน

            สิ่งใดที่เป็นบาปที่เราได้ทำไปแล้วในอดีต  เราก็ควรอย่าพยายามเก็บเอามานึกมาคิด  เพราะคนเราย่อมจะหลงทำบาปด้วยกันทุกคน  ไม่น้อยก็มาก  ที่ท่านห้ามไม่ให้นึกถึงอดีต  อนาคตก็เพราะจะให้จิตหลุดพ้นจากอารมณ์ที่เป็นบาปหรือบุญก็ดี  คือ

            ทางสำหรับผู้ที่จะไปสู่พระนิพพาน  จะต้องวาง  ต้องปล่อยหมดทั้ง  กามภพ  รูปภพ  อรูปภพ  ภพทั้งปวง  จะมาประชุมอยู่ที่ ขันธ์

            ผู้ที่วางขันธ์ได้  ภพก็ดับไปหมด  สำหรับผู้ที่วางขันธ์ยังไม่ได้  ภพคือตัวกรรมมันติดอยู่ที่ขันธ์  ท่านจึง  ห้ามไม่ให้นึกถึงบาปที่ตนทำไว้เป็นอันขาด  ธรรมทั้งหลายมีใจ  ( มโนนึกน้อม )  ถึงก่อน  สำเร็จแล้วด้วยใจ  ( มโน )

            ถ้าใจของผู้ใดได้   ฝึกให้อยู่เหนืออำนาจแห่งสิ่งทั้งปวง  แล้ว  ไม่ไปเกี่ยวเกาะ  ไม่ถือมั่นในอุปาทานยินดีในการสละ  ( ขันธ์  5 )  ผู้นั้นก็  สิ้นจากอาสวะทั้งหมด  จุดประสงค์ของผู้ปฏิบัติธรรมเพื่อจะดับตัวกรรมภพ  ไม่ให้มีเชื้อสายสืบต่อไป  ดับบาปได้แล้ว ให้ดับบุญ ให้  จิตหลุดพ้นทั้งบุญทั้งบาป

            ผู้ปฏิบัติธรรมจึงเปรียบเหมือนนายช่างตีเหล็ก  ถ้ายังมีตัวเหล็กเขาก็เอาไปทำประโยชน์ต่าง ๆ   ถ้าเหล็กอย่างหยาบเขาก็เอาไปทำมีด  ทำขวาน  ถ้าอย่างกลางเขาก็เอาไปทำ  มีดโกน  ทำกบใสไม้   ถ้าอย่างละเอียดเขาก็เอาไปทำตะไบสีเหล็ก  หรือ เลื่อยตัดเหล็ก

            ถ้านายช่างตีเหล็กให้ละเอียดเข้าทุกที  สนิมก็ออกไปทุกที  กร่อนเข้าไปทุกที  หนักเข้าก็เลยหมดเหล็ก

            เหล็กเปรียบเหมือนโลกียธรรม  อันตกอยู่ในสมมุติสมมุติกันว่าสัตว์  ว่าคน  ว่าเทวด า อินทร์พรหม   อันเป็นตัวภพ  ตัวชาติ

            ผู้ปฏิบัติธรรมหนักเข้าก็สิ้นชาติ  สิ้นภพ  จึงนับว่า  พระนิพพานเหมือนนายช่างตีเหล็กหนักเข้าเลย  หมดเหล็ก  ฉะนั้นจึงไม่มีใครสมมุติว่าเหล็กอีก

            เมื่อหมดภพหมดชาติแล้ว  ก็หมดจากสมมุติ   จึงเรียกว่า  วิมุต

            สมมุติ  ย่อมบัง  วิมุติ
            โลก  บัง  ธรรม
            สังขตะขันธ์  บัง  อสังขตะขันธ์
            สังขตะอายตนะ  บัง  อสังขตะอายตนะ
            สังขตะธรรม  บัง  อสังขตะธรรม
            สังขาร  บัง  วิสังขาร

            ผู้ปฏิบัติธรรม  ถ้าอยาก  เห็นธรรม  ก็ให้  เพิกโลกออกให้หมด

            ถ้าอยาก  เห็นวิสังขาร  ก็ให้  เพิกสังขาร  ออกให้หมด

จบภพ 3 ภูมิ 4 เพียงเท่านี้

หมายเหตุ...
ผู้โพสต์...
พยายามรักษา...
วรรคตอนและอักขระ...
ตามหนังสือต้นฉบับ...

[สายรุ้ง]

เจตนางดเว้นจากอารมณ์
ทำใจให้ตั้งมั่นอยู่
ทำความรู้เท่าต่ออารมณ์

โลกบังธรรม
*
อารมณ์บังจิต

  

ปัญหาธรรม  ๗  ข้อ

            ข้าพระองค์ขอนอบน้อม  พระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้เป็นบรมครู  ตรัสรู้ชอบเองแล้วจึงได้นามว่า  โลกวิทู  ผู้รู้แจ้งโลก

            บัดนี้ข้าพระองค์จะวินิจฉัยใคร่ครวญ  ในเรื่อง  โลกบังธรรม  อารมณ์บังจิต  ข้าพระองค์  ขออัญเชิญพระปัญญาคุณของพระองค์  จงมาดำรงในดวงจิตของข้าพระองค์ผู้แต่งคัมภีร์  เรื่อง  โลกบังธรรม  อารมณ์บังจิต  อย่าได้ผิดพลาด  จากโอวาทคำสอน เพื่อ ให้เป็นประโยชนโสตถีผล  แก่พุทธศาสนิกชนทุกถ้วนหน้า  ดำเนินความตามคำพระโบราณาจารย์ที่ท่านกล่าวไว้เป็นภาษิตย่อ ๆ  เป็นหัวข้อที่ควรจำ  รวมเป็น ๗  ข้อ  ดังนี้

            ข้อ ๑.  โลกก็บังธรรม  ธรรมก็บังโลก  อารมณ์ก็บังจิต  จิตก็บังอารมณ์
            ข้อ ๒.  ถ้าอยากเห็นธรรม  ก็ให้เพิกโลกออกให้หมด  ถ้าอยากเห็นจิต  ก็ให้เพิกอารมณ์ออกให้หมด
            ข้อ ๓.  ลำพังธรรมอย่างเดียว  หรือจิตอย่างเดียวเป็นวิสังขาร  คือนิพพาน  ไม่ใช่สัตว์
            ข้อ ๔.  ถ้าโลกอย่างเดียว  หรือ  อารมณ์อย่างเดียวก็เป็น  อนุ ~ ปาทินกะสังขาร  ไม่ใช่สัตว์อีก
            ข้อ ๕.  สัตว์นั้น  เป็นความรู้สึกที่เกิดขึ้นได้เพราะอาศัยโลกกับธรรม  อาศัยอารมณ์กับจิต  เพราะเหตุนั้นสัตว์จึงต้องมีตา   มีหู  มีจมูก  มีลิ้น  มีกาย  มีใจ  และมีอารมณ์ประสมเข้ากับจิต  ถึงอรูปสัตว์ที่ไม่มีกายก็ต้องมีอารมณ์ผสมเข้ากับจิตจึงจะเรียกว่าสัตว์  ว่าคนได้  เป็น  อุปาทินกะสังขาร
            ข้อ ๖.  โลกก็ดี  อารมณ์ก็ดี  เกิดดับ  อยู่เสมอ ๆ  แต่ ธรรมหรือจิตอันบริสุทธิ์นั้น  ไม่เกิด  ไม่ดับ
            ข้อ ๗.  ถ้าเพิกโลกออกจากธรรม  เพิกอารมณ์ออกจากจิตได้แล้ว  ก็ไม่รู้ว่าจะยกขึ้นสู่บัญญัติว่าเป็นสัตว์   เป็นคน  จึงบัญญัติเรียกว่า  นิพพาน  ( นี้เป็นคำย่อ)

            สัตว์ทั้งหลาย  ที่อยู่ในภพดังกล่าวมานี้  อาศัยเพิกโลกออกจากธรรมไม่ได้  อาศัยเพิกอารมณ์ออกจากจิตไม่ได้   จึงได้ติดอยู่ในภพ  ภพที่กล่าวมานี้เป็นอารมณ์ ~ ประสมเข้ากับจิตทั้งนั้น

            ฉะนั้นจิตที่ติดอยู่ในภพเหล่านี้จึงเรียกว่า  มโนกรรม  ตัวมโนกรรมนี้เรียกว่า  กรรมวัฏฏ์  กรรมวัฏฏ์มาจาก  กิเลสวัฏฏ์  กิเลสวัฏฏ์มาจากวิปากวัฏฏ์  วิปากวัฏฏ์มาจากโลกกับอารมณ์นี้เอง  โลกกับอารมณ์นี้เกิดแล้วก็ดับ  ไม่ตั้งอยู่ได้นาน   เพียงระยะกาลนิดเดียวก็แปรผัน  สัตว์จำพวกไหนไม่รู้จักโลกกับอารมณ์ที่เกิดขึ้น  ไม่ได้กำหนดทุกขสัจจ  จึงละตัวสมุทัยสัจจไม่ได้  ปล่อยให้โลกกับอารมณ์เข้าไปประสมกับจิต  จึงบังเกิดความกำหนัดขัดเคือง  ในโลกในอารมณ์

  

โลกกับอารมณ์

            ต่อแต่นี้จักอธิบายในหัวข้อทั้ง  ๗  ให้พิสดารในกาลบัดนี้  ถ้าหากผิดพลาดขอปราชญ์ทั้งหลายจงได้แต้มเติม  อย่าได้ส่อเสริมนินทา  แก่ข้าพเจ้าผู้มีปัญญาน้อยด้วยเทอญฯ

            ข้อที่ว่าโลกกับอารมณ์ทั้ง  ๒  นี้เป็นอันเดียวกัน  ธรรมกับจิตก็เป็นอันเดียวกัน  การที่จะเพิกโลกออกจากธรรม  เพิกอารมณ์ออกจากจิต  ก็ต้องให้รู้จักโลก  ให้รู้จักอารมณ์ก่อน  จึงจะเพิกโลกออกจากธรรม  เพิกอารมณ์ออกจากจิตได้

            หรือผู้ที่จะเข้าถึงธรรม  หรือถึง  จิตที่บริสุทธิ์  ก็ต้องให้รู้ธรรม  หรือรู้จิตที่บริสุทธิ์  จึงจะเข้าถึงจิตที่บริสุทธิ์ได้   คำที่ว่าโลกในที่นี้  กล่าวโดยย่อ  แยกออกเป็น  ๒  คือ

            โอกาสโลก  อย่างหนึ่ง  สัตว์โลก  อย่างหนึ่ง

            โอกาสโลกหมายเอา  ดิน  น้ำ  ไฟ  ลม  อากาศ  ธาตุ  เป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์โลก  ฉะนั้น  สัตว์โลกจึงเป็นผู้อาศัยอยู่ในโอกาสโลก  โอกาสโลกเป็นที่อาศัยของสัตว์โลก

            จึงแจกออกเป็นโลกอีก  ๓ โลกคือ
            กามโลก  ๑
            รูปโลก  ๑
            อรูปโลก ๑

            โลกสามโลกนี้จำแนกเป็นที่อยู่ของสัตว์ไว้  ๓๑  ภพ  กามภพ  ๑๑  รูปภพ  ๑๖  อรูปภพ  ๔  จึงรวมเป็น  ๓๑  ดังนี้

จิตที่ติดอยู่กับภพเป็นเหตุวัฏฏ์หมุน

            โลกกับอารมณ์  จึงเป็น  ตัววิปากวัฏฏ์  ความกำหนัดขัดเคืองในโลกกับอารมณ์  จึงเป็นตัวกิเลสวัฏฏ์  ความคิดนึกน้อมไปด้วยความกำหนัดขัดเคือง  จึงเป็นตัวกรรมวัฏฏ์  คือตัวมโนกรรม

            เมื่อมโนกรรมเกิดขึ้นก็สั่งให้กายทำเป็นกายกรรมสั่งให้วาจาพูดเป็นวจีกรรม  จึงเกิดเป็นตัวกรรมภพขึ้น

            ตัวกรรมภพ ~ จึงเป็นปัจจัยแห่งอุบัติภพ  คือ  ชาติ  ชาติที่ปรากฏอยู่ในภพ  ๓๑  นั้นย่อมอาศัยกรรมได้
            ในคำว่า
            “ กัมมุนา  วัฏฏติโลโก"
            สัตว์โลกย่อมเป็นไปเพราะกรรมดังนี้
            “ กมฺมํ  สตฺเตวิภสฺสติ  ยทิทํ  หินะปนิตยะ ”
            กรรมย่อมจำแนกสัตว์ให้ประณีต  หรือเลวกว่า กันเป็นชั้น ๆ  ดังนี้

            เมื่อรู้ว่า  กรรมเป็นผู้จำแนกสัตว์ให้เกิดในโลก  เมื่อสัตว์ เกิดขึ้นในโลกแล้วก็
            กำหนัดขัดเคือง ~ อยู่ในโลก  หรือ
            กำหนัดขัดเคือง ~ อยู่ในอารมณ์อันประสมเข้ากับโลก
                    จึงออกจากโลก ~ จากอารมณ์ไม่ได้
                    จึงไม่เห็นธรรม
                    จึงไม่เห็นจิตอันบริสุทธิ์

            เมื่อไม่เห็นธรรม  ไม่เห็นจิต ~ อันบริสุทธิ์
            จึงเห็นแต่โลก  เห็นแต่อารมณ์
            จึงท่องเที่ยวอยู่ในวัฏฏสงสารช้านานไม่มีกาลกำหนด

            ต่อเมื่อใดรู้จักเพิกโลกออกจากธรรม  เพิกอารมณ์ออกจากจิตในกาลใด ในกาลนั้นจึงจะพ้นจากโลกพ้นจากอารมณ์ได้

  
วิธีเพิกโลกออกจากธรรม

            เหตุนี้  จึงมีปัญหาถามขึ้นมาว่า  การที่จะเพิกโลกออกจากธรรม  เพิกอารมณ์ออกจากจิต  จะเอาอะไรมาเพิก  จึงจะหลุดพ้นจากโลก ~ จากอารมณ์

            จึงมีคำแก้ว่า  ต้องเอาองค์อริยมรรคเป็นเครื่องเพิก  มรรคคืออะไร  คือ  ศีล  สมาธิ  ปัญญา  อันเป็นมรรคข้อปฏิบัติ   ให้ถึงซึ่งความดับทุกข์

            ถาม  มรรคคือ  ศีล  สมาธิ  ปัญญา  จะเพิกได้อย่างไร

            เพิกอย่างนี้คือ  เมื่อผู้มีจิตเจตนาคิดงดเว้นจากการทำบาปทางกาย  ทางวาจา  มีการไม่ฆ่าสัตว์  ลักทรัพย์ด้วยกายเป็นต้น  ไม่พูดปดด้วยวาจาเป็นต้น

            ถ้าเป็นโลกียศีล  ได้แก่ศีลเกิดขึ้นด้วยสมาทานวิรัติ  คือสมาทานเอากับพระ  หรือเป็นสัมปัตติวิรัติ   เว้นการถึงพร้อมขณะเมื่อพบสัตว์ควรฆ่าแล้วไม่ฆ่าก็ดี  ก็หลุดพ้นเป็นแต่เพียงตะทังคะวิมุติ  หลุดพ้นจากกรรม  จากโลก  จากอารมณ์ได้ชั่วคราวเท่านั้น

            ที่จะให้เป็นสมุจเฉทวิรัตินั้น  ต้องเป็นชั้น  โลกุตตรศีล  เป็นศีลที่ตัดกรรมได้เด็ดขาด  ทั้งตัดโลกออกจากธรรม  ตัดอารมณ์ออกจากจิต  ไม่ให้โลกเข้าไปติดธรรม  ไม่ให้อารมณ์เข้าไปติดจิต  แต่โลกุตตรศีลจะเกิดขึ้นได้ต้องอาศัยสมาธิกับปัญญา   อันจะกล่าวข้างหน้าต่อไป

            ศีล  ๕  ตัดได้แต่กรรมที่หยาบ ๆ  ตัดอารมณ์ ที่หยาบ ๆ  ไม่ให้ไปสู่โลกชั้นต่ำ  คือ  อบายภูมิ  ๔  เท่านั้น  จึงคงตกอยู่ในโลกมนุษย์และสวรรค์  (เรียกว่ากามโลก )

            ส่วนการสมาทานศีล  ๘  ศีล  ๑๐  ศีล ๒๒๗  ให้มีกายหลีกออกจากกาม  จึงจะพ้นจากกามโลก  ถึงสมาทาน ศีล  ๘  ศีล  ๑๐  ศีล ๒๒๗  ถ้าเป็นแต่โลกีย ศีลคือเป็นแต่สมาทานวิรัติ  และสัมปัตติวิรัติแล้ว  ก็หลุดพ้นจากกามโลก  เป็นแต่เพียงตะทังคะวิมุติ  หลุดพ้นจากโลกไปได้ชั่วคราวเท่านั้น

            ต่อเมื่อใด  ได้เป็นโลกุตตรศีล  ก็จะเป็นศีลที่ตัดกรรมให้ขาด  ตัดโลกออกจากธรรมให้ขาด  ตัดอารมณ์ ออกจากจิตให้ขาด  แต่ศีลโลกุตตรจะเกิดขึ้นได้  ต้องอาศัย  อาศัยสมาธิกับปัญญา  ดังจะพรรณาสืบต่อไปนี้

  

สมาธิเป็นคู่ปรับกับนิวรณ์

            ในระดับนี้  จักแสดงชั้นสมาธิอันเป็นเครื่องเพิกโลกออกจากธรรม  เพิกอารมณ์ออกจากจิต

            สมาธิ  แปลว่า  ทำจิตให้ตั้งมั่น  อยู่ในอารมณ์อันเดียว  ประกอบไปด้วยองค์ธรรมทั้ง  ๕  ละนิวรณ์ทั้ง  ๕  คือ

            เอกัคคตาจิตเป็นคู่ปรับกับกามฉันทะ  กามฉันทะเกิดขึ้น ~ อาศัยจิตดำริไปในกาม  ถ้าจิตตั้งอยู่ในอารมณ์อันเดียว  กามฉันทะย่อมขาด
            สุขเป็นคู่ปรับกับพยาบาท  ถ้าความสุขกายสุขใจมีอยู่  พยาบาทย่อมไม่มี
            ปีติเป็นคู่ปรับกับอุทธัจจะ  ความฟุ้งซ่าน
            วิตกความตรึกนึกไปในกัมมัฏฐาน  เป็นคู่ปรับกับถีนะมิทธะ  ความง่วงเหงา
            วิจารณ์เป็นคู่ปรับกับวิจิกิจฉา  ความสงสัยลังเล

            องค์ฌานเป็นเครื่องปราบนิวรณ์  ให้จิตหลุดพ้นจากกามโลกได้นาน ๆ  ด้วยองค์ฌานสกดไว้   ถึงจะหลุดพ้นจากกามโลก  ก็ยังไปติดอยู่ในรูปโลก  อรูปโลก  จึงยังพ้นจากโลกไปไม่ได้เพราะสมาธิที่เป็นโลกีย์  เป็นสมาธิที่ตกอยู่ในโลก  ติดอยู่ในอารมณ์  ซึ่งเรียกว่า  “ อารมฺณูปนิจฺฌานฺ”
  
            ต่อเมื่อใดได้อาศัยปัญญาเข้ากำกับในสมาธิ  พิจารณาองค์ฌาณ  คือตัว  สมถและธรรม  อันสัมปยุตอยู่ด้วยองค์ฌาน  สันนิษฐานว่าเป็น  อนิจจัง  ทุกขัง  อนัตตา  จึงเรียกว่า  “ ลกฺขณูปนิจฺฌานฺ”  จึงจะตัดเสียซึ่งรูปโลก  อรูปโลกได้

            เหตุนั้น  ลำพังศีลอย่างเดียวหรือสมาธิอย่างเดียว  ก็เป็นเครื่องประหารโลก  ประหารอารมณ์ให้ขาด   เป็นแต่เพียง ตะทัง คะวิมุติ  หรือ  วิขัมภณวิมุติ  หลุดพ้นไปได้ชั่วคราว  หรือหลุดพ้นไปได้นาน ๆ  ด้วยองค์ฌานสกดไว้เท่านั้น





หมายเหตุ...
ผู้โพสต์...
พยายามรักษา...
วรรคตอนและอักขระ...
ตามหนังสือต้นฉบับ...

[สายรุ้ง]

เพิกโลกออกจากธรรมด้วยปัญญาวิมุติโลกุตตร

            ในลำดับต่อไปนี้จึงจะแสดงถึงชั้นปัญญาอันเป็นเครื่องเพิกโลกออกจากธรรม  เพิกอารมณ์ออกจากจิตได้อย่างเด็ดขาด  ปัญญาในที่นี้ก็ต้องเป็นขั้นโลกุตตรปัญญา  คือ  ปัญญาที่ทัศนาเล็งเห็นอริยสัจจ  ๔  จิตจึงจะหลุดพ้นจากโลกจากอารมณ์ด้วย  ปัญญาวิมุติ  และเจโตวิมุติ

            จักได้แสดงชั้นปัญญาวิมุติให้จิตหลุดพ้นจากกามโลก  หรือกามารมณ์ที่เข้าไปประสมกับจิต  ปัญญาที่จะเพิกโลกออกจากธรรม  เพิกอารมณ์ออกจากจิตได้  ก็ต้องให้รู้แจ้งชัดว่า  อะไรเป็นโลก อะไรเป็นอารมณ์

            ก็โลกภายใน  คือ  สัตว์โลก  อันได้แก่ตัวเรานี้เอง  ส่วนโลกภายนอก  ได้แก่  โอกาสโลก  หรือ  โลกที่เราอาศัย

            โลกภายใน  คือ  ตา  ของเราเป็นโลกอย่างหนึ่ง  รูป  ที่เราเห็นด้วยตา  ถ้าเป็นรูปแผ่นดิน  รูปต้นไม้  รูปภูเขา  นี้เป็น โอกาสโลก  ถ้าเป็นรูปสัตว์  รูปคนก็เป็นสัตว์โลก  เป็นโลกภายนอก  คือรูปที่เราที่เราอาศัยเข้ามากระทบกับโลกภายใน  คือ ตา  เกิดเป็น  อารมณ์ประสมเข้ากับจิต  จึงเกิดจักษุวิญญาณขึ้น

            เมื่อจักษุวิญญาณเกิดขึ้นในกาลใด  ในกาลนั้นเราก็ทราบชัด  ว่าเรา  ว่าเขา  เป็นสัตว์  เป็นคน  ถ้าเรานอนหลับอยู่จักษุวิญญาณก็ไม่เกิด  เราก็ไม่ทราบชัด  ว่าเรา  ว่าเขา  เป็นสัตว์  เป็นคน

            เราจะรู้ว่าเรามีตา ~ ก็เพราะอาศัยรูปเข้ามากระทบตา  อาศัยตากับรูปจึงเกิดจักษุวิญญาณ  ตากับรูปกับจักษุวิญญาณ   เกิดขึ้นขณะหนึ่งแล้วก็ดับไป  จึงเรียกว่า  โลกเกิดดับเสมอ  อารมณ์ที่ประสมเข้ากับจิต  คือ  รูปารมณ์  เกิดแล้วก็ดับไป

            แต่  ธรรม  หรือตัว  ปกติจิต ~ อันเป็นจิตเดิมแท้นั้นเป็นของไม่เกิดไม่ดับ  ฝ่ายใดเกิด  ฝ่ายนั้นก็ดับ   ฝ่ายไหนไม่เกิดฝ่ายนั้นก็ไม่ดับ   ฝ่ายที่เกิดที่ดับก็จัดเป็นของจริงอย่างหนึ่ง  เรียกว่าจริงทุกขสัจจ  เพราะเป็นผู้เสวยอารมณ์

            ถ้าเข้าไปยึด  เอาตา  เอารูป  เอาจักษุวิญญาณ โดยความเป็นเจ้าของ ~ จะได้หรือไม่ได้  ไม่ได้ ~ เพราะอะไร  เพราะมันเกิดขึ้นแล้วก็ดับไป  เมื่อไม่ได้  จิตก็เกิดอยาก  เป็นทุกข์ขึ้นที่จิตเพราะความอยาก  เกิด  อารมณ์ชอบและไม่ชอบ  นี้คือจริงอะไร  จริงสมุทัยสัจจ์  คือเหตุให้เกิดทุกข์ได้จริง

            ถ้า  วาง  เสียซึ่งตา  อันเป็นโลกภายในและวางเสียซึ่งรูปอันเป็นโลกภายนอก ทั้งวางจักษุวิญญาณผู้รู้แจ้งโลก  ไม่ถือมั่นอะไรในโลก  จิตของเราก็หลุดพ้นจากโลก  นี้คือจริงอะไร  จริงนิโรธสัจจ์  คือ  ดับทุกข์ได้จริง

            กิริยาที่ทำการปล่อยวาง  ซึ่งตา  ซึ่งรูป  ซึ่งจักษุวิญญาณ  นี้คือจริงอะไร  จริงมัคคสัจจทางปฏิบัติ  ให้ถึงซึ่งความดับทุกข์ได้จริง

จบรอบที่  ๑

  
ขึ้นรอบที่ ๒

            หูของเราเป็นโลกภายใน  เสียงที่มากระทบหู  ถ้าเป็นเสียงดนตรี  เสียงฟ้าร้อง  เสียงคลื่น  เสียงลม  นี้เป็นโอกาสโลก  ถ้าเป็นเสียงสัตว์  เสียงคน  เป็นสัตว์โลกภายนอก

            เมื่อโลกภายนอกเข้ามากระทบโลกภายใน  เรียกว่า  เกิดอารมณ์ประสมเข้ากับจิตในกาลใด  ในกาลนั้น  โสตวิญญาณได้เกิดขึ้น  จึงรู้ชัด  ว่าเรา  ว่าเขา  เป็นสัตว์  เป็นคน

            โสตวิญญาณความรู้ว่าสัตว์และคนเกิดขึ้นแล้วก็ดับไป  สิ่งใกเกิดขึ้น  สิ่งนั้นย่อมดับนี้คือจริงอะไร  นี้คือจริงทุกขสัจจ์

            ถ้าเข้าไปยึดถือ  เอาสัตว์  เอาคน  โดยความเป็นเจ้าของ  จะได้หรือไม่ได้  ไม่ได้ ~ เพราะอะไร  เพราะสัตว์และคนเกิดขึ้นแล้วก็ดับไป  เมื่อไม่ได้  จิตก็เกิด  อยาก  เป็นทุกข์ขึ้น  นี้คือจริงอะไร  จริงสมุทัยสัจจ  เหตุให้เกิดทุกข์ได้จริง

ถ้าปล่อยวาง  สัตว์  ปล่อยวาง  คน  ไม่ยึดมั่นในสัตว์  ในคน  จิตของเราจะเป็นอย่างไร  จิตของเราก็พ้นจากสัตว์จากคน  นี้คือ  จริงอะไร  จริงนิโรธสัจจ์  คือดับทุกข์ได้จริง

            กิริยาที่ทำการปล่อยวาง  ซึ่งหู  ซึ่งเสียง  ซึ่งความรู้ว่าสัตว์และคน  นี่คือจริงอะไร  จริงมัคคสัจจ  หนทางดับทุกข์ได้จริง

จบรอบที่ ๒

ขึ้นรอบที่ ๓

            จมูกของเราเป็นสัตว์โลกภายใน  กลิ่นที่มากระทบจมูก  ถ้าเป็นกลิ่นที่ไม่มีวิญญาณ  นี้เป็นโอกาสโลก   ถ้าเป็นกลิ่นสัตว์   กลิ่นคน  นี้เป็นสัตว์โลกภายนอก

            เมื่อโลกภายนอกมากระทบโลกภายใน  เรียกว่า  เกิดอารมณ์ประสมเข้ากับจิต  จึงเกิด  ฆานะวิญญาณ   ฆานะวิญญาณ  เกิดขึ้นแล้วย่อมดับไป  นี้คือจริงอะไร  จริงทุกข์สัจจ  เป็นผู้เสวยอารมณ์

            ถ้าเข้าไปยึดถือเอาฆานะวิญญาณโดยความเป็นเจ้าของ  จะได้หรือไม่ได้   ไม่ได้ ~ เพราะอะไร   เพราะฆานะวิญญาณเกิดแล้วดับไป  เมื่อไม่ได้  จิตก็เกิด  อยาก  แสดงอาการชอบและไม่ชอบ  นี้เป็นทุกข์เกิดขึ้น  นี้คือจริงอะไร   จริงสมุทัยสัจจ  คือเหตุให้เกิดทุกข์ได้จริง

            ถ้า  ปล่อยวาง  ฆานะวิญญาณ  ไม่ยึดมั่นอะไรในโลกจิตของเราย่อมหลุดพ้นจากโลก  นี้คือจริงอะไร   จริงนิโรธสัจจ  คือดับทุกข์ได้จริง

            กิริยาที่ทำการปล่อยวาง  ซึ่งจมูก  ซึ่งกลิ่น  ซึ่งฆานะวิญญาณ  นี้คือจริงมัคคสัจจ  หนทางดับทุกข์ได้จริง

จบรอบที่ ๓

ขึ้นรอบที่ ๔

            ลิ้นของเราเป็นสัตว์โลกภายใน   รสที่มากระทบลิ้น  ถ้าเป็นรสอาหารเผ็ด  เค็ม  หวาน  เปรี้ยว  นี้เป็นโอกาสโลก  ถ้าเป็นรสเป็ด  รสไก่  รสหมู  รสวัว  นี้เป็นสัตว์โลก  เป็นโลกภายนอก

            เมื่อโลกภายนอกเข้ามากระทบโลกภายใน  เรียกว่าเกิด  อารมณ์ ~ ประสมเข้ากับจิต  จึงเกิดชิวหาวิญญาณเ  ป็นผู้เสวยอารมณ์

            เกิดขึ้นแล้วก็ดับไป  นี้คือจริงทุกข์สัจจ  ถ้าเข้าไปยึดถือในรสต่าง ๆ  เกิดสัญญาทางชิวหาวิญญาณ  อยาก (กำหนัด)  ในรสที่อร่อย  เกลียด (ขัดเคือง)  ในรสที่ไม่อร่อย  นี้เป็นสมุทัยสัจจ  คือเหตุให้เกิดทุกข์ได้จริง

            ถ้า  ปล่อยวาง  เสียซึ่งรสทางชิวหาวิญญาณก็เป็น  นิโรธสัจจ  ดับความทุกข์

            กิริยาที่ทำการปล่อยวางเป็นมรรคสัจจ  ทางปฏิบัติให้ถึงซึ่งความดับทุกข์

จบรอบที่ ๔

ขึ้นรอบที่ ๕

            กายของเราเป็นสัตว์โลกภายใน  โผฏฐัพพะที่เข้ามากระทบกาย  ถ้าเป็นสิ่งที่ไม่มีวิญญาณ  นี้เป็นโอกาสโลก  ถ้าเป็นสิ่งที่มีวิญญาณ  เช่นถ้าหญิงกระทบชาย  ชายกระทบหญิง  นี้เป็นสัตว์โลกภายนอก

            เมื่อโลกภายนอกเข้ามากระทบโลกภายใน  เรียกว่าเกิดอารมณ์ประสมเข้ากับจิต  จึงเกิดกายวิญญาณ  รู้กาย  รู้สิ่งที่มากระทบกาย  รู้ความรู้สึกที่เกิดขึ้นจากการกระทบ

            กายที่รู้  สิ่งที่มากระทบกายที่รู้  ความรู้สึกที่เกิดจากการกระทบที่รู้  เกิดขึ้นแล้วย่อมดับไป  นี้คือทุกขสัจจ

            ถ้าผู้เสวยอารมณ์เข้าไปยึดถือเอากายวิญญาณ  ความรู้ทางกายที่เกิดขึ้นแล้วดับไปนี้โดยความเป็นเจ้าของ  ด้วยความ  อยาก เป็นสมุทัยสัจจ  เป็นผู้ก่อเหตุให้เกิดทุกข์

ถ้า  วาง  กายวิญญาณ  ไม่ยึดมั่นถือมั่น  เป็นนิโรธสัจจความดับทุกข์

            กิริยาที่ทำการปล่อยวางกายวิญญาณเป็นมรรคสัจจ  ทางปฏิบัติให้ถึงซึ่งความดับทุกข์

จบรอบที่  ๕

ขึ้นรอบที่ ๖

            หทัยวัตถุ  ของเราเป็นสัตว์โลกภายใน  ธรรมารมณ์ที่มากระทบหทัยวัตถุเป็นโลกภายนอก  เมื่อโลกภายนอกเข้ามากระทบโลกภายใน  เรียกว่าเกิด  อารมณ์ประสมเข้ากับจิต  จึงเกิด  มโนธาตุ  มโนวิญญาณธาตุ

            มโนวิญญาณ  ความรู้ทางใจที่เกิดขึ้นจากการกระทบระหว่างหทัยวัตถุ  กับธรรมารมณ์เกิดขึ้นแล้วก็ดับไป  นี้คือ ทุกขสัจจเป็นผู้เสวยอารมณ์

            ถ้าเกิดความ  อยาก  เข้าไปยึดเอาหทัยวัตถุ  เอาธรรมารมณ์ทางมโนวิญญาณ  โดยความเป็นเจ้าของ   เป็นสมุทัยสัจจ  คือเหตุให้เกิดทุกข์

            ถ้าปล่อยวางธรรมารมณ์ทางมโนวิญญาณ  ไม่ยึดมั่นอะไรในโลก  เป็นนิโรธสัจจ  ความดับทุกข์

            กิริยาที่ทำการปล่อยวางเป็นมรรคสัจจ  ข้อปฏิบัติให้ถึงซึ่งความดับทุกข์

จบรอบที่ ๖


สรุปความ  ในการเพิกโลก ~ ออกจากธรรม  เพิกอารมณ์ ~ ออกจากจิต  ชั้นกามโลกนี้เป็นชั้นปัญญาวิมุติ  ให้จิตหลุดพ้นจากกามโลกด้วยปัญญาอันทัศนาเล็งเห็น...

  

อริยสัจจ์ ๔

            วัตถุ  ๖  คือ  ตา  หู  จมูก  ลิ้น  กาย  ใจ  (หทัยวัตถุ)   เป็นสัตว์โลก  ไม่ใช่เราจริง  เป็นของใช้ชั่วคราว

            อารมณ์  ๖  คือ  รูป  เสียง  กลิ่น  รส  โผฏฐัพพะ  ธรรมารมณ์  ไม่ใช่ของ ๆ เราจริง  เป็นสิ่งที่เราอาศัยชั่วคราว

            วิญญาณธาตุ  ๗  คือ  จักษุวิญญาณ  โสตวิญญาณ  ฆานะวิญญาณ  ชิวหาวิญญาณ  กายวิญญาณ  มโนธาตุ  มโนวิญญาณธาตุ

            วิญญาณธาตุ  ๗  นี้อาศัยวัตถุ  ๖ ,  วัตถุ  ๖  อาศัยอารมณ์  ๖  เกิดขึ้นแล้วก็ดับไป  ไม่ใช่ตัวเราจริง  เป็นวิญญาณธาตุที่เกิดขึ้นในกามโลก  เป็นตัวทุกขสัจจ  เป็นจิตที่จะต้องกำหนดรู้

            ผู้ปฏิบัติธรรมจะต้องกำหนดรู้ทั้งกลางวัน  กลางคืน  ทั้งยืน  ทั้งเดิน  ทั้งนั่ง  ทั้งนอนให้เห็นโลก  ๖   ให้เห็นอารมณ์  ๖   ให้เห็นวิญญาณธาตุ  ๗   รวมสั้น ๆ   ให้เห็นนามและรูปเกิดขึ้นแล้วดับไป  การกำหนดรู้ดังนี้เรียกว่า  กำหนดรู้ทุกขสัจจ  ก็เรียกว่า  กำหนดรู้อุทัพพยญาณ  ก็เรียก

            ให้เห็นสังขารผู้มาปรุงแต่งเป็นอนิจจัง  ทุกขัง  อนัตตา  เพื่อให้เกิดนิพพิทา  ความเบื่อหน่าย  หน่ายจากโลก  หน่ายจาก อารมณ์ที่มาประสมกับจิต

            หน่ายจากนามและรูปเกิดแล้วดับ  ไม่อยู่ในบังคับบัญชาของใคร  การกำหนดรู้ดังนี้เพื่อประสงค์อะไร  เพื่อประสงค์จะตัดเสียซึ่งตัว  สมุทัย  คือตัณหาอุปาทาน

            อันเป็นตัวกิเลสวัฏฏ  เป็น  ตัวปัจจุบันเหตุ  มันจะเกิดขึ้นในระดับแห่งตัว  ปัจจุบันผล  คือนามและรูป   อันเป็น  ตัววิปากวัฏฏ  ที่เป็นผู้เสวยกำไรที่ตนทำไว้ในอดีตเหตุ  จึงให้กำหนดรู้ปัจจุบันผล  เพื่อจะตัดต้นทาง   แห่งตัวปัจจุบันเหตุ   เพื่อจะไม่ให้มีตัวอนาคตผลเกิดต่อ

            จึงให้กำหนดรู้ทุกขสัจจ  เพื่อจะละอวิชาความไม่รู้  ถ้าเผลอสติไม่ได้กำหนดรู้  อวิชาความไม่รู้เกิดขึ้น  ตัวตัณหาอุปาทานอันเป็นต้นทางของตัวปัจจุบันเหตุ  จึงฉวยโอกาสเข้าไปยึดมั่นถือมั่นในโลก ~ ในอารมณ์ที่เข้าประสมกับจิต   ด้วยความสำคัญตัวว่า  เป็นผู้ได้เห็น ได้ยิน  ได้ดมกลิ่น  ได้ลิ้มรส  ได้ถูกต้องโผฏฐัพพะ  ได้รับธรรมารมณ์

            จึงเป็นเหตุให้เกิด  ความกำหนัดขัดเคือง  อยู่ในโลก  อยู่ในอารมณ์  ความติดอยู่ในโลก  ติดอยู่ในอารมณ์  ~ จึงมี   เมื่อความติดอยู่ในโลกอยู่ในอารมณ์มีแล้ว ~ โลกนี้จึงมี

            เมื่อโลกนี้มี  โลกหน้าจึงมี  ความเกิดขึ้นของโลกย่อมมีด้วยประการดังนี้  เมื่อผู้ต้องการจะดับโลก  จึงต้องดับตัวปัจจุบันเหตุ  ไม่ให้เกิดขึ้น  เหตุนั้นสมุทัยสัจจจึงต้องเป็นกิจที่จะต้องประหาร

            คือห้ามไม่ให้เข้าไปอยาก  ห้ามไม่ให้เข้าไปยึดถือตัวปัจจุบันผล  ตัวปัจจุบันผลก็คือโลก  คืออารมณ์ภายใน   อันได้แก่ตัวเราซึ่งเป็นตัวสัตว์โลก  เมื่อโลกภายนอกเข้ามากระทบโลกภายในเกิดอารมณ์ขึ้น
  
            จึงห้ามมิให้เอาอารมณ์  เข้ามาประสมกับจิต  คือความยึดติดในอารมณ์นั้น ๆ  ให้เพิกโลกออกจากธรรม   เพิกอารมณ์ออกจากจิต  การที่จะเพิกโลกออกจากธรรม  เพิกอารมณ์ออกจากจิต  ก็ต้องเห็นโลกเห็นอารมณ์ว่าเป็นของว่าง  ของสูญ  หาสาระ  หาแก่นสารมิได้  จึงถอนอัตตนุทิฏฐิ  ความสำคัญว่าตัว  ว่าตน  เสียคือ

            เมื่อโลกภายนอกเข้ามากระทบโลกภายใน  จักษุวิญญาณเกิดขึ้น ก็ให้สักแต่ว่าได้เห็น  ไม่ใช่เราเป็นผู้เห็น  ไม่ใช่เราได้ยิน  ไม่ใช่เราดมกลิ่น  ไม่ใช่เราลิ้มรส  ไม่ใช่เราถูกต้องโผฏฐัพพะ  ไม่ใช่เรารับธรรมารมณ์

            ให้ทำจิตให้มั่นในองค์สัมโพธิ   คือปัญญาเป็นเครื่องเห็นเอง  รู้เอง  อย่าถือมั่นในตัณหาอุปาทาน  ให้ยินดีในการสละความกำหนัดขัดเคือง ในโลก ในอารมณ์  จึงไม่มี
เมื่อความกำหนัดขัดเคือง  ในโลก  ในอารมณ์  ไม่มี  ความติดอยู่ในโลกในอารมณ์จึงไม่มี  เมื่อความติดอยู่ในอารมณ์ไม่มี  โลกนี้จึงไม่มี  เมื่อโลกนี้ไม่มี  โลกหน้าจึงไม่มี  ความดับโลก  ย่อมมีด้วยประการดังนี้แล

            เมื่อโลกดับแล้วจึงเข้าถึงธรรม  ย่อมเข้าถึงจิตอันบริสุทธิ์  ธรรมคืออมตะธรรม  หรือนิโรธธรรม  นิพพานธรรม  อันเป็นธรรมที่ไม่ตาย  เป็นจิตที่เที่ยง  เป็นจิตที่บริสุทธิ์  ตั้งอยู่ในปกติจิตเดิม  ไม่มีโลกไม่มีอารมณ์เป็นเครื่องยึดหน่วง  มีพระนิพพานเป็นอารมณ์

            ตัดกระแสของโลกของภพให้ขาด  ด้วยอำนาจของมรรคจิต  คือ  ปัญญา  พิจารณาเห็นโลกเห็นอารมณ์เป็นของว่างของสูญ  ถอนอัตตานุทิฏฐิ  ความสำคัญตัวตนเสียได้  ไม่มีมโนน้อมนึกไปสู่อารมณ์  สิ้นคิด  สิ้นนึก  สิ้นอยาก  สิ้นความยึดถือ  ไม่ถือมั่นในโลกในอารมณ์

            นิโรธสัจจจึงเป็นกิจที่ควรจะกระทำให้แจ้ง  ถ้าไม่กระทำให้แจ้ง  ตัวปัจจุบันเหตุคือตัวตัณหาอุปาทานมันจะเกิดขึ้น   มันจะเกิดขึ้นที่ไหน  มันจะตั้งอยู่ที่นั่น

            ถ้าไม่รู้หน้าตาของมัน  ก็ดับมันไม่ได้  ตัณหาอุปาทานมันจะเกิดขึ้น  มันอาศัยโลกเข้ามาประสมธรรม  อาศัยอารมณ์เข้ามาประสมจิต  จิตจึงได้กำหนัดขัดเคือง  อยู่ในกามโลก  อยู่ในกามารมณ์  จึงเรียกว่า  กามตัณหา  กามุปาทาน

            ตัณหามันจะเกิดขึ้น  มันย่อมเกิดที่ตา  หู  จมูก  ลิ้น  กาย  ใจ  อันเป็นตัวสัตว์โลก  มันจะตั้งอยู่  มันก็ตั้งอยู่ในที่นี้  บุคคลละตัณหาก็ต้องละที่  ตา  หู  จมูก  ลิ้น  กาย  ใจ

            บุคคลจะละตัณหาจะเอาอะไรเป็นเครื่องละเป็นเครื่องดับ  ต้องเอาศีล  สมาธิ  ปัญญาเป็นเครื่องดับ  เหตุนั้นมัคคสัจจจึงเป็นกิจที่จะต้องกระทำให้เกิดให้มี  เพื่อเป็นเครื่องประหารสมุทัยคือตัณหาไม่ให้เกิดขึ้นได้

            ว่ามาในชั้น  ปัญญาวิมุติ  คือตัวปัญญาพิจารณาเห็นโลกได้แก่  กามโลกอันเป็นกามารมณ์  เป็นของว่าง  เป็นของสูญ ปราศจากอารมณ์มิให้เกิดขึ้น  เพื่อถอนอัตตาความสำคัญในตนเสียได้  เข้าถึงนิพพานทีเดียว

            ไม่เกี่ยวกับการทำฌาน  ทำจิตให้ตั้งมั่นในชั้นกามาวจรสมาธิ  คือ  โอนจิตออกจากอารมณ์ภายนอก  มีวัตถุ  ๖  อารมณ์   ๖ วิญญาณธาตุ  ๗  เป็นเครื่องกำหนดรู้  เป็นตัวทุกขสัจจ

            ละสมุทัยสัจจไม่ให้เข้าไปยึด   วัตถุ  ๖   อารมณ์  ๖   วิญญาณธาตุ  ๗  ว่าเป็นตัวเรา  ถอนตัวออกจากโลกออกจากอารมณ์ เมื่อโลก  เมื่ออารมณ์  และเมื่อวิญญาณธาตุ  )  มันเกิดขึ้นมันก็ดับ  แต่ตัวเราอย่าไปยุ่งกับมันฝ่ายใดมันเกิด  ฝ่ายนั้นมันก็ดับ

            อีกฝ่ายหนึ่งไม่เกิดไม่ดับ  เราพึงอยู่กับฝ่ายไม่เกิดไม่ดับ  คือให้อยู่นอกโลกอารมณ์  อย่าให้โลกเข้ามาประสมธรรม  อย่าให้อารมณ์เข้ามาประสมจิต  จิตจึงจะพ้นจากโลกจากอารมณ์  โลกกับอารมณ์มันเป็นของไม่เที่ยง

            ถ้าปล่อยจิตไปตามโลกไปตามอารมณ์  จิตจึงไม่เที่ยงไปตามโลกไปตามอารมณ์  เมื่อเพิกโลกเพิกอารมณ์ออกจากจิต   จิตจึงเที่ยง  เมื่อจิตเที่ยง  จิตจึงไม่ไป  ไม่มา  ไม่จุติ  ไม่สนธิไปตามโลกตามอารมณ์  จิตจึงเข้าถึงธรรมที่ไม่ตาย   จบชั้นปัญญาวิมุติเพียงเท่านี้




หมายเหตุ...
ผู้โพสต์...
พยายามรักษา...
วรรคตอนและอักขระ...
ตามหนังสือต้นฉบับ...

[สายรุ้ง]

เพิกโลกออกจากธรรมด้วยเจโตวิมุติโลกุตตร

            ในลำดับต่อไปนี้จักได้แสดง  เจโตวิมุติโลกุตตร  เจโตวิมุติโลกิยได้กล่าวไว้แล้วในชั้นต้น  แต่ต้องย้ำอีกก่อนเจโตวิมุติโลกิยยังเป็นเหตุให้ท่องเที่ยวอยู่ในวัฏฏสงสาร  เพราะเหตุที่เพิกโลกออกจากธรรม  เพิกอารมณ์ออกจากจิต  ยังไม่ได้

            ส่วนเจโตวิมุติโลกุตตร  เป็นวิมุติที่เพิกโลกออกจากธรรม  เพิกอารมณ์ออกจากจิตได้  จึงเป็นวิมุติที่พ้นจากโลก ให้เข้าถึงธรรม  คือโลกุตตรธรรม  เป็นวิมุติที่ประกอบเข้ากับปัญญา  ทัศนาเล็งเห็นอริยสัจจ  4  จึงเพิกโลกออกจากธรรม  เพิกอารมณ์ออกจากจิตได้  นี้เป็นเจโตวิมุติ โลกุตตร

            ส่วนเจโตวิมุติโลกิยนั้น  เมื่อก่อนที่จะได้อัปปนาจิตตั้งมั่นในองค์ฌานนั้น  มีกามาวจรณาณสัมปยุติเกิดขึ้นในต้นอัปปนาวิถี  7  ขณะ  โดยบริกรรมคือคิดในองค์  ฌาน  อันเป็นตัวสมถะ  อุบายเครื่องสงบใจ

            เมื่อจิตโอนจากอารมณ์ภายนอกเข้าถึงอารมณ์ภายใน  เรียกว่า  อุปจาร  เมื่อจิตเข้าไปตั้งมั่นในองค์ฌาน  เรียกว่า  อนุโลม  เมื่อจิตหลุดพ้นจากกามโลกเข้าถึงรูปโลกเรียกว่า  โคตรภู  เมื่อโคตรภูให้สำคัญแก่มรรค  คือ  สมาธิ  มรรคจึงถือเอารูปฌานเป็นอารมณ์

            เมื่อมรรคเกิดขึ้นขณะหนึ่งแล้ว  ผลจิตจึงเกิดขึ้น  2-3  ขณะ  อัปปนาฌาน  จึงเกิดขึ้นขณะหนึ่ง   จิตจึงตกในภวังค์  ในที่สุดแห่งอัปปนาเพียงเท่านี้  ยังติดอยู่ในรูปโลก  ยังติดอยู่ในอารมณ์ของฌาน  เรียกว่า  อารมณูปนิจฌานเป็นฌานโลกียะ

โลกุตตรฌาน

            ต่อแต่นี้จักได้แสดง  โลกุตตรฌาน  คือเพิกโลกออกจากธรรม  เพิกอารมณ์ออกจากจิต  ตัวมโนทวารของเรา  เป็นตัวสัตว์โลก  รูปที่เราแลเห็นด้วยใจนั้น  เป็นโอกาสโลก  เมื่อโลกภายนอกเข้ามากระทบโลกภายใน  เรียกว่าเกิดอารมณ์ประสมเข้ากับจิต  จึงเกิดมโนวิญญาณขึ้น

            มโนวิญญาณรับรู้ฌานที่แลเห็นด้วยใจ  นี้เป็นตัวทุกขสัจจ  ถ้าเข้าไปยึดเอามโนวิญญาณที่แลเห็นรูปด้วยใจนั้น  เป็นตัวสมุทัยสัจจเป็นตัณหา  เป็นผู้ก่อเหตุให้เกิดทุกข์

            ถ้าวางตัวมโนวิญญาณ  ทั้งรูปที่แลเห็นด้วยใจ  ด้วยไตรลักษณ์  นี้เป็นนิโรธสัจจความดับทุกข์  กริยาที่ทำการปล่อยวาง  ไม่ยึดถือมั่นในโลกเป็นมัคคสัจจ  เพราะรูปาวจรเกิดในมโนทวารอย่างเดียวเท่านั้น

อรูปาวจรจิต

            ลำดับต่อไปนี้จักได้แสดง  อรูปาวจรจิต  คือ  ผู้ที่กระทำสมาธิเข้าถึงอรูปฌาน  ถือเอาอากาศเป็นอารมณ์  เป็นต้น   ตัวมโนทวารของเราเป็นสัตว์โลก   อากาศว่างเปล่า  ที่แลเห็นด้วยใจเป็นโอกาสโลก

            เมื่อโลกภายนอกเข้ามากระทบกับโลกภายในเรียกว่าเกิดอารมณ์ประสมเข้ากับจิต  จึงเกิดมโนวิญญาณขึ้น  มโนวิญญาณรับรู้อารมณ์  คืออารมณ์ว่างเปล่าที่แลเห็นด้วยใจนี้  เป็นตัวทุกขสัจจ  เป็นผู้เสวยอารมณ์  ถ้าเข้าไปยึดถือเอามโนวิญญาณทั้งอากาศว่างเปล่าที่แลเห็นด้วยใจ  เป็นวิภวตัณหา  เป็นสมุทัยผู้ก่อเหตุให้เกิดทุกข์

            ถ้าวางตัวมโนวิญญาณ   กับทั้งอากาศว่างเปล่าที่แลเห็นด้วยใจ  โดยไตรลักษณ์เป็นนิโรธสัจจ   ความดับทุกข์  กิริยาที่ทำการปล่อยวางไม่ยึดมั่นในโลก   เป็นมัคคสัจจ  ทางดับทุกข์  เพราะอรูปาวจรจิตเกิดในมโนทวารอย่างเดียวเท่านั้น

            เมื่อเพิกโลกออกจากธรรม  เพิกอารมณ์ออกจากจิตโดยทางไตรลักษณ์  ด้วยอริยสัจจธรรม  ตั้งแต่ต้นจนอาวสาน  ทั้งที่เป็นส่วนกามโลก  รูปโลก  อรูปโลก  ไม่ให้โลกเข้าไปประสมธรรม  ไม่ให้อารมณ์เข้าไปประสมจิต  ให้จิตตั้งมั่นอยู่ในอัปปนาชวนะโลกุตตร

            ก่อนจิตจะตั้งมั่นในอัปปนาโลกุตตรนั้น  ก็มีกามาวจรญาณสัมปยุตเป็นที่ตั้งในมโนวิถี  เหมือนกันกับมหัคคตชวนะอัปปนา  ต่างกันแต่ว่า  ฝ่ายหนึ่งถือเอา  โลกเป็นอารมณ์  ฝ่ายหนึ่งถือเอา  พระนิพพานเป็นอารมณ์

            การที่จะถือเอาพระนิพพานเป็นอารมณ์ได้  ก็ต้องใช้ความคิด  ถ้าไม่ใช้ความคิดก็ไม่รู้  จะนั่งหลับตาให้พระนิพพานเกิดขึ้นเองย่อมไม่ได้โดยแท้  เพราะ  พระธรรม  คือพระนิพพาน  เป็นของบังโลกอยู่

            ถ้าเพิกโลกไม่ออกก็ไม่เห็นธรรม  พระนิพพานเปรียบเหมือนน้ำ  โลกเปรียบเหมือนศิลาที่บังน้ำ  ถ้าต้องการอยากจะเห็นน้ำ  ก็ต้องใช้ความเพียรทุบศิลาให้แตกจึงจะเห็นน้ำ

            การจะเห็นพระนิพพานก็ต้องใช้ความเพียรพิจารณาหาเหตุหาผล  จนเห็นแจ้งด้วยปัญญาว่า  ตัวสัตว์โลก  คือตัววิบากขันธ์  เป็นผู้เสวยอารมณ์  เป็นทุกขสัจจ  เป็นวิบากวัฏฏ์  เมื่อเสวยวิบากอยู่ในโลก  เมื่อโลกภายนอก  เข้ามากระทบโลกภายใน  จึงเรียกว่าเกิด  อารมณ์ประสมเข้ากับจิต  จึงบังเกิด  ความกำหนัดขัดเคือง  อยู่ในโลก  ในอารมณ์อันเป็น  ตัวกิเลสวัฏฏ์

            ความน้อมนึกไปด้วยความกำหนัดขัดเคือง  เป็นตัวกรรมวัฏฏ์  คือ  มโนกรรม  มโนกรรมสั่งให้กายทำ  สั่งให้วาจาพูด  จึงเป็นกายกรรม  วจีกรรม  นี้เป็นตัวสมุทัย  เป็นผู้ก่อเหตุให้เกิดทุกข์อีก  เป็นสายชนวนสืบต่อให้เกิดอนาคตผล  คือชาติอีก

            เมื่อเห็นแจ้งในเหตุในผล  อันเป็นฝ่ายทุกขสัจจ  และสมุทัยสัจจนี้เป็นฝ่ายผิด  เมื่อเห็นฝ่ายผิดก็ต้องเห็นฝ่ายถูกพร้อมกัน  ฝ่ายถูกคือมัคคสัจจและนิโรธสัจจ  จึงใช้มัคคสัจจ  คือ  ศีล  สมาธิ  ปัญญา  เป็นเครื่องประหารตัวสมุทัยให้ขาดลง

            เมื่อเหตุถูก  ประหารเหตุผิดให้ขาดลง  จึงเป็นนิโรธคือดับทุกข์  มรรคเป็นเหตุถูก  นิโรธเป็นผลถูก  สมุทัยเป็นเหตุผิด  ทุกข์เป็นผลผิด  การที่จะรู้เหตุรู้ผล  ดังพรรณนามานี้  ท่านเรียก  กามาวจรญาณสัมปยุติ  แล่นไปถึง  ๗  ขณะ  โดย  บริกรรม  คือ  คิด

            คิดดูตัวสัตว์โลก  คือตัวเบ็ญจขันธ์ให้เห็นโลก  ให้เห็นเบ็ญจขันธ์   เป็นของว่างของสูญ  เมื่อมันว่างมันสูญ  เพราะว่ามันไม่เที่ยง  ของที่มันไม่เที่ยงมันจึงว่างจึงสูญไป  เมื่อเราเข้าไปยึดเอาโดยความเป็นเจ้าของ  ว่ามันเที่ยง  ตัวเราจึงเต็มไปด้วยกองทุกข์

            ในขณะที่คิด  เรียกว่าบริกรรม  เมื่อเห็นแจ้งทางไตรลักษณ์เรียกว่า  อุปจาระ  ถ้าปล่อยวางสัตว์โลก  หรือปล่อยวางขันธ์  ๕  เรียกว่า  อนุโลม  เมืออนุโลมเกิดขึ้น  โคตรภูก็เกิดต่อ

โคตรภูจิต

            โคตรภูจิตอยู่ในระหว่างกลางของโลกทั้ง  ๒  คือโลกิยะ ( หมายเอาโลกทั้ง  ๓ )  อยู่ข้างหนึ่ง  ตัวอุปธิวิเวกความสงัดจากขันธ์  คือเห็นขันธวิมุติในขณะนั้นเอง

            ท่านจึงว่าโคตรภูให้สำคัญแก่มรรค  มรรคจึงมีพระนิพพานเป็นอารมณ์  ไม่ถือเอาสัตว์โลก  ไม่ถือเอาเบ็ญจขันธ์  ไม่ถือเอากิเลสอันตนจะพึงละเป็นอารมณ์  ถือเอานอกโลก  ถือเอานอกขันธ์  ถือเอาความไม่มีตัวมีตนเป็นอารมณ์  รวมสั้น ๆ จึงเรียก  ถือเอานิพพานเป็นอารมณ์

            เมื่อมัคคจิตถือเอานิพพานเป็นอารมณ์เกิดขึ้นขณะหนึ่ง  ผลจิตจึงเกิดขึ้น  ๒-๓ ขณะตามอภินิหารของบุคคล  ที่ตรัสรู้เร็วหรือช้าต่างกัน  เมื่อผลจิตเกิดขึ้นแล้ว  จิตจึงตกภวังค์  ในที่สุดแห่งอัปปนานั้น  ตัวปัจจเวกขณญาณ  จึงเกิดขึ้น    พิจารณามรรคธรรม  ผลธรรมที่ตนได้แล้วผลธรรมในที่นี้ก็คือ  จิตสิ้นคิด  นั่นเอง

            จิตจะสิ้นคิดก็เพราะจิตสิ้นความอยาก  ก็เพราะอาศัยองค์มรรคเข้าไปตัดตัณหา  อันเป็นเหตุให้เกิดความคิด  เมื่อสิ้นตัณหาแล้วก็สิ้นคิด  เมื่อสิ้นคิดแล้วก็มีแต่ปัจจเวกขณะญาณกำหนดรู้ตัวทุกขสัจจ  คือ  อิฏฐารมณ์  และอนิฏฐารมณ์ที่ผ่านมาทางทวาร

            เมื่อทวารรับอารมณ์  ๖  ที่ผ่านมา  วิญญาณธาตุ ๗  จึงเกิดขึ้นมันเกิดแล้วมันก็ดับ  จึงเรียกว่าโลก  ว่าอารมณ์เกิดดับอยู่เสมอ  หรือนามและรูปเกิดแล้วก็ดับ  ก็เรียก  จึงให้ละสมุทัยไม่ให้อยากเข้าไปยึดโลก  ไม่ให้อยากเข้าไปยึดอารมณ์  ให้ดูความเป็นเองของมัน

            ให้เราอยู่นอกโลกนอกขันธ์  จึงเรียกว่าเจริญนิโรธสัจจให้แจ้ง  เจริญมัคคสัจจให้เกิดให้มี  ถ้าไม่เจริญอยู่อย่างนี้เสมอไป  ตัวปัจจเวกขณะญาณต้องกำเริบก็เป็นกุปปธรรม  คือธรรมที่กำเริบ  แปลว่าได้รู้เห็นพระนิพพานชั่วคราว  จึงให้กำหนดรู้อยู่เสมอ  ให้รักษาปกติจิตไว้  อย่าให้จิตออกจากปกติเดิมของมัน

            ธรรมชาติของปกติจิต  คือพื้นที่ของภวังค์จิต  เป็นจิตที่ผ่องใสไพโรจน์  จิตที่จะแปรผันออกจากพื้นที่ของมันเพราะตัวอวิชา  ความไม่รู้เท่าทันต่อโลก  ไม่รู้เท่าทันต่ออารมณ์  ปล่อยให้โลกปล่อยให้อารมณ์เข้ามาประสมกับจิต  จิตจึงได้แปรผันออกจาก  ความปกติ  (สงบ)กลายเป็นบุญ  เป็นบาป

            บุญบาปนี้ท่านเรียกว่า  เจตสิกธรรม  เป็นธาตุของบุญชองบาปมีอยู่ประจำโลก  เป็นสมบัติของกลางไม่ใช่ของใคร  ไม่ได้วิ่งเข้าไปหาใคร  ไม่ได้ของ้อวิงวอนกับใคร  แต่ตัวของบุคคลต่างหากเป็นผู้วิ่งเข้าไปหาบุญหาบาป  เป็นผู้ขอร้องวิงวอนซึ่งบุญและบาป

            บาปบุญจึงบังเกิดขึ้นในบุคคลเหล่านั้น  ธาตุบุญ  ธาตุบาป  จึงเปรียบเหมือนธาตุต่าง ๆ เช่น  ธาตุเผ็ด  ธาตุเค็ม  ธาตุเปรี้ยว  ธาตุหวาน  ธาตุเบื่อ  ธาตุเมา  ธาตุเหล่านี้มันก็มีอยู่ประจำประจำโลก  เป็นสมบัติของกลางไม่เป็นของใคร  ใครไม่รู้เท่าทันต่อธาตุเหล่านี้ไปดื่มเอาธาตุเหล่านี้เข้า  จึงต้องรู้รสของธาตุเหล่านี้เป็นไปโดยธรรมชาติของมัน  ถ้าไปดื่มเอารสพริก  รสเกลือ  มันก็จะเผ็ด  ก็จะเค็ม  ถ้าไปดื่มเอาเปรี้ยวเอาหวาน  มันก็รู้รสเปรี้ยวรสหวาน  ตามธรรมชาติของมัน  ถ้าไปดื่มเอาเบื่อเอาเมา  มันก็รู้รสเบื่อ  รสเมา  ตามธรรมชาติของมัน

            ฉันใด  บาปบุญก็เป็นเพราะบุคคลเข้าไปดื่มเอาบาปเอาบุญ  ซึ่งเป็นของกลางประจำ  บาปบุญจึงมีรสทุกข์สุข  เกิดขึ้นแก่บุคคลพวกนั้น  ก็และบุคคลทั้งหลายจะไปดื่มเอาบาปเอาบุญ  ก็เพราะ  ความอยาก  เป็นเหตุ  ถ้าสิ้นความอยากแล้ว  ก็สิ้นบาปสิ้นบุญ

            ความอยากจะเกิดขึ้นอีกอาศัยโลกเข้ามาประสมธรรม  อาศัยอารมณ์เข้ามาประสมจิต  จิตจึงออกจากธรรมทิ้งปกติ  (สงบ)  เดิมของตน  เข้าไปหาโลก  เข้าไปหาอารมณ์  จึงบังเกิดความ  กำหนัดขัดเคือง  อยู่ในโลกในอารมณ์  ทั้งนี้ก็เพราะบุคคลทั้งหลายไม่รู้  จึงติดอยู่ในอารมณ์

            เพราะบุคคลทั้งหลายเกิดมาในโลก  ก็ต้องได้เห็นได้ยินซึ่งโลกอันเขาสมมุตติแต่งตั้งด้วยนามบัญญัติ  ว่านี้เป็นสัตว์โลก  นี้มนุษย์  นี้สัตว์  นี้สัตว์เดรัจฉาน  นี้บิดา-มารดา  นี้สามี-ภรรยา  นี้ลูก-หลาน  นี้หญิง-ชาย  นี้นรก-สวรรค์  นี้รูปพรหม  อรูปพรหม  นี้โอกาสโลก  นี้ต้นไม้ภูเขา  นี้บ้านเรือน  นี้เรือกสวนไร่นา  นี้ทรัพย์สินเงินทองของใช้สรอยน้อยใหญ่  สิ่งที่เกิดขึ้นในโลกย่อมมีนามบัญญัติขึ้นเพื่อให้รู้ทั่วถึงในเมื่อต้องการใช้สรอย

อารมณ์ปัจจัย

            เมื่อสัตว์ทั้งหลายเกิดมาในโลก  ได้เห็นได้ยินสมมุติบัญญัติของโลก  จึงติดอยู่ในสมมุติบัญญัติของโลก  เมื่อติดอยู่ในสมมุติบัญญัติของโลก  จึงอยากอยู่ในสมมุติบัญญัติของโลก  จึงเรียกว่าสมุทัยเป็นผู้ก่อเหตุให้เกิดทุกข์  สมุทัยคือตัณหาจะเกิดขึ้นย่อมอาศัยอารมณ์ปัจจัย

            อารมณ์ปัจจัยจะเกิดขึ้น  อาศัยเหตุ  ๓  อย่างคือ
            บัญญัติธรรมที่โลกสมมุติแต่งตั้งขึ้น  ๑
            นามธรรม  ๑
            รูปธรรม  ๑

            ของ  ๓  อย่างนี้  นับเป็นหนึ่ง  ประสมกันเข้าเป็นอารมณ์  ๖  จึงเป็นปัจจัยให้อยากอยู่ในสมมุติบัญญัติของโลก  สัตว์ทั้งหลายจึงติดอยู่ในโลก  ติดอยู่ในอารมณ์  จึงเพิกโลกไม่ออก  เพิกอารมณ์ไม่ออก

อารมณ์  ๖   เปรียบเหมือนลม  ๖  จำพวก

            อารมณ์  ๖  จึงเปรียบเหมือนลม  ๖  จำพวก  ทวาร  ๖  เปรียบเหมือนฝั่งมหาสมุทร  จิตของเราเปรียบเหมือนน้ำในมหาสมุทร  เมื่อลม  ๖  จำพวกเกิดเป็นลมพายุใหญ่  ในเวลาฝนตก  ย่อมพัดน้ำในมหาสมุทรให้เกิดคลื่นและระลอกอย่างมหันต์  เรือแพนาวาหลบไม่ทัน  ก็ล่มจมป่นปี้  แล้วมากระทบฝั่งให้เสียงดังลั่น  แล้วยังพัดบ้านเรือน  ต้นไม้ใบหญ้า  ให้หักพังพินาศฉิบหาย

            ข้อนี้ฉันใดอุปมัยดังพาลชนในโลก  ไม่รู้เท่าทันโลก  ไม่รู้เท่าทันอารมณ์  ปล่อยให้โลกเข้ามาประสมธรรม  ปล่อยให้อารมณ์ประสมจิตจึงเกิด  ราคะ  โทสะ  โมหะ  จึงเกิดทุบตีแทงฟันกันขึ้น  ให้ถึงความล่มจมป่นปี้นี้เป็นอกุศลจิตเกิดขึ้นในทิฏฐิสัมปยุติ  จิตกล้าในบาป  อาจได้รับผลในชาตินี้ก็ได้

            ถ้าหากเป็นอารมณ์อย่างเบาเข้าประสมกับจิต  ให้เกิดทิฏฐิวิปปยุติจิตอ่อนในบาป  ก็เป็นเหตุให้ติฉินนินทากันขึ้น  ในระหว่างหมู่ต่อหมู่  หรือบุคคลต่อบุคคล  นี้เป็นฝ่ายอกุศลเกิดขึ้นแต่อารมณ์เข้าไปประสมจิต  เป็นอนิฏฐารมณ์  ที่ไม่ชอบ  เป็นฝ่ายวิภวตัณหา  อยากให้ปราศจากไป

            ส่วนฝ่ายอิฏฐารมณ์  คืออารมณ์ที่ชอบเป็นภวตัณหาอยากให้ตั้งอยู่นาน  ประกอบอยู่ในจิตของบุคคลให้หวั่นไหวไปตามอิฏฐารมณ์  คืออารมณ์ที่เป็นบุญเป็นกามตัณหา  เปรียบเหมือนลม  ๖  จำพวก  อันเกิดแต่เวลาฝนตก  เกิดลมกระทบน้ำ  ให้เกิดคลื่นและระลอกเข้ามากระทบฝั่งให้เกิดเสียงดังลั่น  แต่ไม่สามารถจะพัดบ้านเรือนให้ถึงความพินาศแต่ทำให้หนวกหู

            ข้อนี้ฉันใด  อุปมัยดังบุคคลจะทำบุญกุศล  ต้องการบริวาร  (ชั้นญาณวิปปยุติปราศจากปัญญา)  เข้ามาร่วม  ต้องหากามรมณ์เป็นเครื่องล่อ  ดุจหนึ่งว่าตกเบ็ด  ถ้าไม่มีเหยื่อล่อปลาก็ไม่กิน  จึงต้องมีหนัง  มีละคร  รำวง  เป็นเครื่องล่อ

            อาศัยโลกอาศัยตนเป็นใหญ่  คนชอบหนัง  ชอบละคร  ชอบรำวง  จึงมีจิตจำนงไปเที่ยวดูการละเล่นเห็นเขาทำบุญก็ทำกับเขาบ้าง  แต่จิตอ่อนในบุญได้บุญน้อย  ยังลมจำพวกที่ละเอียดไม่สามารถจะกระทำคลื่นให้กระทบฝั่ง  ให้เกิดเป็นเสียงดังได้  เป็นแต่ทำให้เกิดคลื่นโดยธรรมชาติ

            ข้อนี้อุปมาดังบุคคลทำบุญเป็นญาณสัมปยุติประกอบด้วยปัญญาจิตกล้าในบุญทำบุญได้บุญมาก  บริจาคเป็นส่วนธรรมธิปไตย  อาศัยธรรมเป็นใหญ่  จัดเข้าในกามาวจรกุศลเป็นอารมณ์ที่เกิดอยู่ในกามโลก  จบแต่เท่านี้

เพิกรูปฌาน ~ อรูปฌานออกจากจิต

            แต่นี้จักได้แสดง  รูปาวจรกุศล  เป็นอารมณ์ที่เกิดรูปโลก  เป็นอารมณ์อันละเอียดสุขุม  อันเกิดแต่การกระทำสมาธิเข้าไปสู่ที่สงัดปราศจากอารมณ์เครื่องคู่  ตาไม่ให้เห็นรูป  หูไม่ให้ได้ยินเสียง  เป็นต้น

            จิตตั้งมั่นอยู่ในองค์ฌาน  กามารมณ์ดับไป  แต่ยังมีสุขุมรูปที่แลเห็นด้วยใจ  ใจจึงยึดหน่วงเอารูปที่แลเห็นด้วยใจเป็นอารมณ์  จึงเกิด  กำหนัด  หลงติดอยู่ในรูปฌานเป็นภวตัณหาให้  อยาก  อยู่ในอารมณ์

            ผู้ที่ไม่รู้อารมณ์ก็อาจสำคัญตนว่า  ถึงนิพพาน  อารมณ์ที่เป็นรูปาวจรนี้  เป็นอารมณ์ที่ละเอียดอ่อน  จึงเปรียบเหมือนลมอันเกิดแต่ธรรมชาติ  จิตของเราเปรียบเหมือนน้ำ  มโนทวารเปรียบเหมือนฝั่ง  รูปาวจรอารมณ์เปรียบเหมือนลมอันละเอียด  กระทำคลื่นให้เข้ากระทบฝั่ง  คือมโนทวาร  จึงยังปรากฏว่ามีคลื่นและระลอก  แต่ไม่มีเสียงปรากฏเหมือนที่ปรากฏกับกามาวจร  จบรูปาวจรกุศลเท่านี้

            แต่นี้จักสำแดง  ในอรูปาวจรกุศล  ได้แก่ผู้ที่ทำสมาธิให้เข้าถึงอรูปาวจรฌาน  เป็นอารมณ์ประณีตยิ่งกว่ารูปาวจร  คือรูปที่แลเห็นด้วยใจดับไปแล้ว  เหลือแต่อากาศความว่างเปล่าที่แลเห็นด้วยใจ

            บางคราวจะถึงกับกายดับ  หูดับ  ไม่ได้ยินอะไร  แต่ถึงอย่างนั้นก็ยังมีอารมณ์ประสมเข้ากับจิตอยู่  อรูปาวจรฌานจึงเปรียบเหมือนลมอันประณีต  มาพัดน้ำให้เป็นคลื่นระลอกอย่างละเอียดเข้ากระทบฝั่ง  คือ  มโนทวารของเรา  จิตของเราอันเปรียบเหมือนน้ำ  ก็ยังรู้สึกว่ามีกระเพื่อมอยู่ในฌานด้วยความยึดถืออันประณีต  เป็นอารมณ์ที่ละเอียดอาจทำความเข้าใจผิดได้



หมายเหตุ...
ผู้โพสต์...
พยายามรักษา...
วรรคตอนและอักขระ...
ตามหนังสือต้นฉบับ...

[สายรุ้ง]

อารมณ์ในโลกสาม

            อารมณ์ในโลกสามนี้  มีสามประเภท
            กามโลกเป็นอารมณ์หยาบ
            รูปโลกเป็นอารมณ์อย่างกลาง
            อรูปโลกเป็นอารมณ์อย่างละเอียด

            ถ้าย่นให้สั้นที่สุดก็มีอยู่สองอย่าง  คือ
            อิฏฐารมณ์  อารมณ์ที่ชอบ
            อนิฏฐารมณ์  อารมณ์ที่ไม่ชอบ

            สองอารมณ์นี้แจกออกเป็น  โลกธรรม  ๘  ลาภ  ยศ  สรรเสริญ  สุข  นี้เป็นฝ่ายอิฏฐารมณ์  เสื่อมลาภ  เสื่อมยศ  นินทา  ทุกข์  นี้เป็นฝ่ายอนิฏฐารมณ์

            จึงให้ระวัง  โลกทั้ง  ๘  อย่าให้เข้ามาประสมธรรม  อย่าให้  อารมณ์สามประเภท  หรือย่นให้สั้นเหลือสอง  หรือขยายออกให้ตามโลกธรรม  ๘  เป็น  อารมณ์ทั้ง  ๘  เข้ามาประสมจิตเพราะ  โลกกับอารมณ์  ต้องเป็นของเกิดดับอยู่เสมอเป็นธรรมดา

            ไม่เลือกว่าปุถุชนหรือพระอริยเจ้า  ก็ต้องมีโลกเข้ามาประสมธรรม  อารมณ์เข้ามาประสมจิต  ต่างแต่ว่าปุถุชนย่อมหวั่นไหวไปตามโลกตามอารมณ์

            ฝ่ายพระอริยเจ้าไม่หวั่นไหวไปตามโลก~ตามอารมณ์  เพราะกุศลจิตและอกุศลจิตของท่านขาดเหลือแต่กิริยาจิต  ปัญจขันธ์ยังเหลืออยู่ก็ต้องมีโลกกับอารมณ์  เข้าครอบงำเป็นธรรมดา  แต่จิตของท่านเด่นอยู่นอกโลกนอกอารมณ์

            ท่านเพิกโลกออกจากธรรม  เพิกอารมณ์ออกจากจิต  ได้แล้ว  จิตจึงเข้าถึงธรรม~คืออมตธรรมที่ไม่ตาย  จิตเข้าถึง  ธรรมอันเป็น  จิตที่บริสุทธิ์  จึงเปรียบเหมือน  น้ำที่ไม่มีคลื่นและลม  น้ำที่ไม่มีคลื่นและลมย่อมสงบนิ่งอยู่ฉันใด  ตัวปกติจิต  อันเป็น  พื้นที่แห่งจิตเดิม  ก็  สงบ  ตัวอยู่ฉะนั้นแล  เหตุนั้นน้ำจึงไม่ควรเดือดร้อน

            ในเมื่อเกิดลมพายุพัดให้เกิดคลื่นและระลอก  ฉันใดบุคคลก็ไม่ควรเดือดร้อนในเมื่อถูก  โลกธรรม  หรือถูกเบ็ญจขันธ์  จะแตกดับเพราะโลกธรรม~หรือเบ็ญจขันธ์เกิดขึ้นแล้วดับไป  อันเปรียบเหมือนคลื่นและระลอก  แต่ตัวของบุคคลยังเหลืออยู่  ซึ่งเปรียบเหมือนน้ำ

            สิ่งใดไม่ใช่ตัวเราจริงได้แก่  เบ็ญจขันธ์  ๕  อารมณ์  ๖  สิ่งนั้นก็อาจละได้โดยแท้  แต่ตัวของเราจริง ๆ นั้นย่อมเป็นของละไม่ได้  ถึงจะพยายามพากเพียรละด้วยอุบายอันใด  ก็คงเหลือตัวของผู้ละอยู่โดยแท้  ใครเล่าเป็นผู้ละ  ไม่ใช่ใจหรือ

            เมื่อใจเป็นผู้ละก็คงเหลือใจนั้นเอง  ใจจึงเป็นของไม่ตาย  ตายแต่เบ็ญจขันธ์  ๕  อารมณ์  ๖  เหตุนั้นเบ็ญจขันธ์  ๕  อารมณ์  ๖  จึงไม่ใช่เรา  เรานั้นไม่ใช่  รูปขันธ์และนามขันธ์  แต่เราก็มาจากนามขันธ์นั่นเอง  เหตุนั้นนามขันธ์จึงแบ่งออกเป็นสองภาค

            ภาคไหนมี  ความกำหนัดขัดเคือง  อยู่กับ  รูปขันธ์  ภาคนั้นไม่ใช่เราเลย

            ภาคไหน  ไม่กำหนัดขัดเคือง  อยู่กับ  รูปขันธ์  หรือนามขันธ์อันไม่เกี่ยวกับโลกกับอารมณ์  ภาคนั้นแลเป็น  ตัวเรา  โดยแท้

ความเห็นตัวเราย่นลงในบุคคล  ๒  จำพวก    ยิ่ง  ๕  ยิ่ง

            ส่วนเรานั้นถึงจะมีมากก็ย่นลงในบุคคล  ๒  จำพวก  คือ
            จำพวกที่เห็นว่าเบ็ญจขันธ์เป็นเรานี้จำพวกหนึ่ง
            จำพวกที่เห็นว่าเบ็ญจขันธ์ไม่ใช่เรานี้จำพวกหนึ่ง

            จำพวกมีความเห็นผิด  เห็นว่าเบ็ญจขันธ์เป็นเรา  จำพวกนั้นยังพ้นทุกข์ไปไม่ได้  จำพวกใดมีความเห็นชอบ  เห็นว่าเบ็ญจขันธ์ไม่ใช่เรา  พวกนั้น  มีหวังที่จะพ้นทุกข์  หรือพ้นทุกข์ไปได้แล้ว  ดังนี้

            เรานั้นย่อมเป็นที่รักอย่างยิ่ง
            รักอะไรยิ่งไปกว่าตัวเราไม่มี
            เกลียดอะไรยิ่งไปกว่า  ความตายไม่มี
            กลัวอะไรยิ่งไปกว่าความกลัวผีไม่มี
            ทุกข์อะไรจะยิ่งไปกว่าเบ็ญจขันธ์ไม่มี
            สุขอะไรจะยิ่งไปกว่าความสงบ  คือพระนิพพานไม่มี

            ยิ่งทั้ง  ๕  ยิ่ง  คือยิ่งไปด้วยรัก  ยิ่งไปด้วยเกลียด  ยิ่งไปด้วยกลัว  ยิ่งไปด้วยทุกข์  ยิ่งไปด้วยสุข  ยิ่งทั้ง  ๕  ยิ่งนี้  เป็นความความจริง  เป็น  ยอดคำสอน  ของ  ศาสดาผู้เป็นยอด  ในโลก

            เหตุนั้นยิ่งทั้ง  ๕  ยิ่งนี้  จึงเป็นสิ่งที่ควรตรึกควรตรอง  ให้มองเห็นด้วยปัญญาของตน  เมื่อเห็นแจ้งใน ๕  ยิ่ง  สิ่งใดที่เป็นสิ่งที่  ควรละ  ก็พึงรีบ  ละ  สิ่งนั้น

            สิ่งใดเป็นสิ่งที่  ควรบำเพ็ญ  ก็รีบ  บำเพ็ญ  สิ่งนั้นจึงจะนับว่าเป็นปราชญ์  ฉลาดด้วยปัญญา  ถ้ารักตัวเราแต่สิ่งใดไม่ใช่ตัวเราแท้  คือ  เบ็ญจขันธ์  ไม่ใช่ตัวเราแท้เป็น  ของใช้ชั่วคราว  เป็นเครื่อง  อาศัยบำเพ็ญบารมีชั่วคราว  เป็นสิ่งที่จะต้องทิ้งไว้กับโลก

            โลกเกิดดับฉันใด  เบ็ญจขันธ์ก็เกิดดับฉันนั้น  เบ็ญจขันธ์เป็นตัวสัตว์โลก  โลกกับเบ็ญจขันธ์จึงนับเข้าเป็นอันเดียวกัน  สัตว์โลก  คือเบ็ญจขันธ์  เป็นสิ่งที่ร้องเรียกกันใช้ชั่วคราวโดยสมมุติ  เมื่อผู้ใดติดสมมุติ  คือติดเบ็ญจขันธ์  จึงไม่เห็นวิมุติ  สมมุติย่อมบังวิมุติ

            ถ้าอยากเห็นวิมุติ  ก็ให้เพิกสมมุติออกให้หมด  โลกบังธรรม  อารมณ์บังจิตฉันใด  สมมุติก็บังวิมุติฉันนั้นแล  ถ้ารักตน  สำคัญว่าเบ็ญจขันธ์โดยความเป็นเจ้าของ  จึงต้องเต็มไปด้วยกองทุกข์  เพราะทุกข์อะไรจะยิ่งไปกว่าเบ็ญจขันธ์ไม่มี

            ถ้าใครรักเบ็ญจขันธ์  ก็เท่ากับรักทุกข์  กลัวทุกข์แต่วิ่งไปเข้าไปกอดเอาทุกข์  ไหนเลยจึงจะพ้นทุกข์  กลัวทุกข์ก็ควรจะวางทุกข์ดังในคำว่ากลัวจระเข้ใหญ่แล้วไพล่ไปลงหนอง  ไหนเลยจึงจะพ้นเงื้อมมือจระเข้ได้เล่า  ถ้ากลัวจระเข้ใหญ่ก็ควรจะวิ่งขึ้นไปบนบก

            ฉันใดเมื่อกลัวทุกข์ก็ควรจะปล่อยวางทุกข์  ถ้าเกลียดความตาย  ก็ควรจะวางความตาย  เหตุไรจึงเข้าไปกอดเอาความตาย  เบ็ญจขันธ์เป็นของตายให้เราเห็นอยู่ทั่วโลก  ไม่เห็นว่าเบ็ญจขันธ์ของใครจะเป็นอยู่ตลอดไป  และเบ็ญจขันธ์นี้ย่อมเป็นของตายมาแต่ดึกดำบรรพ์  ไม่ใช่ว่าจะตายแต่วันหนึ่งสองวันเท่านี้

            รูปขันธ์ของเราย่อมปรากฏ  ทั้งในเบื้องต้นและท่ามกลาง  และในที่สุดให้เห็นว่าไม่ใช่ตัวเรา  คือมันตายให้เราเห็นอยู่แล้วตั้งแต่ก่อน  เราเป็นเด็กอ่อนนอนอยู่ในเบาะเหมาะอยู่ในเปล

            คราวนี้มันตายจากเด็กมาเป็นหนุ่มเป็นสาว  ตายจากหนุ่มสาวมาเป็นกลางคน  แล้วกลายมาเป็นคนเฒ่าคนชรา  ตามืด  หูหนัก  ฟันหัก  แก้มตอบ  หนังหดหู่เป็นเกลียวเหี่ยวแห้ง  ในที่สุดก็ต้องแตกดับทำลายขันธ์  มีความตายเป็นอาวสาน

            ส่วนนามขันธ์  คือ  เวทนา  สัญญา  สังขาร  วิญญาณ  เมื่อรูปขันธ์แตกดับ  นามขันธ์ก็แตกดับไปตามกัน  แต่ตัวเรานั้นยังเหลืออยู่ไม่ได้ดับไปตามเบ็ญจขันธ์

            ตัวเราคืออะไร  ตัวเราคือจิต  จิตเป็นของไม่ตาย  แต่จิตนั้นแบ่งออกเป็น  ๒  ภาค
            ภาค  ๑  เป็นโลกิยจิต
            ภาค  ๒  เป็นโลกุตตรจิต

            ภาคที่เป็นโลกียจิต  เป็นจิตที่ยังท่องเที่ยวอยู่ในวัฏฏสงสาร  ภาคที่เป็นโลกุตตรจิต  เป็นจิตที่พ้นจากโลก  พ้นจากอารมณ์เป็นจิตที่สงบอยู่ไม่เกี่ยวกับโลก  ไม่เกี่ยวกับอารมณ์เป็นจิตที่เข้าถึงสันติสุข  ไม่มีสุขอื่นจะยิ่งไปกว่าจึงเข้าใน  ยิ่ง  ที่ว่า  สุขอื่นยิ่งไปกว่าความสงบไม่มี

            ความสงบของจิตที่เป็นอิสระเป็นใหญ่ในตนนี้แลเป็นตนของเราแท้  ซึ่งเป็นที่รักอย่างยิ่ง  ถ้ารักตนจำนงตนเป็นมหันตา  พึงทำความเคารพในพระสัทธธรรม  ธรรมคือโลกุตตรธรรม  เป็นธรรมที่ไม่ตายเป็นตัวเราแท้  แต่ตัวเราในที่นี้มีแต่จิตอย่างเดียว  ไม่เกี่ยวกับขันธ์  ๕  จิตอย่างเดียวจึงเป็น  วิสังขาร  ไม่ใช่สัตว์

            ส่วนจิตที่ยังติดข้องอยู่ในเบ็ญจขันธ์  เป็นจิตที่ติดอยู่กับโลก  ติดอยู่ในอารมณ์  เป็นตัวสังขาร  ยังเป็นจิตที่ไม่สงบ  เป็นจิตที่ปรุงที่แต่งไปตามอารมณ์  เป็นจิตที่ยังไม่รู้เท่าทันต่อโลก  ไม่รู้เท่าทันต่ออารมณ์  จึงเข้าไปยึดเอาโลกยึดเอาอารมณ์  ถือเอาขันธ์  ๕  ว่าเป็นตัวเรา

            ซึ่งไม่ใช่ตัวเราจริง  จึงได้แต่ชองเท็จ  คือของปลอม  ของปลอมก็มาเป็นตัวเรา  แต่เป็นตัวเราที่เต็มไปด้วยกองทุกข์  ทุกข์เพราะมันไม่อยู่ในบังคับบัญชา  ไม่เป็นไปตามความปรารถนาของใคร  ใครตาดีก็ได้ตัวจริง  ใครตาบอดก็ได้ตัวปลอม

สติเป็นตา  ~ ปัญญาเป็นกล้องส่องดูตัวเรา

            จึงควรใช้  สติเป็นตา  ใช้  ปัญญาเป็นกล้องส่องดูตัวเรา  ตัวเราอยู่ที่ไหนแน่  ถ้าเห็นว่าเบ็ญจขันธ์ไม่ใช่ตัวเราจริงแล้ว  ก็ควรจะทิ้งเบ็ญจขันธ์โดยแท้  ถ้าทิ้งเบ็ญจขันธ์ได้  จึงจะพบตัวจริง

            ถ้าทิ้งไม่ได้ก็คงได้เบ็ญจขันธ์อีก  เพราะอุปาทานขันธ์เป็นปัจจัยให้เกิดภพ  ภพเป็นปัจจัยให้เกิดชาติ  อาศัยเหตุนี้ตัวของเราจึงนับว่ายังไม่ตาย  ตายแต่เบ็ญจขันธ์  ๕

            เบ็ญจขันธ์  ๕  นี้แตกดับแล้ว  ก็เป็นปัจจัยให้ได้เบ็ญจขันธ์ใหม่อีก  เบ็ญจขันธ์จึงเปรียบเหมือนเสื้อผ้าที่เรานุ่งห่ม  เมื่อเสื้อผ้าชุดนี้เก่าแล้วก็ต้องหาเสื้อผ้าชุดใหม่  บุคคลจึงไม่ควรเดือดร้อนในเมื่อเบ็ญจขันธ์จะแตกดับ  เพราะตัวบุคคลยังไม่ตาย  ตัวบุคคลก็คือ  ตัวกุศลจิตอกุศลจิต  ซึ่งเป็นตัวมรดกตกทอดมาจากเบ็ญจขันธ์เก่า  ให้เบ็ญจขันธ์ใหม่เป็นผู้รับ

            เมื่อเบ็ญจขันธ์เก่าทำดีทำชั่วไว้อย่างไร  เบ็ญจขันธ์ใหม่ก็ต้องรับอย่างนั้น  เบ็ญจขันธ์เก่าจึงเปรียบเทียบเหมือนบิดา-มารดา  ผู้หามรดกไว้ให้แก่บุตรธิดา  เบ็ญจขันธ์ใหม่จึงเปรียบเหมือนบุตรและธิดาผู้รับมรดก

            ถ้าเบ็ญจขันธ์เก่าเปรียบเหมือนบิดามารดา  รักเบ็ญจขันธ์ใหม่อันเปรียบเหมือนบุตรและธิดา  ก็ควรแสวงหาบุญกุศลอันจะเป็นที่พึ่งของบุตรและธิดาคือเบ็ญจขันธ์ใหม่  ให้อยู่เย็นเป็นสุขในโลกหน้า  จึงจะนับว่าเป็นผู้รักตน  รักบุญกุศล

            ทานก็ย่อมเป็นที่พึ่งของผู้ให้ทาน  ศีลก็เป็นที่พึ่งแก่ผู้รักษาศีล  สมาธิก็เป็นที่พึ่งแก่ผู้ทำสมาธิ  ปัญญาก็เป็นที่พึ่งแก่ผู้มีปัญญา  วิมุติก็เป็นที่พึ่งแก่ผู้ที่มีวิมุติ

            แต่  พระรัตนตรัย  ย่อมเป็นที่พึ่งแก่บุคคลทั้งหลายเหล่านี้ทั้งหมด  ที่พึ่งทั้งหลายดังที่กล่าวมานี้เป็นของเฉพาะตัว  ผู้อื่นจักทำแทนย่อมไม่ได้  แม้บาปก็เหมือนกัน

            ความบริสุทธิ์หรือไม่บริสุทธิ์  ย่อมมีเฉพาะตัว  ด้วยบาปกับบุญเป็นเหตุปัจจัย  เป็นปัจจัยให้เกิดนามและรูปใหม่  เมื่อเหตุดี  อารมณ์ก็ย่อมดี  เมื่อเหตุชั่ว  อารมณ์ก็ชั่ว

            ถ้ารักสุขเกลียดทุกข์  จึงควรเว้นเสียซึ่งชั่ว  ประกอบแต่เหตุที่ดี  จึงจะได้แต่อารมณ์ดี  เหตุดีและเหตุชั่วที่บุคคลกระทำลง  ย่อมเกิดเป็นอารมณ์เข้าไปประสมกับจิตของบุคคลทุกถ้วนหน้า

อารมณ์ของจิตเวลาเป็น  และตาย

            ฉะนั้นเมื่อเวลาเป็นอยู่  หรือในเวลาจวนเจียนจะตาย  อารมณ์ทั้งหลายย่อมมาปรากฏในทวารทั้ง  ๖  ทวารทั้ง  ๖  อาศัยอารมณ์ทั้ง  ๖  เป็นเครื่องยึดหน่วงของจิตเจตสิก  จิตเจตสิกที่ยึดหน่วงอารมณ์นั่นเองเป็นตัว  กัมมปัจจัย

            กัมมปัจจัยได้แก่นานาขณิกเจตนา  ที่เราทำไว้ด้วยกาย  ด้วยวาจา  กายวาจาที่เราทำเกิดแต่มโนกรรมเป็นผู้สั่งให้ทำเมื่อตัวมโนกรรมสั่งให้ทำ  ตัวมโนกรรมก็ต้องเก็บเอาไว้เป็นอารมณ์  จึงเรียก  อารมณ์ปัจจัย

            ก่อนแต่การกระทำกรรมนานาขณิกเจตนา  เช่นเจตนาคิดจะให้ทาน  หรือเจตนาคิดจะรักษาศีล  เจริญเมตตาภาวนา  เจตนาอันเป็นกรรมย่อมเป็นอารมณ์ประสมเข้ากับจิตของผู้กระทำอยู่แล้ว  ทั้งฝ่ายบุญฝ่ายบาป  บาปกับบุญที่ลงด้วยเจตนา

            ถ้านานาขณิกเจตนาฝ่ายบุญที่ทำมาแต่ชาติก่อนหรือทำลงในชาตินี้  เข้าอุดหนุนแล้วก็ให้เจริญไปด้วย  อายุ  วรรณะ  สุขะ  พละ  ปฏิภาณ  ธนสารสมบัติ

            ถ้านานาขณิกเจตนาฝ่ายบาปที่ทำไว้ในฝ่ายบาปที่ทำไว้แต่ชาติก่อนหรือทำไว้ในชาตินี้  เข้าเบียดเบียนแล้วก็ให้เสื่อมจาก  อายุ  วรรณะ  สุขะ  พละ  ปฏิภาณ  ธนสารสมบัติอาจตัดเสียซึ่งชีวิตอินทรีย์ก็ได้

            เมื่อกรรมปัจจัยยังไม่เป็นอโหสิกรรมตราบใดแล้ว  กรรมปัจจัยที่เราทำไว้ในชาติก่อนหรือชาตินี้  ยังเป็นปัจจัยให้เกิดนามเกิดรูปในภพหน้าอีก  เหตุนั้นบุคคลจึงยังไม่ตาย  เมื่อเบ็ญจขันธ์จะแตกดับ  ย่อมมีอารมณ์ปัจจัยเกิดขึ้นในทวาร  ๖  อันเรียกว่าทวารสมมุติ  เมื่อทวารสมมุติตั้งอยู่แล้วจึงมีอารมณ์  ๖  เป็นที่ยึดหน่วงของจิตเจตสิก

            เมื่อทวารสมมุติแตกดับคือตาย  จิตที่เป็นทวารสมมุติ  ย่อมถือเอาอารมณ์  ๖  ให้เป็นอารมณ์ปัจจัยสืบต่อของชาติและภพ  เมื่อบุคคลเห็นว่าตนเป็นที่รักอย่างยิ่ง  จึงควรแสวงหาที่พึ่ง  มีทาน  มีศีลเป็นต้นที่ตนทำแล้วย่อมเป็นอารมณ์ปัจจัย  ถึงบาปก็เป็นอารมณ์ปัจจัยเป็นที่พึ่งแก่ผู้ทำบาป

            เพราะเหตุนั้นผู้ที่มีทั้งบาปมีทั้งบุญ  จึงควรระวัง  หัวเลี้ยวหัวต่อ  คือใน  เวลาตาย  เป็นของสำคัญมากกว่าเวลาอื่น  คือถ้าทวารสมมุติของเรายึดหน่วงเอาบาป  ตัวทวารวิมุติก็ยึดหน่วงเอาบาป  ถ้าทวารสมมุติของเรายึดหน่วงเอาบุญ  ตัวทวารวิมุติก็ยึดหน่วงเอาบุญ  จึงไปเกิดในบุญในบาป  ตามสัญญาอารมณ์ของผู้ยึดหน่วง

            เหตุนั้นถ้าผู้อยากไปนรกก็ให้ยึดหน่วงเอาบาปเป็นอารมณ์  ถ้าใครอยากเกิดในโลกนี้ก็ให้ยึดเอาญาติเอามิตร  เอาบิดามารดา  เอาสามีภรรยา  เอาลูกเอาหลานเป็นอารมณ์ถ้าจิตไม่เศร้าหมองก็ได้เป็นมนุษย์  ถ้าจิตเศร้าหมองก็เป็นสัตว์เดรัจฉาน

ไม่อยากเกิดให้ถือเอาพระไตรลักษณ์เป็นอารมณ์

            ถ้าใครอยากไปสวรรค์  ก็ให้ถือเอาทาน  เอาศีล  เอาพระพุทธ  เอาพระธรรม  เอาพระสงฆ์  เป็นอารมณ์  ถ้าใครอยากไปเกิดในรูปพรหม  และอรูปพรหม  ก็ให้ถือเอาองค์ฌานเป็นอารมณ์

            ถ้าใครไม่อยากเกิดให้ถือเอาพระไตรลักษณ์เป็นอารมณ์  ให้ออกจากทวารสมมุติ  เพราะทวารสมมุติมันเป็นของร้อน  ร้อนไปด้วยไฟคือราคะ  ไฟคือโทสะ  ไฟคือโมหะ  ร้อนไปด้วยความเกิดแก่เจ็บตาย  ร้อนไปด้วยความเวียนว่ายอยู่ในวัฏฏสงสาร  หรือมิฉะนั้นให้ปล่อยวางอารมณ์ที่ยึดถือขันธ์  ๕

            ให้หน่ายในรูป  ให้หน่ายในเวทนา  ให้หน่ายในสัญญา  ให้หน่ายในสังขาร  ให้หน่ายในวิญญาณ  เมื่อหน่ายจึงจะสิ้นกำหนัด  ( ราคะ )  เมื่อสิ้นกำหนัดจึงจะหลุดพ้นจากเบ็ญจขันธ์  จากโลก  จากอารมณ์

            ถ้าหากจิตยังไม่หลุดพ้นจากอารมณ์ทั้ง  ๕  อารมณ์คือ  ทาน  ๑  ศีล  ๑  พระไตรสรณาคม  ๑  สามอย่างนี้ให้สำเร็จแต่เพียงชั้นมนุษย์สมบัติ  สวรรค์สมบัติ

            ส่วนสมาธิถึงขั้นสมถะ  ๑  ให้สำเร็จแต่เพียงชั้นรูปพรหม  และอรูปพรหม  ส่วนสมาธิชั้นวิปัสสนาเห็นแจ้งทางไตรลักษณ์  ๑  ถ้าได้อัปปนาชวนะชั้นโลกุตตรก็ได้นิพพาน  ถ้าไม่ได้ชั้นอัปปนาชวนะก็ให้ได้มนุษย์  และสวรรค์

            ด้วยเหตุนี้สำหรับผู้จะไปสู่โลกทิพย์ชั้นบน  ขอห้ามแต่  อย่าถือเอาบาปหรือเอาโลกนี้เป็นอารมณ์เป็นอันขาด  เหตุนั้นกายของเราจึงเปรียบเหมือนรถยนต์  ใจของเราจึงเปรียบเหมือนเครื่องยนต์  สติของเราจึงเปรียบเหมือนคนขับรถยนต์  อารมณ์ของจิตที่กล่าวมาแล้วนั้นเปรียบเหมือนทางเดินรถยนต์

            เราจะเดินทางไหนก็ให้เดินไปตามใจชอบ  คนที่รู้จักทางเดินกับคนที่ไม่รู้จักทางเดิน  ย่อมผิดกันมาก  คนรู้จักทางเดิน  เปรียบเหมือนคนตาดีเดินทางย่อมถึงจุดที่ตนมุ่งหมาย  แต่คนที่ไม่รู้จักทางเดิน  เปรียบเหมือนคนตาบอดเดินทาง  ถ้าโชคดีก็ถึง  ถ้าโชคไม่ดีก็จะหลงโลก  หลงทาง  ห่างจากความสุข

            แต่ถึงอย่างไรก็ตาม  จะเป็นคนตาดีหรือตาบอด  ถ้ายังเกิดอยู่แล้วก็ต้อง  มีทุกข์  มีตาย  อยู่คู่กัน  ต่างแต่คนตาดีได้เปรียบกว่าคนตาบอด  คือจะได้สุคติแต่ส่วนเดียวแต่ผู้ได้สุคติยังสู้ผู้เสวยวิมุติสุขไม่ได้  เพราะเป็นผู้ไม่ต้องเกิด  ไม่ต้องตาย  อีกต่อไป

            ผู้ที่ยังต้องเกิด  ยังต้องตายอยู่  ก็เท่ากันกับเป็นตัวละคร  เที่ยวเล่นประสมโรงกับเขา  หมดชุดนี้ก็เล่นชุดใหม่  ได้รับแต่ความเหน็ดเหนื่อย  ลำบากกรากกรำ  ต่อเมื่อใดยุติการเป็นตัวละคร  กลับมาเป็นคนดูเสียได้  จึงจะพ้นทุกข์ไปได้

            ผู้ที่สมัครเกิดก็เท่ากับสมัครตาย  จะเลือกเอาแต่เกิดอย่างเดียวย่อมไม่ได้  ความตายกับความเกิดย่อมติดต่อกันอยู่เสมอ  เปรียบเหมือนไฟกับความร้อนย่อมติดต่อกันมาฉะนั้น  ความตายจึงตามบุคคลเหมือนเสือตามกินเนื้อในฝูงไม่ให้ทันรู้ตัว  ชีวิตย่อมพลัดพรากจากกายของสัตว์  เหมือนน้ำที่รั่วไหลออกจากอ่างที่แตกร้าวฉะนั้น

            ความสวยงามย่อมเสื่อมสิ้นไปด้วยความแก่ปรากฏ  เหมือนคลื่นในมหาสมุทรกระทบฝั่ง  ความรักความใคร่ห่วงใยในญาติและมิตร  หรือทรัพย์สมบัติย่อมเสื่อมสิ้นไป  เหมือนกับความฝัน  จะเป็นคนชั้นต่ำ  ชั้นกลาง  ชั้นสูง  หรือจะเป็นเทวบุตรเทวดา  เป็นอินทร์พรหมก็ตาม

            ในที่สุดก็ต้องเป็นไปอย่างเดียวกัน  เมื่อมีลมหายใจอยู่ก็ยังพอดูกันได้  เมื่อสิ้นลมหายใจแล้ว  ย่อมหมดราคา  ช้างตายมันยังมีงาพอขายได้  วัวควายตายมันยังมีหนังพอขายได้  คนเราตายแล้วย่อมหมดราคา  จะร้องขายให้ใครเขาซื้อก็ไม่มีใครซื้อ  โดยที่สุดจะให้เขาเปล่า ๆ  ก็ไม่มีใครเอา  มิหนำซ้ำยังเป็นที่หนักอกหนักใจของผู้ที่อยู่  ต้องทำศพทำเมรุ  ทั้งเป็นที่เกลียดที่กลัวของผู้ที่อยู่

            เมื่อสิ้นลมหายใจแล้วย่อมเรียกกันว่าผี  ผีเป็นความยิ่งในสิ่งที่น่ากลัว  กลัวอะไรจะยิ่งไปกว่ากลัวผีไม่มี  ทั้งเกลียดทั้งกลัว  ไม่มีใครอยากดูอยากเห็น  ด้วยความกลัวผีหลอก  แต่ผีภายนอกบอกว่าไม่สำคัญ  ไม่เห็นมันหลอกใครให้ถึงเจ็บถึงตาย

            แต่ผีภายใน  คือในตัวเราเป็นของน่ากลัวยิ่งนัก  เป็นของที่น่าใจหาย  เพราะ  มันหลอกให้เราตายแล้ว  มันยังหลอกให้เราแก่  แก่แล้วมันยังหลอกให้เราเจ็บ  เราตายอีกตายแล้วมันยังหลอกให้เราเกิดอีก

            ตั้งแต่มันหลอกให้เราเกิด  เราแก่  เราเจ็บ  เราตาย  นับชาติ  นับภพมิได้  ผีภายในจึงเป็นสิ่งที่น่ากลัวดังนี้

            สมกับโบราณภาษิตท่านกล่าวไว้ว่า
            กินมากหลายไม่หายอยาก
            นอนมากไม่รู้ตื่น
            รักผู้อื่นยิ่งกว่าตัว
            ของควรกลัวกลับกล้า

            ของควรกลัวหมายเอาผีภายใน  เป็นของที่น่ากลัวทำไมเราจึงกล้าเข้าไปกอดเอาผี  ถ้าผีที่ยังไม่แก่ไม่เจ็บเรายังวางไม่ได้  เราก็ควรวางผีที่จวนเจ็บจวนตาย  ถ้าเราวางผีในโลกนี้ได้  นับว่าเราไม่ต้องมาเกิดในโลกหน้าอีก

            พระพุทธองค์ทรงบัญญัติเฉพาะบุคคลที่มีอุปาทานขันธ์  คือคนที่ไปกอดเอาผีเท่านั้น  ว่าเป็นผู้ต้องมาเกิดอีก  แต่บัญญัติเฉพาะบุคคลที่ละอุปาทานขันธ์  คือไม่เข้าไปกอดเอาผีว่าเป็นผู้ไม่มาเกิดอีก  ถ้าเห็นว่าผีเป็นสิ่งที่น่ากลัวอย่างยิ่ง  ก็ควรจะปล่อยวางผีเสีย

            แต่เหตุไรพวกเราทั้งหลายทั้งหญิงทั้งชาย  ทั้งคฤหัสถ์และบรรพชิต  ทั้งผู้รู้  ทั้งผู้เรียน  ทั้งผู้เขียน  ทั้งผู้อ่าน  ต่างเข้าไปกอดผีซึ่งเป็นของน่ากลัว  ของควรกลัวทำไมจึงกลับกล้าไปได้  คิด ๆ ดูก็น่าสงสาร  ทั้งน่าเอ็นดู  ทั้งน่าหัวเราะ  ทั้งน่าขบขัน  กลัวผีวิ่งเข้าไปกอดผี

            บางคนถึงกับบวงสรวงบูชายันต์  รำพันถึงสิ่งที่ตนรักหาหมอทำนายทายทัก  เสดาะเคราะห์ดีเคราะห์ร้าย  หมอเวทย์หมอมนต์  หมอเสกหมอพ่น  หมอน้ำมนต์กลคาถา  แสวงหาหนทางที่จะไม่ให้ผีตาย  อย่าหมายเลยว่าจะสำเร็จตามความปรารถนา  เพราะของที่ควรตายก็ต้องตาย




หมายเหตุ...
ผู้โพสต์...
พยายามรักษา...
วรรคตอนและอักขระ...
ตามหนังสือต้นฉบับ...

[สายรุ้ง]

สัมภเวสี   สัตว์ผู้แสวงหาที่เกิด

            โดยธรรมชาติของผี  คำที่ว่าผีในคำนี้  เป็นของที่ไม่แน่นอนจึงเรียกกันว่าผีหลอก  คือมันตามหลอกตามล้อ  เป็นของไม่จริง  จริงก็คงไม่เรียกคำว่า  ผีหลอก

            เมื่อเหตุฉะนี้  อะไรเล่าที่เรียกกันว่า  ผีมันตายไม่จริง  ที่เรียกกันว่าผีนั้น  ตามภาษาไทยโบราณเราเรียก  เจตภูต  ตามภาษามคธเรียกว่า  ชีโว  หรือเรียกว่า  ตัวสัมภเวสี

            ตัวสัมภเวสี  สัตว์ผู้แสวงหาที่เกิด  เป็นตัวธรรมธาตุ  ธรรมฐีติ  อันเป็นธาตุที่ไม่ตายรวมอยู่ด้วยกัน  ๗  ธาตุคือ
            ๑.  ภวังค์        แปลว่า  เกิดตัว
            ๒.  มโน        แปลว่า  นึกน้อมไปสู่อารมณ์
            ๓.  จิตตํ         แปลว่า  คิดนึก
            ๔.  เวทนานํ   แปลว่า  เสวยหรือเสพอารมณ์
            ๕.  สัญญา      แปลว่า  ความจำได้หมายรู้
            ๖.  สังขาร       แปลว่า  ความปรุงแต่ง
            ๗.  วิญญาณ    แปลว่า  ความรู้แจ้ง

            ทั้ง  ๗  นี้เป็น  ธรรมธาตุโลกีย์  เมื่อร่างกายอันนี้แตกดับ  ตัวธรรมธาตุโลกีย์นี้มันก็เข้าไปสิงกายใหม่  จึงเรียกกันว่าผี  คือมันเที่ยวเข้าสิงกายนั้นกายนี้ไม่มีเวลาจบจึงเป็นของที่น่ากลัว  เพราะอาการตายก็ไม่ใช่เป็นของง่าย  ก่อนที่จะตาย  มันต้องเจ็บต้องป่วยก่อน  ป่วยเล็ก ๆ น้อย ๆ มันก็ยังไม่ตายต้องป่วยอย่างขนาดหนัก

            บางคนก็กินกับหมอน  นอนกับเสื่อ  นับเป็นเดือน ๆ ปี ๆ  บางคนก็เข้าผ่าตัด  สาวไส้สาวพุงออกมาข้างนอกต้องได้รับความเจ็บปวดแสนสาหัส  ทั้งหิวอาหารรับประทานก็ไม่ได้  ถึงความทุกข์ยากไม่มีอะไรยิ่งไปกว่าความตาย

            เหตุนั้นคนทั้งหลายเมื่อได้รับทุกข์ทรมานหนัก  จึงกล่าวกันจนชินปากว่าอยากตาย  มันก็ไม่ตาย  ถ้าเอาความตายมาเทียบแล้ว  ก็หมดคำที่จะพูดถึงทุกข์อย่างอื่น ๆ  อันจะยิ่งไปกว่าความตายนั้นไม่มี

            เหตุนั้นเราทั้งหลายที่เกิดมา  จึงนับว่ามีความผิดเต็มตัวยิ่งกว่านักโทษที่ถูกประหารชีวิต  เพราะนักโทษที่ถูกประหารชีวิตจะมีความสดุ้งกลัว เฉพาะในเวลาที่เพชฌฆาตจะเงื้อดาบฟาดฟันเท่านั้น  ก่อนที่เขาจะฆ่าเขายังเลี้ยงอาหารให้อิ่มหนำสำราญ

            ไม่เหมือนกับตัวเราที่ถูกพระยามัจจุราชทรมานให้ตายอย่างทารุณ  ความตายเป็นของตายอดตายอยาก  จึงไม่มีใครจะอยากตาย  พอแค่ได้ยินแต่ว่าตายคำเดียวเท่านี้ก็สะดุ้งกลัวตัวสั่น  เหตุนั้นจึงได้เกลียดได้กลัวกันมากนักแต่เหตุไฉน  เมื่อกลัวผี ~ เกลียดความตาย  เกลียดทุกข์  ทำไมจึงเข้าไปกอดเอาทุกข์  กอดเอาความตาย  กอดเอาผี  คิด ๆ ดูก็น่าขันทั้งน่าหัวเราะยิ่งกว่าดูหนังดูละครเสียอีก

            กลัวผีแต่วิ่งเข้าไปหาผี  กลัวความตายก็วิ่งเข้าไปหาความตาย  กลัวทุกข์ก็วิ่งเข้า-ไปหาทุกข์  ทั้งนี้ก็อาศัยความมืดมนอนธกาลของหมู่สัตว์  เหมือนกับแมลงเม่าแลเห็นแสงไฟ  จึงบินเข้าไปหาไฟซึ่งความตาย  ความตายเป็นของลำบาก  ทุกข์ยากยิ่งกว่าสิ่งทั้งปวง  ดังได้พรรณนามานี้

            ถ้าหากมันตายแล้ว  มันสูญ  มันสิ้นไป  ใคร ๆ ก็อนุโมทนาสาธุ  จะได้หมดเรื่องหมดราวกันเสียที  แต่นี่มันตายหลอกตายล้อ  จะขอผัดผ่อนหย่อนเวลา  เดือนนี้หรือปีหน้าจึงจะขอตายย่อมไม่ได้ทั้งนั้น

            ถ้าความเกิดมันเป็นของเกิดง่าย ๆ  เราก็พอจะไม่น่ากลัว  เมื่อจะเกิดก็เป็นของเกิดได้โดยยาก  ต้องเข้าไปนอนอยู่ในท้องเขาถึง  ๙  เดือน  ๑๐  เดือน  จึงจะเป็นตัวเป็นตนออกมาได้  เวลาจะออกมาจากท้องเขาก็เป็นของทุกข์ยากลำบากไม่รู้ว่าจะออกทางไหน  ถ้าออกถูกจังหวะก็รอดชีวิตมาได้

            ถ้าไม่ถูกจังหวะ  ก็เสียชีวิตอินทรีย์  ถึงจะมีชีวิตรอดมาได้ก็ยังได้รับทุกข์ลำบาก  ต้องนอนอยู่ในเบาะเหมาะอยู่เปลถึง  ๙  เดือน  ๑๒  เดือน  จึงจะเดินไปมาได้

ธรรมธาตุ  ๗   หลอกให้เกิดให้ตาย

            ถ้าเกิดมาแล้วมันไม่ตาย  เราทั้งหลายก็พอจะอนุโมทนาสาธุ  นี่มาเกิดมาแล้วมันก็ตาย  จึงเป็นของที่น่ากลัว  ความกลัวผีคือตัวธรรมธาตุทั้ง  ๗  มันเป็นของที่หลอกเราให้เกิด  หลอกเราให้แก่  หลอกเราให้เจ็บ  หลอกเราให้ตาย  ตายแล้วก็หลอกให้เกิดอีก  ดังนี้ใครเล่าจะทนไหว

            ถ้าทนไม่ไหวก็ให้รีบเตรียมตัว  ถ้าจะพายก็ให้รีบพาย  ถ้าไม่พายตลาดจะวาย  สายบัวมันจะเน่า  มันจะเฒ่าเก่าเกิดแก่หลายปี  มันจะเสียทีที่เรามาค้า

            ค้าอะไรเล่าเรียกว่าตลาด  ร่างกายของสัตว์เรียกว่าตลาด  ตลาดเป็นที่ประชุมของแม่ค้า  พ่อค้า  ฉันใดร่างกายก็เป็นที่ประชุมแห่งโรค  พระยามัจจุราชเขาแต่งโรคตา  โรคหู  โรคจมูก  เข้ามาใส่  มีลิ้น  มีกาย  มีใจ  ก็แต่งโรคลิ้น  โรคกาย  โรคใจ  เข้ามาใส่  มีตับ  มีไต  มีไส้  มีพุง  ก็แต่งโรคตับ  โรคไต  โรคไส้  โรคพุง  เข้ามาใส่

            มีกระเพาะอาหาร  มีลำไส้  มีปอด  ก็แต่งโรกระเพาะอาหาร  โรคลำไส้  โรคปอด  เข้ามาใส่  มีทวารหนัก  ทวารเบา  ก็แต่งโรคทวารหนัก  ทวารเบา  เข้ามาใส่  โรค  ๙๖  จำพวก  ไม่สามารถจะนำมาแสดงให้ถี่ถ้วน  เทียบเทียมกับพระองค์  ประมวลลงเรียกว่าพยาธิ  ถึงจะเรียกว่าพยาธิ  มันก็หากรุณาเราไม่  ใครจะเรียกว่าบักธิก็แล้วแต่ใจชอบ

            เมื่อร่างกายเป็นที่ประชุมของโรค  เป็นที่ตั้ง  เป็นบ่อเกิดของโรค  เป็นที่อาศัยของโรคดังนี้  ถ้าใครมีโรคมาก  ร่างกายจึงแตกดับเสียในกลางวัยก็มีเป็นอันมาก  ถ้าใครมีน้อยก็ผ่านพ้นไปถึงปลายวัย  ในที่สุดตลาดคือร่างกาย  ก็ต้องแตกดับ

            เมื่อตลาดวายแล้วสายบัวเน่าคือร่างกายก็ต้องเน่า  จะทำประโยชน์อะไรก็ไม่ได้  จึงควรรีบทำประโยชน์เสียในวันที่ร่างกายยังดี  ถ้าไม่ทำก็เป็นเฒ่าเก่าเกิดแก่หลายปีหลายชาติ  จึงนับว่าเสียททีที่ตนมาค้า  ถ้าใครบ่ายหน้าไปทางอบาย  นับว่าขาดทุนสูญกำไร

            ถ้าใครได้มาเกิดในโลกมนุษย์อีก  นับว่าได้ต้นทุน  ถ้าใครไปสู่โลกทิพย์ชั้นบน  นับว่าได้กำไรงาม  ถ้าใครได้มรรคผลนิพพาน  นับว่าได้กำไรงามเกินค่า

            ทำอย่างไรมรรคผลนิพพานจึงจะเกิดขึ้นได้  ต้องทิ้งผี  วางผี  ฆ่าผีให้ตาย  จึงจะได้มรรคผลนิพพาน  การทิ้งผีวางผี  ฆ่าผี  จะต้องทิ้งตัว  ต้องวางตัว  ต้องฆ่าด้วยวิธีไหนเพราะมันเป็นของที่อยู่กับเรา  เรานั่งมันก็นั่ง  เรานอนมันก็นอน  เรายืนมันก็ยืน  เราเดินมันก็เดิน  เรากระโดดลงน้ำมันก็กระโดดลงตาม  เราจะขึ้นเรือบินเรือเหาะไปบนอากาศ  มันก็ขึ้นไปด้วย

            เราจะวางจะปล่อยไว้ในสถานที่ใด  มันก็ติดตามเรา  ดุจเงาเทียมตัว  เราจะฆ่าด้วยศาสตราวุธ  ปืนผาหน้าไม้  โดยวิธีที่ได้พรรณนาทั้งนี้  ไม่เป็นฐานะหรือหนทางอันจะสำเร็จได้เลย  นอกจากองค์อริยมรรคอันเดียวเท่านั้น  จึงจะสำเร็จประโยชน์

การฆ่าผี  คือการฆ่าตัวธรรมธาตุ  ๗

            องค์อริยมรรคก็ได้กล่าวมาแล้ว  จำเป็นก็ต้องกล่าวอีก  จึงจะรู้วิธีฆ่า  การฆ่าผีคือการฆ่าตัวธรรมธาตุ  ๗  นั่นเอง  เพราะตัวธรรมธาตุ  ๗  นี้  เป็นตัวผีที่หลอกให้เราเกิดให้เราตาย  ส่วนรูปกายเป็นสิ่งที่ไม่มีสาระอะไร  มันแตกดับ  แล้วก็หายไป  

            ส่วนเวทนา  สัญญา  สังขาร  วิญญาณ  อันรวมเรียกเป็นส่วนหนึ่งเบ็ญจขันธ์  ก็เป็นของไม่เที่ยงอยู่ด้วยกัน

เมื่อรูปกายไม่มี  วัตถุ  ๖  มีตา  เป็นต้น  เป็นเครื่องยืนรับอารมณ์ก็ไม่มีไปด้วยแล้ว  เวทนาก็เกิดไม่ได้  เมื่อเวทนาเกิดไม่ได้  เมื่อเวทนาเกิดไม่ได้  สัญญาความจำไม่มี  สังขารความปรุงแต่งก็ไม่มี  เมื่อสังขารความปรุงแต่งไม่มี  วิญญาณความรู้แจ้งก็ไม่มี

            เมื่อขันธ์  ๕  นี้ไม่มีแล้ว  ทำไมมันจึงไปเกิดขึ้นได้  มันเกิดขึ้นเพราะ  อุปาทานขันธ์  คือ  ความยึดมั่นถือมั่นในขันธ์เดิม  อันเป็นตัวปัจจุบันผลเดิม  เมื่อปัจจุบันผลเดิมแตกดับลง  ตัวปัจจุบันเหตุเดิม  คือตัวตัณหาอุปาทานมันเกิดอยู่ในลำดับของตัวปัจจุบันผลเดิม

            เมื่อตัวตัณหาอุปาทานเข้าไปยึดเอาตัวปัจจุบันผลเดิมแล้ว  ตัวกรรมภพคือ  สังขารอันได้แก่ผู้ปรุงแต่งบุญบาป  มันติดตามอยู่กับเบ็ญจขันธ์เดิม  อันเป็นตัวกรรมภพ  ตัวอุบัติภพคือชาติจึงต้องมีเกิดขึ้นอีก  เป็นสายชนวนต่อกันในชาตืใหม่

            ตัวปัจจุบันผลเปรียบเหมือนต้นมะม่วง  ตัวกรรมภพจึงเปรียบได้แก่เม็ดมะม่วง  ตัวอุปาทานเปรียบเหมือนรสของมะม่วง  เมื่อคนเก็บเอาเม็ดมะม่วงไว้ปลูกอีก  ก็เพราะติดอยู่ในรสของมะม่วง  เมื่อคนเอาเม็ดมะม่วงหลายพันธุ์หลายรสปลูกคละรวมกัน  จึงเกิดต้นขึ้นออกผลตามรสตามพันธุ์ของมันอยู่คงที่  ฉันใดความผิดของรสประจำผลมะม่วงย่อมเปรียบเหมือนผลของกรรมบุญและบาป  เป็นเงาติดตามประจำตัวบุคคลอยู่ฉะนี้  เมื่อคนติดในรสมะม่วง  เปรียบเหมือนยึดถือเบ็ญจขันธ์  ครั้นเก็บพันธุ์ไว้ปลูกก็เป็นตัวกรรมภพ

วัฏฏความหมุนเวียนของชาติและภพ

            เมื่อปลูกขึ้นมีรสตามพันธุ์ตามชนิดของมันเปรียบเหมือน  ชาติคือความเกิด  ผลมะม่วงที่บุคคลดื่มรสของมันตามพันธุ์  ตามชนิด  เปรียบเหมือนความชรา  พยาธิ  มรณะ  โสกะ  ปริเทวะ  ทุกข์  โทมนัส  อุปายาส  ตามรสต่าง ๆ

            ฉะนั้นตามที่บรรยายมานี้  ผู้อ่านคงทราบชัดถนัดใจแล้วว่า  อะไรเป็นเหตุอะไรเป็นผล  ถ้าพูดถึงผลก็เป็นผลด้วยกัน  ถ้าพูดถึงเหตุก็เป็นเหตุด้วยกัน  คือชาติอันเป็นตัวผล  เป็นผลมาจากกรรมภพคือบาปกับบุญ  บาปกับบุญอันเป็นตัวกรรมภพ  เป็นผลมาจากตัณหาอุปาทานตัณหาอุปาทานคือความอยากความถือมั่น  เป็นผลมาจากชาติ  คือตัวเบ็ญจขันธ์

            ชาติ  คือตัวเบ็ญจขันธ์เป็นผลมาจากกรรมภพต่อเป็นวงกลมอีกแล้ว  นี้พูดโดยผล  ถ้าพูดโดยเหตุตัณหาอุปาทานเป็นเหตุของกรรมภพ  กรรมภพเป็นเหตุแห่งชาติ  ชาติเป็นเหตุแห่งอุปาทาน  เป็นวงกลมต่อไปอีก

            เหมือนอย่างต้นมะม่วง  มาจากผลและรส  คนยึดเอาเม็ดมะม่วงไว้  เมื่อคนปลูกต้นมะม่วงขึ้นอีก  ก็มีผลมีรสมีเม็ดมะม่วงอีก  เมื่อความหมุนของสังสารวัฏฏ์มีอยู่ดังนี้  ผีคือตัวธรรมธาตุ  ๗  จึงเปรียบเหมือนพระอาทิตย์  อันวนเวียนอยู่ในทวีปทั้ง  ๔  คือ

            ออกจากชมพูทวีป  แล้วหมุนไปบุพวิเทหทวีปออกจากบุพวิเทหทวีปแล้วหมุนไปสู่อมรโคยาทวีป  ออกจากอมรโคยาทวีป  แล้วก็หมุนไปสู่อุตรกุรุทวีป  ออกจากอุตรกุรุทวีปแล้วก็หมุนไปสู่ชมพูทวีปอีกเล่า

            ในวันหนึ่งคืนหนึ่งเกืดได้สองทวีป  ในกลางคืนของเขาเป็นกลางวันของเรา  ในกลางวันของเขาเป็นกลางคืนของเรา  พระอาทิตย์เป็นของไม่ตายฉันใดตัวมโนกรรมติดอยู่กับตัวธรรมธาตุ  ๗  อันเป็นตัวผีก็เป็นของไม่ตายฉันนั้น  พระอาทิตย์หมุนไปในโลก  ๔  ทวีปฉันใด  ตัวธรรมธาตุ  ๗  ก็หมุนไปในโลก  ๔  ทวีปฉะนั้นแล

            ธรรมธาตุ  ๗  หมุนไปสู่อบายภูมิแล้วก็หมุนไปสู่กามสุขภูมิ  แล้วหมุนไปสู่รูปาวจรภูมิ  แล้วก็หมุนไปสู่อรูปาวจรภูมิ  หมุนไปตามภูมิ  ๔  ตามชั้น  ตามภูมิของจิตที่สัตว์อบรมไว้  เหตุนั้นผีคือตัวธรรมธาตุทั้ง  ๗  จึงหลอกเราให้เกิดให้ตาย  คนทั้งหลายจึงได้กลัวกันนัก

            ผีตัวนี้มันอาศัยอะไรมันจึงเกิด  มันจึงตายไม่หยุด  อาศัยตัวมโนกรรม  คือมโนทุจริตกับมโนสุจริต  ทั้งสองนี้แลเป็นเจ้าพนักงานตกแต่งให้ตัวธรรมธาตุท่องเที่ยวอยู่ในวัฏฏสงสารไม่ให้สิ้นสุดหยุดลงได้

            ตัวมโนทุจริตกับมโนสุจริต  ๒  นี้  จึงเปรียบเหมือนชายชู้  ๒  คน  ตัวธรรมธาตุทั้ง  ๗  เปรียบเหมือนนางงามชื่ออวิชา  นางอวิชาชอบใจชายคนใดแล้ว  ก็ไปกับชายคนนั้น  ชายคนใดมีกำลังแข็งแรง  และมีกลมายาที่จะล่อลวงให้นางอวิชาหลงเชื่อ  นางอวิชาเชื่อชายคนใด  ก็ย่อมไปกับชายคนนั้น

            ฉะนั้น  มโนกรรมทั้ง  ๒  คือ  สุจริตและทุจริตนี้แลเป็นผู้นึกน้อมไปสู่อารมณ์  ตัวมโนกรรมกับภวังค์  อันแปลว่า  ภพเป็นที่เกิด  เมื่อมี  ภวังค์  แล้วมันก็มี  มโน  แปลว่า  นึกน้อมไปสู่อารมณ์  จึงเรียกว่า  จิตตํ  เมื่อมีจิตตํแล้วก็ต้องมีเสวยอารมณ์  จึงเรียกว่า  เวทนา

            เมื่อมีเวทนาจึงมีสัญญา  คือจำอารมณ์  เมื่อจำอารมณ์จึงมี  ความปรุงไปตามอารมณ์  เรียกว่า สังขาร  เมื่อปรุงไปตามอารมณ์จึงมี  ความรู้แจ้งในอารมณ์  จึง  ปฏิสนธิวิญญาณในอารมณ์นั้น ๆ

            ข้อที่ควรจำในธรรมธาตุ  ๗  นั้น  จำเอาแต่มโนกรรม  ๒  นี้เป็นพอ  ถ้าจำเอามากก็เป็นเรื่องฟั่นเฟือนไป  ตัวมโนกรรมทั้ง  ๒  นี้  มันมาจากสังขารขันธ์  อันมีอยู่ในขันธ์  ๕  อันเป็นตัวปัจจุบันผล  ตัวกรรมภพ  ทั้ง  ๒  นี้กับตัวสังขารขันธ์  โดยอรรถเป็น  อันเดียวกัน  ต่างกันแต่ชื่อ  ตัว  สังขารขันธ์มันเกิดอยู่ในทวารสมมุติ  คือ  ทวาร  ๖  อันมีอยู่ในขันธ์  ๕

            เมื่อทวารสมมุติแตกดับจิตที่เป็นทวารวิมุติจึงเรียกว่า  มโนกรรมเป็นตัวกรรมภพน้อมไปสู่อารมณ์  จึงเป็นปัจจัยให้เกิดอุบัติภพ  คือ  ชาติ  ชาติของเราจะดีหรือชั่วในโลกหน้า  ให้ดูสังขารขันธ์  ความปรุงแต่ในบาปในบุญ  อันมีอยู่ในขันธ์  ๕  ของเรา

            สังขารขันธ์  มันก็มาจาก  สัญญาขันธ์  อันมีอยู่ในขันธ์  ๕  นั่นเอง  เหตุนั้นเวลาเราจะตายจากโลกนี้ไปสู่โลกหน้า  ต้องการจะไปสู่สุคติ  พึงจำเอาบุญที่เราทำได้  ถึงบุญเราจะทำไว้เพียงเล็กน้อย  ก็ให้จำไว้ให้ดี  ให้น้อมไปสู่บุญ  ที่เรียกว่าบุญญาภิสังขาร  บุญญาภิสังขารกับมโนสุจริต  ย่อมน้อมไปสู่อารมณ์เป็นอันเดียวกัน  ห้ามแต่อย่าน้อมไปสู่อารมณ์แห่งบาป  นี้เป็นหน้าที่ของผู้ที่ถอนอุปาทานขันธ์ยังไม่ได้  ผีคือตัวธรรมธาตุ  ๗  จึงยังไม่ตาย

วิธีฆ่าผี  คือตัวธรรมธาตุ  ๗  ให้ตาย

            ทำอย่างไรจึงจะฆ่าผี  คือตัวธรรมธาตุทั้ง  ๗  ให้ตายได้  ต้องฆ่ามโนทุจริตนี้แหละให้ตาย  ฆ่าด้วยอะไร  ฆ่าด้วยศีล  สมาธิ  ปัญญา  ศีลถ้าเป็นโลกิยะศีลก็ตายชั่วคราว  เป็นตะทังควิมุติ  ต้องฆ่าด้วยโลกุตตรศีล  ให้เป็นสมุเฉทวิมุติ  ไม่ให้มโนทุจริตเกิดขึ้นได้อีกเลย  เพราะมโนทุจริตนี้มันเป็นใหญ่  กายทุจริต  วาจาทุจริต  จึงเกิดขึ้น

            อาศัยมโนสุจริต  แล้วทำจิตให้ตั้งมั่นอยู่กับมโนสุจริต  จิตจะตั้งมั่นในมโนสุจริตได้  ต้องอาศัย  โลกุตตรปัญญา  คือปัญญาเห็นแจ้งว่า  ตัวมโนทุจริตที่มันน้อมไปสู่อารมณ์  มันมีอยู่ในสังขารขันธ์  มันปรุงมันแต่งอยู่ที่ปัญจขันธ์  มโนทุจริตกับมโนสุจริตเป็นของอยู่เป็นคู่กัน

            ถ้ามโนทุจริตตายแล้ว  มโนทุจริตก็กลายเป็นมโนกิริยา  ไม่เป็นกรรม  เหตุนั้นมโนสุจริตจึงเป็นของที่ไม่ควรละเว้น  แต่ถึงดังนั้น  ผู้ที่จะฆ่าตัวธรรมธาตุให้ตายก็ต้องให้วางมโนทั้งสอง  ห้ามความนึกน้อมไปตามอารมณ์ในสามกาล  คือ  อดีต  ปัจจุบัน  อนาคต  ไม่ให้มีความนึกน้อมเลย

            เมื่อมโนความนึกน้อมไม่มี  ตัวธรรมธาตุ  ๗  อันเป็นผีหลอกเราหลายชาติจะดับลง  แต่การดับในความนึกน้อมสามกาล  ถ้าหากยังติดอยู่ในอารมณ์อันเป็นปัจจุบันกาล  อันเป็นปัจจุบันกาล  อันเป็นส่วนวิบากขันธ์  เป็นตัวทุกข์สัจจเป็นของละไม่ได้

            ตัวธรรมธาตุ  ๗  ก็อาจติดอยู่ในรูปาวจรจิต  และอรูปาวจรจิต  ถ้าจะฆ่าตัวธรรมธาตุให้ตาย  ต้องถอนตัวอุปาทานขันธ์  คือไม่ให้ยึดมั่นถือมั่นในเบ็ญจขันธ์  ก็เบ็ญจขันธ์นั้นเองเป็นตัวผี  ถ้าทิ้งเบ็ญจขันธ์ได้ก็ทิ้งผีได้

            ถ้าทิ้งเบ็ญจขันธ์ไม่ได้ก็ทิ้งผีไม่ได้  ไม่มีทางอื่นมีทางเดียวเท่านี้  ถ้าใครหึงหวงเบ็ญจขันธ์ก็เท่ากันกับหึงหวงเอาผีไว้  ถ้าใครปล่อยวางอุปาทานขันธ์  ก็เท่ากันกับปล่อยวางผี  เมื่อปล่อยวางผีและอุปาทานขันธ์ก็เหลือแต่  ปัญจขันธ์อันไม่มีเจ้าของ

            เมื่อเบ็ญจขันธ์ที่ไม่มีเจ้าของแตกดับแล้ว  ผีก็ไม่มีอีก  เมื่อผีไม่มีอีกเบ็ญจขันธ์จึงไม่มี  เพราะอุปาทานดับภพก้ดับ  ภพดับชาติก็ดับ  เมื่อชาติดับแล้ว  จึงไม่มีใครหลอกให้เจ็บให้ตายอีก  ผีจะไม่หลอกให้เจ็บให้ตายอีกก็เพราะเบื่อหน่ายผี  เมื่อเบื่อหน่ายผีเท่ากันกับเบื่อหน่ายขันธ์เพราะขันธ์กับผีมันอยู่ด้วยกัน

            การเบื่อหน่ายขันธ์ว่าเป็นทุกข์แล้ววางขันธ์  เปรียบเหมือนบุคคลเบื่อหน่ายรสมะม่วง  แล้วทิ้งเม็ดมะม่วง  เมื่อทิ้งเม็ดมะม่วงแล้ว  ต้นมะม่วงจึงไม่มี  เมื่อต้นมะม่วงไม่มีผลมะม่วงจึงไม่มี  เมื่อผลมะม่วงไม่มี  การจะได้ดื่มรสมะม่วงอีกจึงไม่มี




หมายเหตุ...
ผู้โพสต์...
พยายามรักษา...
วรรคตอนและอักขระ...
ตามหนังสือต้นฉบับ...

[สายรุ้ง]

สรุปเรื่อง   โลกบังธรรม ~ อารมณ์บังจิต

            โลกกับอารมณ์กับขันธ์  ๕  กับผีอยู่ด้วยกัน  ถ้าวางโลกก็เท่ากันกับวางขันธ์  ๕  เพราะขันธ์  ๕  เป็นตัวสัตว์โลก  ถ้าวางอารมณ์ภายนอกที่มันมากระทบโลกภายใน  อันเป็นปัจจัยให้เกิดวิญญาณธาตุ  ๗  ก็แปลว่า  วางโลกภายนอก

            ถ้าวางวิญญาณธาตุ  ๗  ก็เท่ากับวางธรรมธาตุ  ๗  เพราะวิญญาณธาตุ  ๗  เกิดอยู่ในทวารสมมุติ  ธรรมธาตุ  ๗  เกิดในทวารวิมุติ  ธรรมธาตุ  ๗  เมื่อเรายังไม่ตายมันก็เป็นตัวภวังค์  เป็นองค์ภพอยู่ในร่างกายของเรา  เหมือนกับคนนอนหลับอยู่ในบ้านในเรือน  เมื่ออารมณ์  ๖  เข้ามากระทบทวาร  ๖  ตัวภวังค์อันเป็นตัวธรรมธาตุจึง  ออกจากตัวภวังค์ขึ้นสู่วิถี  จึงเรียกว่า  มโนน้อมมาสู่อารมณ์  จึงเกิดวิญญาณธาตุ  ๗  ถ้าไม่มีภวังค์เป็นเจ้าของภพ  คือตัวผีอยู่ในร่างกายของเรา  ตัววิญญาณ  ๗  ก็เกิดขึ้นไม่ได้

            พึงเห็นดังต้นไม้หรือก้อนหิน  มันไม่มีตัวผีอยู่ในนั้น  ถึงอารมณ์  ๖  มากระทบมันก็ไม่รู้  ตัววิญญาณธาตุ  ๗  ที่เกิดขึ้นในทวาร  ๖  ไม่ใช่อื่นไกล  คือ  ตัวภวังค์มันขาดจากภวังค์มารู้อารมณ์  เกิดเป็นวิญญาณธาตุ  ๗  เกิดขึ้นขณะเดียวแล้วดับไป  ตกเป็นภวังค์ตามเดิม  นี้พูดให้ฟังง่าย ๆ

            ถ้าพูดให้ฟังยาก  จักษุวิญญาณเกิดขึ้นขณะจิตแล่นไปรู้อารมณ์ถึง  ๑๗  ขณะ  จึงเป็นอายุของโลกของอารมณ์ครั้งหนึ่ง ๆ  เมื่อภวังค์คือตัวผีอยู่ในร่างกายของเรา  มันมารู้โลก  รู้อารมณ์  มันจึงเกิด  กำหนัดขัดเคือง  อยู่ในโลกในอารมณ์  มันจึงติดอยู่ในโลกในอารมณ์

            เมื่อโลกเมื่ออารมณ์หรือเบ็ญจขันธ์ดับ  ตัวผี  คือธรรมธาตุ  ๗  มันยังติดอยู่ในโลกในอารมณ์  มัน  กำหนัดขัดเคือง  อยู่ในโลกในอารมณ์  จะเป็น  โลกไหนอารมณ์ไหนบุญหรือบาป  แล้วแต่มันจะเกิด  ตัวภวังค์มันติดอยู่ที่ไหน  มันก็น้อมอารมณ์ไปสู่ที่นั้น

            จึงเรียกกันว่า  ธรรมทั้งหลายมีใจ  ( มโน )  ถึงก่อนสำเร็จแล้วด้วยใจ  ( มโน )  ผู้ที่เรียนรู้แล้วจึงควรรักษาใจ  ( มโน ~   ความนึกน้อมไปในอารมณ์ )  ของตนไว้ในบุญกุศล  ( มโนสุจริต )  เหมือนกับรักษาแก้วมณีโชติ  อันมีคุณค่าที่จะเป็นประโยชน์แก่ตน

อวิชา   โดยบุคคลาธิษฐาน

            ใจ  ของเราอันเป็นตัวผีอยู่ในร่างกาย  ถ้ายังเป็นนางอวิชาอยู่แล้ว  ตัวมโนนิยม  ( ฝ่ายบาป )  อันเป็นชายชู้ก็ต้องแย่งเอาตัวนางงามไปเป็นคู่รัก  ให้นางงามได้รับความเหน็ดเหนื่อยเมื่อยล้าลำบากกายลำบากใจ

            จึงขอเตือนนางอวิชาให้รู้ตัวอย่ามัวเมาประมาท  ถ้ากลัวอำนาจของผีที่มันหลอกให้นางเจ็บนางตาย  จะอธิบายให้นางรู้แจ้งทาง  บุคคลาธิษฐาน  เพื่อให้นางเข้าใจง่ายแล้วจะสรุปลงใน  ธรรมาธิษฐาน  ก็เป็นอันว่าจบเรื่องละ  ถ้าว่าไปมากก็ลำบากผู้อ่านผู้ฟัง  ทั้งจะเสียเงินมากแก่ทายกผู้มีศรัทธาบริจาคให้พิมพ์ให้เป็นธรรมทาน

บุคคลาธิษฐาน   กับ   ธรรมาธิษฐาน

            นางอวิชา  ผู้งามเลิศให้นางเลือกเอาคู่รักผู้ประเสริฐชายไหนซื่อสัตย์รักใคร่จริง ๆ  ไม่ทอดทิ้งในยามวิบัติ  นางพึงพอใจในชายนั้น

            ชายงามมีอยู่สามคนดังนี้คือ
            คนที่  ๑  ชื่อ  มโนทุจริต
            คนที่  ๒  ชื่อ  มโนสุจริต
            คนที่  ๓  ชื่อ  มโนกิริยา

            คนทั้งสามคนนี้ขอแจ้งไว้ให้นางทราบล่วงหน้าว่าท้าวมโนกิริยาเป็นชายอันประเสริฐเลิศกว่าชายทั้ง  ๒  ชาย  คนนี้เป็นชายที่อยู่นอกโลก  ถ้านางอวิชามีโชคชะตาดีทั้งนางอวิชาเทวีก็จะต้องเรียนวิชา  สำเร็จชั้นมหาวิทยาลัย  เปลี่ยนนามกรใหม่  เรียกว่า  นางวิชา

            ในกาลนั้น  จึงจะได้เป็นอัครมเหสีของท้าวมโนกิริยา  ท้าวมโนกิริยานี้เป็นลูกกษัตริย์เสวยสมบัติอยู่ในโลดอุดร  แต่ในเวลานี้ท้าวเธอยังเรียนวิชาอยู่  นามกรเดิมเวลานี้เขายังให้ชื่อเรียกว่า  ท้าวมโนสุจริต  เมื่อเรียนจบชั้นมหาวิทยาลัยแล้วเมื่อใด  ก็เปลี่ยนชื่อเรียกว่า  ท้าวมโนกิริยา  ท้าวมโนสุจริตกับท้าวมโนกิริยาจึงนับว่า  เป็นคน ๆ เดียวกัน    ส่วนนางอวิชาในเวลานี้  จึงนับว่ามีคนรักอยู่สองคน  คือ  ท้าวมโนสุจริต  กับท้าวมโนทุจริต  คนทั้ง  ๒  นี้  ต่างมีทุนคนละ  ๑๐  ชั่ง  ( กรรมบถ  ๑๐ )  เป็นเครื่องเลี้ยงชีพของตน  แล้วรักใคร่ชอบใจกับนางอวิชา  ใครมีกำลังมากทั้งฝีปากดีก็แย่งเอานางงามไปสมสู่อยู่ด้วย

            ท้าวมโนทุจริตนี้  เมื่อได้นางอวิชาไปอยู่ด้วยย่อมเอาอกเอาใจ  นางอวิชาชอบรูปเสียงกลิ่นรสอย่างไร  ก็หามาให้ในทางทุจริต  เป็นมิตรประจบสอพลอ  ถึงเวลาตกทุกข์ได้ยาก  ไม่อยากเหลียวแล

            ส่วนท้าวมโนสุจริต  ถ้ามีกำลังมากฝีปากดี  ก็แย่งเอานางอวิชาไปสมสู่ด้วย  หาเลี้ยงนางอวิชาในทางสุจริต  แต่ไม่ชอบปล่อยตามใจนางอวิชา  ไม่ชักพาให้ยินดีในรูปเสียงกลิ่นรส  มุ่งจะให้นางอวิชาได้ประโยชน์  ทั้งบอกวิชาความรู้ให้นางอวิชามีความรู้เสมอไป  ทั้งเป็นมิตรที่รักใคร่  ไม่ทอดทิ้งในยามวิบัติ

            แต่ถึงอย่างไรก็ตามนางอวิชาในเวลาที่ถูกชายทั้ง  ๒  นี้  แย่งสิทธิ์กัน  นางอวิชาย่อมผันแปลไปตามอารมณ์  อันเป็น  บ่อเกิด  แห่งความ  กำหนัดขัดเคือง  ถึงกับน้ำตาไหลอาบหน้า  อันเกิดแต่บาปกรรมที่ท้าวมโนทุจริตทำไว้

            ในที่สุดนางอวิชาสังเกตรู้ในชายชู้อันมีนามว่า  ท้าวมโนทุจริต  จะคิดอะไรก็ไม่เป็นประโยชน์  นำแต่โทษเข้ามาใส่  จึงสิ้นอาลัยไม่คบหาสมาคม  ช่วยให้กำลังแก่ชายชู้อันชื่อว่า  ท้าวมโนสุจริต

            มโนสุจริตมีกำลังมาก  จึงคิดฆ่าชายชู้อันเป็นคู่ปรปักษ์ให้ถึงแก่ความตาย  ด้วยอุบายปัญญา  และวิชาความรู้  สอบไล่ได้ชั้นมหาวิทยาลัย  อาจารย์เปลี่ยนชื่อใหม่เรียกว่า  มโนกิริยา

            ทั้งนางอวิชาก็สอบไล่ได้พร้อมกัน  อาจารย์จึงเปลี่ยนชื่อให้ใหม่  มีนามว่า  นางวิชา  คนทั้ง  ๒  นับว่าเป็นคู่รักกันอย่างสนิทสนม  ทั้งวิชาก็สำเร็จชั้นอุดม  ต่างพากันชื่นชมยินดี  สามัคคีกลมเกลียวเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกัน

            ในที่สุดนางวิชาก็ได้เป็นอัครมเหสีของท้าวมโนกิริยาท้าวมโนกิริยาก็ได้เป็นพระมหากษัตริย์  เสวยราชสมบัติแทนพระบิดา  อยู่ในกรุงศรีนครโลกอุดรนิยมก็มีด้วยประการดังนี้

            สรุปความในบุคคลาธิษฐานให้เข้ากับธรรมาธิษฐานโดยใจความย่อ ๆ  ในหัวข้อที่ควรจำ  นางอวิชาคือ  ความไม่รู้เท่าทันสังขาร  ( ไม่รู้เท่าบุญเท่าบาป )  เป็นรากเหง้าเค้ามูลของกิเลสวัฏฏ  กิเลสวัฏฏจึงเป็นปัจจัยแห่งกรรมวัฏฏ

            เมื่อกุศลกรรมเป็นฝ่ายมรรค  ฆ่าอกุศลกรรมให้ตาย  ตัวมโนสุจริตจึงกลายเป็นมโนกิริยา  เมื่อบาปตายหมดมีแต่บุญล้วน ๆ  บุญนั้นท่านจึงเรียกว่า  มหากิริยา  ไม่เป็นกรรม  ถ้ามโนทุจริตยังมีอยู่ก็กลับเป็นคู่กันกับมโนสุจริต

            มโนทุจริตกับมโนสุจริตยัง  กำหนัดขัดเคือง  อยู่ในโลกในอารมณ์ติดอยู่ในเบ็ญจขันธ์  ๕  ด้วยกันทั้ง  ๒  ส่วน  มโนกิริยาเป็นผู้เพิกโลกออกจากธรรม  เพิกอารมณ์ออกจากจิต  ไม่ติดอยู่ในเบ็ญจขันธ์  เป็นผู้พ้นจากโลก  พ้นจากอารมณ์  พ้นจากเบ็ญจขันธ์

            ฝ่ายมโนสุจริตกับมโนทุจริตเป็นผู้ติดโลกติดอารมณ์  ก็ต้องท่องเที่ยวอยู่ในโลกในอารมณ์  ตามชั้นภูมิของตนตามกำลังของบุญและบาป  มโนกิริยาจะเกิดขึ้นได้ต้องอาศัยโลกุตตรมโนชั้นเยี่ยม  คือชั้นที่ฆ่ากิเลสโดยสิ้นเชิง

โลกุตตรมโน

            มโนกิริยานี้จึงเปรียบเหมือนน้ำในมหาสมุทร  โลกกับอารมณ์กับทั้งตัวสัตว์โลกคือ  เบ็ญจขันธ์เปรียบเหมือนลมและคลื่นที่เกิดขึ้นในมหาสมุทร  น้ำไม่เดือดร้อนในเวลาลมพายุพัดให้เกิดคลื่นและระลอกฉันใด

            ตัวมโนกิริยาก็ไม่เดือดร้อน  ในเมื่อโลกเกิด ~ ดับ  อารมณ์เกิด ~ ดับ  ปัญจขันธ์แตกดับ  ฉะนั้นแลเพราะตัวมโนกิริยายังไม่ดับ  อันเปรียบน้ำยังเหลืออยู่  มโนกิริยานี้มีในสันดานของพระอรหันต์จำพวกเดียว  มโนอันใดกำจัดมโนทุจริตให้ตาย  มโนอันนั้นเรียกว่า  โลกุตตรมโน

            โลกุตตรมโนอันใด  ฆ่ากิเลสได้แต่เพียงบางส่วน  ยังมีกิเลสเหลืออยู่  โลกุตตรมโนนั้นมีกามาวจรกุศลญาณสัมปยุตเป็นที่ตั้งแห่งองค์อริยมรรครู้พระนิพพานได้  แต่เพียงชั่วคราว

            โลกุตตรมโนนั้นจึงเป็นกุปปธรรม  เป็นโลกุตตรที่ยังกำเริบ  จึงกลับเข้าสู่มโนสุจริตจึงยังท่องเที่ยวอยู่ในวัฏฏสงสาร  อย่างนานไม่เกิน  ๗  ชาติ  ทั้งเป็นผู้เที่ยงสุคติโดยส่วนเดียว  เพราะมีโลกุตตรมโนเป็นอุปนิสัยเข้ากำกับในสันดานของมโนสุจริต

            มโนสุจริตที่มีโลกุตตรเป็นนิสัยนี้  มีเฉพาะชั้นอริยชน  คือพระเสขะฝ่ายเดียว  ถ้าเป็นมโนสุจริตอย่างเดียวไม่เกี่ยวกับโลกุตตรมโนเป็นนิสัยแล้ว  มโนสุจริตนี้เป็นของกัลยาณชน  มโนสุจริตกับมโนทุจริตปะปนเป็นของปุถุชน  มโนทุจริตอย่างเดียวเป็นของบาปชน

            โลกุตตรมโนชั้นเยี่ยมกับมโนกิริยา  อยู่ด้วยกันเป็นสอุปาทิเสสะนิพพาน  ยังอาศัยเบ็ญจขันธ์อยู่  ถ้าเป็น  โลกุตตรมโนชั้นเยี่ยมอย่างเดียว  ก็เป็น  อนุปาทิเสสะนิพพาน  ปัญจขันธ์ไม่มีเหลือ

            โลกุตตรชั้นเยี่ยมอย่างเดียวเปรียบเหมือน  น้ำในมหาสมุทร  อันไม่มีคลื่นและระลอกเงียบสงัดอยู่  โลกุตตรมโนชั้นเยี่ยมกับมโนกิริยา  ๒  อย่างนี้  ถึงจะยังอยู่ในโลกหรือดับขันธ์ปรินิพพาน  ก็ย่อมไม่มีแตกต่างกันในระหว่างโลกทั้ง  ๒

            เพราะโลกุตตรโลก  กับโลกิยะโลก  เป็นโลกที่ไม่สัมพันธ์ติดต่อกัน  เพราะเหตุนั้นมโนกิริยากับโลกุตตรมโนชั้นเยี่ยม  จึงเต็มเปี่ยมอยู่ด้วยความสงบตัวแท้

            การทำหน้าที่ของโลกุตตรมโนชั้นเยี่ยมและมโนกิริยา  จึงอยู่ในภาวะแห่งความคงที่อยู่เสมอ  ไม่มีการไป  ไม่มีการมา  ไม่มีการจุติ  ไม่มีการปฏิสนธิ

            โลกุตตรมโนชั้นเยี่ยมกับมโนกิริยา  จึงว่างจากโลก  ว่างจากอารมณ์  ว่างจากขันธ์  โลกุตตรมโนชั้นเยี่ยมกับมโนกิริยา  ย่อมทำหน้าที่ของตนเองอย่างอิสระ  ย่อมว่างจากโลกจากอารมณ์  จากขันธ์  อันหาขอบเขตมิได้

            โลกุตตรมโนชั้นเยี่ยมกับมโนกิริยา  จึงไม่เข้าไปเกี่ยวเกาะกับอารมณ์  กับโลก  กับขันธ์  กับอะไร ๆ  ทั้งหมดในโลก  โลกุตตรมโนชั้นเยี่ยม  มโนกิริยาย่อมปล่อยวางต้นเดิมของภวังค์  และมโนที่น้อมไปสู่โลก  และอารมณ์

            ในเวลาโลกดับหรือปัญจขันธ์ดับ  จึงเข้าถึงความเย็นอันหาประมาณมิได้  โลกุตตรมโนชั้นเยี่ยมนี้จึงเปรียบเหมือนน้ำในมหาสมุทรอันไม่มีคลื่นและระลอก  โลกุตตรมโนชั้นเยี่ยมนี้ฆ่าตัวภวังค์คือองค์แห่งภพ  ไม่ให้มโนนึกน้อมไปสู่อารมณ์ตัวธรรมธาตุทั้ง  ๗  อันเป็นตัวหลอกเราให้เกิด  ให้แก่  ให้เจ็บ  ให้ตาย  จึงไม่ปรากฏมีขึ้นอีก

            เมื่อโลกุตตรมโนชั้นเยี่ยมเข้าถึงอนุปาทิเสสะนิพพาน  ปัญจขันธ์ดับแล้ว  มโนกิริยาก็ย่อมดับไปตามกัน  เหลืออยู่แต่โลกุตตรมโนชั้นเยี่ยม  ที่อยู่ของโลกุตตรมโนชั้นเยี่ยมนั้นเป็นสถานที่ไม่จุที่อยู่  หมายความว่าโลกุตตรมโนใด ๆได้เข้าถึงที่อยู่ที่ไม่จุที่อยู่นั้นแล้ว  ย่อมไม่เศร้าโศก

            โลกุตตรมโนจึงตั้งอยู่ตลอดชั่วนิรันดร  จึงเรียกว่าเป็นธรรมที่ไม่ตายดังคำบรรยายมา  ก็จบเรื่อง  โลกบังธรรมอารมณ์บังจิตเพียงเท่านี้แล ฯ

จบ

หมายเหตุ...
ผู้โพสต์...
พยายามรักษา...
วรรคตอนและอักขระ...
ตามหนังสือต้นฉบับ...

[สายรุ้ง]

กายสามชั้น
สริรกาย ~ ทิพยกาย ~ ธรรมกาย

            กายสามชั้นเรียกกันว่าตัวเรา  ตัวเราย่อมเป็นที่รักอย่างยิ่ง  สมจริงในที่มาว่า  อตฺตาหิปรมํปิโย  ความรักอื่นเสมอด้วยตนไม่มี  ตนของเรามีอยู่สามตน  คือ

            สริรกาย      ชั้น  ๑
            ทิพยกาย     ชั้น  ๒
            ธรรมกาย   ชั้น  ๑

            สริรกาย   อาศัยธาตุนิยมปรุงแต่งให้เกิดขึ้น
            ทิพยกาย   อาศัยกรรมนิยมปรุงแต่งให้กิดขึ้น
            ธรรมกาย  อาศัยธรรมนิยมปรุงแต่งให้เกิดขึ้น

            ธาตุนิยม  มี  ๖  คือ  ธาตุดิน  ๑  ธาตุน้ำ  ๑  ธาตุไฟ  ๑  ธาตุลม  ๑  อากาสธาตุ  ๑  วิญญาณธาตุ  ๑

            กรรมนิยม  มี  ๒  คือ  กุศลกรรม  ๑  อกุศลกรรม  ๑

            ธรรมนิยม  มี  ๓  คือ  สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง  ๑
                                     สังขารทั้งปวงเป็นทุกข์  ๑
                                     สังขารทั้งปวงเป็นอนัตตา  ๑

ต้นสายของสัตว์โลก

            บรรดาสัตว์ทั้งหลาย  ที่เกิดมาร่วมโลก  ตามในปฏิจจสมุปบาท  ว่ามีอวิชาเป็นปัจจัยให้เกิดสังขาร  สังขารเป็นปัจจัยให้เกิดปฏิสนธิวิญญาณ  ฯลฯ  ตลอดถึงชาติ  ชรา  มรณะ  โสกะปริเทวะทุกข์นั้น  ก็อาศัยความไม่รู้จักกายสามชั้นนี้เอง  จึงเรียกว่า  อวิชา

            ก็ธาตุนิยมทั้ง  ๖  เป็นของมีอยู่ประจำโลก  สัตว์โลกจึงต้องเกิดเสมอไม่มีเวลาว่าง  พุทธบุคคลก็เกิดขึ้นเสมอ  ตรัสรู้กายสามชั้นแล้วก็ดับขันธ์เข้าสู่นิพพาน  อันนี้เป็นธรรมดานิยมหากมีอยู่อย่างนี้

            ฉะนั้น  หากผู้ใดยังไม่รู้จักกายสามชั้น  ก็ต้องท่องเที่ยวในวัฏฏสงสารนี้ก่อน  จนกว่าจะตรัสรู้กายสามชั้นนี้แล้ว  จึงนับว่าเรียนวิชาจบ  เหตุนั้นผู้ปฏิบัติธรรม  จึงควรศึกษาให้รู้จักกายสามชั้น  คือสริรกาย  กายชั้นต้นอาศัยธาตุนิยมปรุงแต่ให้เกิดขึ้นเป็น  ต้นสาย  ของสัตว์โลก

อเหตุสัตว์

            สัตว์โลกเกิดขึ้นในชั้นต้นต้องเป็น  อเหตุสัตว์  ก่อน  คือยังหาเหตุไม่ได้  คือยังไม่ได้ทำบุญ  ทำบาป  จึงยังไม่ดีไม่ชั่ว  จึงเรียกอเหตุสัตว์  เมื่อธาตุนิยมตกแต่งให้เกิด  สริรกายอันเป็นต้นสายของสัตว์โลก

            เมื่อสัตว์โลกมีกาย  จึงต้องมีหู  มีตา  จมูก  ลิ้น  กาย  ใจ  อันเป็นส่วนสริรกาย  เป็นเครื่อง  กระทบอารมณ์  ให้เกิดวิญญาณความรู้สึก  ขึ้นเป็น  ตัว  ทิพยกาย

            เมื่อทิพยกาย  ได้เห็น  ได้ยิน  ได้ทราบ  ได้รู้อะไร ๆ  เข้าแล้ว  จึงเกิด  ความกำหนัด  ขัดเคือง  ติด  อยู่ในโลก  ติด  อยู่ใน  อารมณ์  จึงเป็นตัวเหตุเรียกว่า  กิเลสวัฏฏ์

            กิเลสวัฏฏ์  จึงเป็นปัจจัยให้เกิด  กรรมวัฏฏ์  คือกุศลกรรม  และ  อกุศลกรรม  มีสองอันเป็นตัวเหตุ  เรียกว่า  กรรมนิยม

กลางสายของสัตว์โลก

            กรรมนิยม  ทั้งสองนั้นปรุงแต่ง  ให้เกิด  ทิพยกาย  ซึ่งเป็น  กลางสาย  ของสัตว์โลก  ต่อเมื่อถึงคราวสริรกายแตกดับ  ทิพยกายจึงได้อาศัยกรรมนิยมปรุงแต่งให้เกิดขึ้นอีกต่อไป

            สัตว์โลกจึงได้มีดี  มีชั่ว  อาศัยตัวกรรมนิยมเป็นผู้นำปฏิสนธิ  เกิดขึ้นใน  โลกน้อย~โลกใหญ่  ด้วยอำนาจของกรรม  ไม่ให้สิ้นสุดหยุดลงได้  เหตุนั้นกรรมนิยมทั้งสองนี้  จึงควรรับรองด้วยตนเอง  จะไปโทษใครย่อมไม่ได้  ทำดีย่อมได้รับผลดี  ทำชั่วย่อมได้รับผลชั่ว  ย่อมเป็นของตัวทุกประการ

พระยายมราช

            กรรมทั้งสองนี้  ทางบุคคลาธิษฐานเรียกว่า  พระยายมราช  คนเราเมื่อตายแล้วย่อมไปหาพระยายมราชก่อน  พระยายมราชถามถึงเทวทูตทั้ง  ๕  คือ  คนเกิด  คนแก่  คนเจ็บ  คนตาย  คนถูกล่ามโซ่ถูกล่ามตรวน เจ้ารู้ไหม ?

            ถ้าใครรู้  พระยายมก็บอกทางขึ้นสวรรค์ไป  ถ้าใครไม่รู้ก็ส่งลงนรกไป  แต่ถ้ากล่าวทางธรรมาธิษฐานแล้ว  ยมหรือยะมะ  ท่านแปลว่าคู่  คือ  พาลกับปราชญ์เป็นคู่กัน~นรกกับสวรรค์  บาปกับบุญ  คุณกับโทษ  ผิดกับถูก~ดีกับชั่ว  สุขกับทุกข์  ของเหล่านี้เป็นคู่กัน  เป็นของมีอยู่ประจำโลก  แล้วแต่ใครจะชอบทางไหน

            ใครชอบเป็นพาลก็ไปหาพาล  ใครชอบเป็นปราชญ์ก็เข้าไปหาปราชญ์  ใครชอบดีหรือชั่ว  บาปหรือบุญ  คุณหรือโทษ  นรกหรือสวรรค์  ย่อมมีสิทธิอยู่ในตัวไม่มีใครบังคับกะเกณฑ์  เพราะเหตุฉะนั้น  กรรมนิยมทั้งสองนี้  จึงให้รับผิดชอบด้วยตนเอง  เมื่อถึงคราวได้รับวิบากคือผลเข้าแล้ว  จะไปติใครชมใครไม่ได้  ผลของกรรมอันเกิดแต่การกระทำ  ย่อมเป็นของเลือกเอาไม่ได้  เลือกเอาได้แต่เหตุก่อนการกระทำ  เมื่อทำเหตุดีก็ย่อมได้ผลดี  เมื่อทำเหตุชั่วย่อมได้ผลชั่ว

เอกเหตุสัตว์  ~  ทุเหตุสัตว์  ~ ไตรเหตุสัตว์

            ฉะนั้นใน  กลางสาย  ของสัตว์โลกจึงเป็น  เอกเหตุสัตว์  ทุเหตุสัตว์    เอกเหตุแปลว่า  มีเหตุอันเดียว  คือมีแต่เหตุชั่วอย่างเดียว  ทุเหตุแปลว่ามี  ๒  เหตุ  คือมีทั้งดีทั้งชั่ว  สัตว์สองจำพวกนี้  เป็นผู้มีบุญวาสนาน้อย  จะเรียนได้แต่เพียงกรรมนิยมทั้งสองเท่านั้น

            ถ้าจะเรียนถึงธรรมนิยมสามย่อมไม่ได้  ต่อเมื่อใดได้เป็น  ไตรเหตุสัตว์  คือมีบุญวาสนามาก  ประกอบไปด้วยเหตุ  ๓  ประการ  คือ

                   ไม่โลภ  ไม่โกรธ  ไม่หลง
            ประกอบเข้ากับองค์มรรค  คือ
                   ทาน  ศีล  ภาวนา

            เป็นเครื่องดับเหตุฝ่ายบาป  คือความโลภ  ความโกรธ  ความหลง  ให้เบาบางลงได้  จึงเรียนถึงธรรมนิยมสามได้

ปลายสายของสัตว์โลก

            เมื่อธรรมนิยมสามปรากฏแจ้ง  ในไตรเหตุสัตว์  ไตรเหตุสัตว์นี้เป็นผลให้สำเร็จในชั้น  ธรรมกาย  อันเป็น  ปลายสายของสัตว์โลก  เหตุนั้นผู้ปฏิบัติธรรมจึงควรทราบล่วงหน้าไว้ว่า  สริรกายกับทิพยกาย  เป็นตัว  สังขาร  เป็นต้นสาย  กลางสาย  ของสัตว์โลก

            ส่วนธรรมกาย  เป็นวิสังขาร  คือนิพพาน  เป็นปลายสายของสัตว์โลก  ผู้ปฏิบัติธรรมจะเรียนธรรมถึงชั้นไหน  ถ้าจะเรียนแต่กรรมนิยมทั้งสอง  ก็ให้ทราบชัดถนัดใจว่าฝ่าย  กุศลกรรม  เป็นกรรมนิยมให้  เจริญ  ไปด้วย  อายุ  วรรณะ  สุขะ  พละ  ปฏิภาณธนสารสมบัติ

            ฝ่าย  อกุศลกรรม  เป็นกรรมนิยมให้  เสื่อม  จาก  อายุ  วรรณะ  สุขะ  พละ  ปฏิภาณธนสารสมบัติ  เหตุนั้นสัตว์ทั้งหลายที่กิดมา  จึงได้เป็นไปต่าง ๆ กัน  เพราะกรรมนิยมทั้งสองนี้  ถ้าฝ่ายใดมีกำลังมากก็  ตัดรอน  ฝ่ายที่มีกำลังน้อยให้พ่ายแพ้ไป

            สัตว์โลกที่เกิดมา  จึงได้รับสุขบ้างทุกข์บ้าง  แล้วแต่กรรมนิยมจักอำนวยให้  บรรดาสัตว์ทั้งหลายที่ตกอยู่ในกรรมนิยม  ย่อมตกอยู่ในทิพยกายอันเป็นกลางสายของสัตว์โลกไม่มีเบื้องต้น  ท่ามกลาง  ที่สุด  เปรียบเหมือนไฟปลายฟืนที่จับหมุนติ้วเป็นวงกลม  ด้วยอำนาจแห่งสังสารวัฏฏ์ความหมุนเวียน  คือ  กิเลสวัฏฏ์  เป็นเหตุแห่งกรรมวัฏฏ์  กรรมวัฏฏ์เป็นเหตุแห่งวิบากวัฏฏ์  วิบากวัฏฏ์เป็นเหตุแห่งกิเลสวัฏฏ์ต่ออีกไม่มีที่สิ้นสุด  นับชาตินับภพไม่ได้

ธรรมนิยมเป็นเครื่องตัดวัฏฏไม่ให้หมุน

            เมื่อผู้ปฏิบัติธรรมเห็นว่า  การเกิดแก่เจ็บตายเป็นของลำบาก  อยากจะตัดวัฏฏความหมุนเวียนให้สั้นเข้า  หรือให้ขาดลงซึ่งวัฏฏความหมุน  ต้องเรียนถึงชั้นธรรมนิยม  เพราะธรรมนิยมเป็นเครื่อง  ตัดวัฏฏะ  ไม่ให้หมุน

            การเรียนธรรมนิยมจะเรียนกันอย่างไร  ต้องเรียนชั้นปัญญาให้รู้แจ้งเห็นจริงตามสภาพธรรม  อันเป็นสัจจธรรมที่เกิดขึ้น  ตั้งอยู่  แล้วดับไป  สิ่งใดเกิดขึ้นสิ่งนั้นย่อมดับ  ผู้ใดฝืนความจริงของสภาพธรรม  ผู้นั้นจึงเต็มไปด้วยกองทุกข์  จึงควรให้เห็นความจริงในความจริงในชั้นธรรมนิยมสาม

            เมื่อรู้แจ้งเห็นจริงในในชั้นธรรมสาม  จึงจะเกิดนิพพิทา  ความเบื่อหน่ายในชั้นสริรกายและทิพยกาย  เมื่อ  หน่าย  แล้วจึงสิ้นกำหนัดขัดเคือง  เมื่อสิ้นกำหนัดขัดเคืองแล้ว  จึงจะ  หลุดพ้น  จากสริรกายและทิพยกาย  อันเป็นสังขารต้นสาย  สังขารกลางสายประจำสัตว์โลก  ความหลุดพ้นจากสริรกายและทิพยกายนั่นแหละ  จึงจะเป็นธรรมกาย

            ธรรมกายเป็นวิสังขาร  เป็น  ปลายสาย  ของสัตว์โลก  การที่จะเรียนรู้ปัญญา  ต้องอาศัย  โยนิโส  พิจารณาโดยแยบคายด้วยอุบายของปัญญาเป็นเครื่อง  กำหนดรู้  อันเป็นที่ตั้งของปัญญา  กล่าวคือ  ให้ตั้งสติไว้ในกาย  ก่อน

            อันเรียกว่า  กายานุปัสสนาสติปัฏฐาน  เพราะสริรกายเป็นเครื่องกระทบอารมณ์  แล้ว  เกิดความรู้สึก  เป็นทิพยกาย  ทิพยกายจึงเก็บเอา  ความเท็จจริง  ส่งให้ธรรมกาย  ธรรมกายจึงเก็บเอาความเท็จจริงไว้เป็น  ความตรัสรู้

อิฏฐารมณ์  ~ อนิฏฐารมณ์

            เมื่อธรรมกายตรัสรู้ความเท็จจริงแล้ว  จึง  สงบตัว  ไม่ยินดียินร้าย  เหตุนั้นผู้ปฏิบัติธรรมจึงจำเป็นต้องมี  สติ  ประจำไว้ในกาย  ทั้งการยืน  การเดิน  การนั่ง  การนอน  ตลอดถึงการหลับ  การนิ่ง  และให้รู้ทันต่ออารมณ์  ที่มากระทบ  อารมณ์ที่มากระทบกายก็มีอยู่สองอารมณ์เท่านั้น  คือ  อิฏฐารมณ์  และ  อนิฏฐารมณ์  เมื่ออารมณ์ทั้งสองนี้  เข้ามากระทบกาย

            ถ้าเป็นฝ่ายอิฏฐารมณ์  อารมณ์ที่ชอบเข้ามาประสมจิต  คือชั้นทิพยกาย  ทิพยกายจึงเกิด  ความกำหนัด  ( ราคะ )  ถ้าเป็นฝ่ายอนิฏฐารมณ์  อารมณ์ที่ไม่ชอบ  จึงเกิดความขัดเคือง  ( โทสะ )  อิฏฐารมณ์  และอนิฏฐารมณ์ที่มากระทบกาย  มีตา  หู  ฯลฯ  เป็นต้น

            จึงเกิด  จักษุวิญญาณ  โสตวิญญาณ  ฯลฯ  นี้เป็นตัว  วิปากวัฏฏ์  เป็นตัว  ทุกขสัจจ์  เป็นกิจที่จะต้องกำหนดรู้  เพื่อให้เห็นตัวทุกขสัจจ์  ความกำหนัดขัดเคือง  ที่เกิดขึ้นในลำดับแห่งวิปากวัฏฏ  เป็นตัว  กิเลสวัฏฏ์  เป็น  สมุทัยสัจจ์   ผู้ก่อเหตุให้เกิดทุกข์  เป็นกิจที่จะต้อง  ละ  ต้อง  ประหาร  ไม่ให้  ความกำหนัดขัดเคืองเกิดขึ้น

            ความ  สิ้นไป  แห่งความกำหนัดขัดเคืองทำลายใจเสียได้เป็น  นิโรธสัจจ์  คือความดับทุกข์  เป็นกิจที่จะต้องทำให้ แจ้ง  ความกำหนัดขัดเคืองนี้มันจะเกิดขึ้น

            มันก็เกิดขึ้นที่กายที่ใจ  ( ที่รูปที่นาม )  บุคคลจะละความกำหนัดขัดเคืองก็ละที่กายที่ใจ  เจตนางดเว้นจากอารมณ์  ทำใจให้มั่นอยู่  ทำความรู้เท่าต่ออารมณ์  เป็นองค์มรรคเป็นข้อปฏิบัติให้ถึงซึ่งความดับทุกข์  เป็นกิจที่จะกระทำให้  เกิด  ให้มีขึ้น

            ส่วน  ชาติ  ชรา  มรณะ  ทางฝ่ายกายเป็นผู้ไม่เดือดร้อน  แต่  ชาติ  ชรา  มรณะ  ทางฝ่ายใจต่างหากเป็นผู้เดือดร้อน  ชาติ  ชรา  มรณะทางฝ่ายกาย  ไม่เดือดร้อนก็จริงแต่ก็เป็นทางที่จะแก้ไขไม่ได้  ย่อมเป็นไปตามสภาพธรรม

            ส่วน  ชาติ  ชรา  มรณะฝ่ายทางใจ  ย่อมเดือดร้อนจริง  แต่ก็มีหนทาง  แก้ไข  ไม่ให้เดือดร้อน  ได้  อยู่  ถ้าใจไม่กำหนัดขัดเคืองหรือขัดเคืองติดพันอยู่ในกาย  ใจก็ไม่ต้องเดือดร้อน  ใจอันใดกำหนัดขัดเคือง  ติดพันอยู่ในกาย  ใจนั่นแหละ  เป็นตัว  สมุทัย  เป็นผู้ก่อเหตุให้เกิดทุกข์  เป็นชั้นทิพยกาย  ใจอันใดไม่กำหนัดขัดเคืองติดพันอยู่ในกาย  ใจนั้นแหละ  เป็น  นิโรธสัจจ์  คือความดับทุกข์  เป็นชั้นธรรมกาย

สริรกายเป็นผู้รับใช้ทิพยกาย

            ทิพยกาย  เป็นอะไรจึงได้กำหนัดขัดเคืองอยู่ในกายมากนัก  เพราะทิพยกายเป็นผู้กำหนัดขัดเคือง  อยู่ในโลกในอารมณ์ที่มาประสมจิต  จิตจึงได้กำหนัดขัดเคืองติดพันอยู่ในกาย  เพราะ  สริรกาย  เป็นผู้รับใช้ของทิพยกาย

            เมื่อทิพยกาย  ต้องการจะดูรูป  ตาก็นิรมิตให้  ต้องการจะฟังเสียง  หูก็นิรมิตให้  ต้องการจักดมกลิ่น  จมูกก็เนรมิตให้  ต้องการจะลิ้มรส  ลิ้นก็เนรมิตให้  ต้องการจะรับธรรมารมณ์ใจก็นิรมิตให้

            เป็นธรรมชาติอยู่เองที่  ทิพยกาย  จะต้องกำหนัดขัดเคืองอยู่ในสริรกายเพราะขาดสติปัญญา  ยังไม่ถึงขั้นธรรมกาย  ฝ่ายธรรมกายนั้นเล่า  เป็นผู้ตรัสรู้ความเท็จจริงในชั้นสริรกายและทิพยกาย  จึงได้เบื่อหน่ายสิ้นไปแห่งความกำหนัดขัดเคือง  เพราะประกอบด้วยสติปัญญาถึงชั้นธรรมกายแล้ว





หมายเหตุ...
ผู้โพสต์...
พยายามรักษา...
วรรคตอนและอักขระ...
ตามหนังสือต้นฉบับ...

[สายรุ้ง]

เทียวเกิด ~ เทียวตาย  ไม่มีที่สิ้นสุด

            อนึ่ง  สริรกายในชาตินี้กับชาติหน้า  พึงทราบเถิดว่า  เป็นคนละคน  ชาตินี้เป็นมนุษย์  ชาติหน้าอาจเป็นเทพบุตร  เทพยดา  หรือเป็นสัตว์นรกไปก็ได้  แต่ทิพยกายก็เป็นคน ๆ เดียวกัน  เป็นผู้ท่องเที่ยวอยู่ในโลก

            เมื่อสริรกายนี้แตกดับแล้ว  ทิพยกายก็ออกจากสริรกายนี้  ไปหาสริรกายใหม่  ดุจผีเข้าสิงคน  เข้าสิงร่างกายนี้แล้ว  ก็เข้าสิงกายโน้น  เหตุนั้นผู้ปฏิบัติธรรมพึงทราบเถิดว่า  อาการตายของสัตว์ตายแต่สริรกาย  ส่วนทิพยกายเป็นของไม่ตาย

            ส่วนสริรกายเป็นของเปลี่ยนแปลงได้  จึงเรียก  เทียวเกิด  เทียวตาย  ไม่มีสิ้นสุด  เพราะอาศัยกรรมนิยมปรุงแต่ง  ให้เกิดขึ้นในสุคติและทุคติเป็นโยกย้ายเปลี่ยนแปลงอยู่เสมอดุจนายอำเภอ  หรือข้าหลวงถูกย้ายจากหัวเมืองนี้ไปสู่หัวเมืองโน้น  แต่ก็เป็นคน ๆ เดียวกันนั่นเอง

            ฝ่ายธรรมกายเป็นคน ๆ เดียวไม่ต้องมีการโยกย้ายเปลี่ยนแปลง  ดุจพระมหากษัตริย์เสวยสมบัติอยู่ในพระนคร  หรือมิฉะนั้นสริรกายเปรียบเหมือนต้นข้าวที่เกิดขึ้นในนา  บาปกับบุญที่บุคคลกระทำไว้เปรียบเหมือนเมล็ดข้าว  อันเกิดในต้นข้าว

            ตัวทิพยกายที่ยังถือมั่นอยู่ด้วยตัณหาอุปาทานเปรียบเหมือนชาวนาอันติดอยู่ในรสของข้าว  เมื่อต้นข้าวแก่แล้ว  ชาวนาก็เกี่ยวเอาเมล็ดที่เก็บไว้ปลูกขึ้นอีก  ฉันใดสริรกายของเราเปรียบเหมือนต้นข้าวย่อมทิ้งไว้กับแผ่นดิน

            แต่ตัวกรรมภพ  บาปกับบุญอันเปรียบเหมือนเมล็ดข้าวที่ถูกชาวนาเก็บเอาไว้ทำพันธุ์  ยังเป็นเหตุให้เกิดขึ้นแห่งต้นข้าวอีก  ซึ่งเปรียบเหมือน  ชาติ  ชรา  มรณะ  อันเป็นตัวอนาคตผลจะต้องมีอีก  ต้นข้าวจักมีเกิดขึ้นอีกก็อาศัยเหตุที่ชาวนาคิดอยู่ในรสของข้าว  ฉันใด  ชาติ  ชรา  มรณะ  จักมีขึ้นอีกก็อาศัยทิพยกาย  คือตัวของบุคคลผู้นั้นยังติดอยู่ในรสแห่งตัณหาอุปาทาน

            ฝ่ายธรรมกายเป็นผู้สงบจากตัณหาอุปาทาน  ไม่ยึดถือมั่นในอุปาทาน  ยินดีในการสละ  เปรียบเหมือนชาวนาเบื่อหน่ายในรสแห่งข้าว  ทั้งเห็นความลำบากในการทำนา  แล้วเลิกทำนา  ทิ้งทั้งเมล็ดข้าวอันเป็นพืชนั้นเสีย  ต้นข้าว  เปรียบเหมือน  ชาติ  ชรา  มรณะ  ย่อมมีขึ้นอีกไม่ได้

            ฉะนั้นแหละ  ชาติ  ชรา  มรณะ  ฝ่ายร่างกายไม่เดือดร้อน  บุคคลจึงไม่ควรถือร่างกายว่าเป็นชองเราแท้  เป็นแต่ของใช้ชั่วคราวดุจต้นข้าวเกิดขึ้นในนาแล้วก็ดับไป  แต่ตัวของบุคคลคือทิพยกาย  อันเปรียบเหมือนชาวนานั้นยังเหลืออยู่  ถ้าชาวนายังติดอยู่ในรสแห่งข้าว  จะเป็นข้าวเหนียวหรือข้าวจ้าว  เป็นที่ชอบใจชาวนาก็พึงเลือกเอาพันธุ์ของมันไว้

            พืชพันธุ์ข้าวเหนียวกับข้าวจ้าว  จึงเปรียบเหมือนบาปกับบุญที่บุคคลกระทำไว้  จักได้เป็นผลเหมือนกับเงาตามตน  ฉะนั้น  บุญบาปจึงเป็นตัวกรรมนิยม  บุคคลนิยมทางไหน  ก็ให้เลือกเอาทางนั้น  เหมือนชาวนาชอบใจข้าวเหนียวหรือข้าวจ้าว  ก็เลือกเอาพันธุ์ข้าวเหนียวไว้  ก็ต้องได้รับผลข้าวเหนียว

            เหมือนบุคคลชอบใจบุญคือสุข  แต่ไปเลือกเอาพืชพันธุ์ของบาปไว้  ก็คงได้รับผลเป็นทุกข์เหมือนชาวนาชอบใจข้าวจ้าว  เลือกเอาพืชพันธุ์ข้าวเหนียวไว้  ก็ย่อมได้รับผลข้าวเหนียว

พึงเลือกเฟ้นธรรมด้วยอุบายของปัญญา

            เหตุนั้นกรรมนิยมทั้งสองจึงเป็นของเลือกเอาได้  แต่ผลของกรรมที่บุคคลทำไว้เป็นของเลือกเอาไม่ได้  จึงสมในที่มาแห่งธรรมภาษิตของบัณฑิตผู้ฉลาด  ได้วางโอวาทไว้ว่า
            “โยนิโส   วิจิเน   ธมฺมํ”
            “พึงเลือกเฟ้นธรรมโดยแยบคายด้วยอุบายของปัญญา”

            ดังนี้  เมื่อบุคคลเชื่อแน่ในเหตุในผลว่า  ทำเหตุดีย่อมได้รับผลดี  ทำเหตุชั่วย่อมได้รับผลชั่ว  จึงควรสะสมบุญกุศล  อันจักให้ผลเป็นสุขในโลกนี้และโลกหน้า  เหมือนบุคคลที่มีทรัพย์มาก  ถูกบังคับส่งตัวให้ไปอยู่ต่างประเทศ  จะไปนางน้ำ  ทางบก  หรือทางอากาศ  เมื่อมีทรัพย์ให้ค่าโดยสาร  ก็ย่อมสะดวกในการเดินทาง  เมื่อถึงที่อยู่แล้วก็จะอยู่แวยความบันเทิงรื่นเริงด้วยทรัพย์ของตนที่หาไว้

            ส่วนบุคคลที่จนทรัพย์  ถ้าถึงคราวจำเป็นถูกไล่ส่งไปอยู่ต่างประเทศ  ไม่มีทรัพย์ให้ค่าโดยสาร  ต้องทรมานตนเดินตามถนนลำบากกรากกรำ  เมื่อถึงที่อยู่แล้ว  ก็ต้องอยู่ด้วยความลำบากเพราะความจนทรัพย์

            ฉันใดบุคคลที่เกิดมาจะต้องถูกบังคับของพระยามัจจุราช  ขับไล่ให้ออกจากโลกนี้ไปสู่โลกหน้า  ถ้าบุคคลใดมีบุญที่ได้สร้างสมไว้  ก็จะบันเทิงอยู่ด้วยความสุขทั้งในโลกนี้และโลกหน้า  เหมือนคนมีทรัพย์ถูกขับไล่ไปอยู่ต่างประเทศฉะนั้นแหละ  ส่วนบุคคลที่ไม่มีบุญไปสู่โลกหน้าจะต้องถึงความลำบากกรากกรำ  เหมือนกับบุคคลจนทรัพย์ถูกขับไล่ไปสู่ต่างประเทศฉะนั้นแหละ

            ความจริงโลกทิพย์กับโลกมนุษย์เป็นของสัมพันธ์ติดต่อกันอยู่  เหมือนกับต้นข้าวกับเมล็ดข้าว  จะว่าเมล็ดข้าวเกิดก่อนหรือต้นข้าวเกิดก่อน  เพราะเมล็ดข้าวก็มาจากต้นข้าวต้นข้าวก็มาจากเมล็ด

            ฉันใดโลกมนุษย์กับโลกทิพย์ก็สัมพันธ์ติดต่อกันเหมือนกับเมล็ดข้าวกับต้นข้าว  พวกเราทั้งหลายไม่รู้จักโลกทิพย์ก็เพราะอาศัยกายของมนุษย์ปกคลุมห่อไม่ให้แลเห็น  เหมือนม่านที่ปกปิดไม่ให้แลเห็นภายนอก  ความจริงสริรกายเขาจะรู้อะไร  เขาไม่รู้จักร้อนจักหนาว  จักหิว  จักกระหาย  จักแก่  จักเจ็บ  จักตาย  ทิพยกายต่างหากเป็นผู้รู้

            ทิพยกายเป็นผู้เสวย  สริรกายเป็นผู้นำหนาว  นำร้อน  นำหิว  นำกระหาย  นำแก่  นำเจ็บ  นำตายเข้ามาให้  ถ้าหากมีแต่ทิพยกายอย่างเดียว  ไม่เกี่ยวกับสริรกายความหนาว  ความร้อน  ความหิว  ความกระหาย  ความแก่  ความเจ็บ  ความตายจักมีมาแต่ไหน

            ถ้าหากทิพยกายไม่เกี่ยวข้องกับสริรกาย  ทั้งไม่เกี่ยวข้องกับโลกกับอารมณ์  ก็จักได้ชื่อว่าเป็นธรรมกายไป  ที่ได้ชื่อว่าทิพยกาย  ก็เพราะทิพยกายยังถือมั่นในสริรกาย  ในโลก  ในอารมณ์  เมื่อสริรกายอันนี้แตกดับแล้ว  ทิพยกายก็ไปหากายใหม่อีก

            เพราะเหตุนั้น  โลกทิพย์  กับ  โลกมนุษย์  จึงเป็นของสัมพันธ์ติดต่อกัน  คือโลกทิพย์ก็มาจากโลกมนุษย์  โลกมนุษย์ก้มาจากโลกทิพย์  จะว่าใครเป็นเหตุเป็นผลกันก็แล้วแต่จะว่า  เมื่อทิพยกายเห็นว่าสริรกายจักไม่เป็นที่ใช้สอยของตนแล้ว  ตัวทิพยกายนี้ทิ้งสริรกายไปหาสริรกายใหม่

กรรมนิยม

            ทิพยกายจักได้สริรกายใหม่แล้วแต่  กรรมนิยม  จักบันดาลให้เหตุนั้นคนเราตายแล้ว  ท่านจึงว่าไปหาพระยายมราชก่อน  เพราะกรรมนิยมบันดาลให้ในเวลาจวนเจียนจะตาย  สริรกายจักแตกดับ  กรรมนิยมทั้งสองย่อมมาปรากฏในทวารทั้ง  ๖

            กรรมนิยมฝ่ายบุญ  ใครเคยให้ทาน  รักษาศีล  ไหว้พระสวดมนต์  เคยทำอยู่อย่างไร  ก็นึกเห็นอยู่อย่างนั้น

            ส่วนกรรมนิยมฝ่ายบาป    ใครเคยฆ่าสัตว์  ลักทรัพย์  ประพฤติผิดในกาม  พูดปด  กินสุราเมรัย  เคยทำอยู่อย่างไร  ก็จะนึกเห็นอยู่อย่างนั้น

            กรรมมาปรากฏนั้นปรากฏในมโนทวาร  ไม่ปรากฏแก่ทวารทั้ง  ๕  กรรมนั้นประสงค์เอากรรมเป็นอดีต  ที่ตนทำมาแล้วอย่างไร  ก็นึกเห็นเหมือนทำอยู่อย่างนั้น

กรรมนิมิต

            กรรมนิยมทั้งสองนี้แจกออกเป็นกรรมนิมิตอีกสอง  กรรมนิมิตฝ่ายกุศลนั้น  คือจะเห็นเครื่องวัตถุสิ่งที่ตนทำกุศล  ในปัจจุบันชาตินี้  มีวัตถุผ้าผ่อนและเครื่องสักการะเป็นต้น  มรณาสันณชวนะ  ก็ถือเอาเป็นอารมณ์

            ส่วนกัมมนิมิตฝ่านอกุศลนั้น  คือ  เห็นหอก  ดาบ  แหลนหลาว  โซ่ตรวน  ขื่อคา  เครื่องเบียดเบียนสัตว์  ที่ตัวเคยเอาไปทำในชาตินี้  มรณาสันณชวณะ  ก็ถือเอาเป็นอารมณ์

            กัมมนิมิต  นี้มีสองอย่างคือ  เป็นอดีตหนึ่ง  เป็นปัจจุบันหนึ่ง  กัมมนิมิตเป็นอดีตนั้นปรากฏในมโนทวารกัมมนิมิตเป็นปัจจุบันนั้นปรากฏในทวารทั้ง  ๕

คตินิมิต

            กัมมนิมิตบันดาลให้เกิดคตินิมิตอีกสองอย่าง  คือ  สุคติหนึ่ง  ทุคติหนึ่ง  สุคติที่จะไปดีนั้นจะเห็นวิมานและปราสาท  ทิพยสมบัติ  และแสนสุรางค์นางเทพอัปษรกัลยาเป็นต้น  ล้วนเป็นแต่สิ่งที่ดี

            ฝ่ายทุคติที่จะไปทนทุกข์นั้น  จะเห็นเปลวไฟ  และนายนิริยะบาลและสุนัข  แร้ง  กา  เป้นต้น  ที่จะเบียดเบียนตน  คตินิมิตเป็นกุศลและอกุศลนั้น  ปรากฏในมโนทวารเหมือนกับกรรมปรากฏ

            เมื่อกรรม  กัมมนิมิต  คตินิมิต  ปรากฏแล้วเบื้องหน้า  แต่นั้นมรณาสันณชวนะก็ยึดหน่วงเอาอย่างใดอย่างหนึ่งเป็นอารมณ์  สัตว์นั้นน้อมจิตไปสู่ภพอันควรที่จะเกิดสมควรแก่กรรมนั้น ๆ  เป็นบุญหรือบาป  อันจะให้ผลบริสุทธิ์และเศร้าหมองในจิตสันดาน  คือมรณาสันณชวนะก็ประพฤติเป็นไปเนือง ๆ อยู่โดยมาก

            นักปราชญ์พึงรู้ว่า  กุศล  อกุศล  ที่มาปรากฏในมโนทวารวิถีนั้น  มีชื่อว่า  ชนกกรรมเป็นมรณาสันณวิถี  เป็นพนักงานตกแต่งชาติภพใหม่ให้  โดยสมควรแก่กำลังในมรณาสันณวิถีแห่งสัตว์ที่มีมรณะมาถึงนั้น  จุติจิตเกิดในปัจจุบันภพนี้เกิดขึ้นขณะหนึ่งแล้วก็ดับไป

            ปฏิสนธิจิตก็เกิดขึ้นในภพเบื้องหน้า  ยึดหน่วงเอาอารมณ์แห่งมรณาสันณชวนะถือเอาสิ่งใดเป็นอารมณ์  ปฏิสนธิจิตก็ถือเอาสิ่งนั้นเป็นอารมณ์  มีปัจจุบันอารมณ์ในภพนี้เป็นอารมณ์แล่นตลอดไปถึงภพหน้า  ดุจเสียงกลองอันบุคคลตีในที่นี้  แล้วแล่นตลอดไปในที่โน้น

            กามาวจรปฏิสนธิมีกรรม  และกรรมนิมิต  คตินิมิตเป็นปัจจุบันนารมณ์ด้วย  เป็นอตีตารมณ์ด้วย  เป็นไปในทวารทั้ง  ๖  กามาวจรปฏิสนธิทั้งหลายมีนิมิตทั้งสาม  เป็นอารมณ์สิ้นด้วยกันทั้งนั้น

            ส่วนรูปาวจรปฏิสนธิ  มีกัมมนิมิตอย่างเดียว  คือถือกสิณนิมิตเป็นอารมณ์

            อรูปาวจรปฏิสนธิ  มีกัมมนิมิตอย่างเดียว  คือยึดหน่วงเอาอากาสานัญจายตนบัญญัติเป็นต้น  เป็นอารมณ์

            อสัญญีสัตว์ปฏิสนธิด้วยชีวิตนวกะ  เพราะเหตุนั้น  อสัญญีสัตว์จึงชื่อว่า  รูปปฏิสนธิเพราะมีแต่รูป

            อรูปพรหมชื่อว่า  อรูปปฏิสนธิ  เพราะมีแต่นาม

มโนน้อมไปสู่อารมณ์

            สัตว์อื่นนอกจากอสัญญีและอรูปนั้น  จึงชื่อว่ารูปาวจรรูปปฏิสนธิ  เพราะมีทั้งรูปทั้งนามปฏิสนธิในภพใหม่นั้น  มีกุศลและอกุศล  อวิชานุสัย  แวดล้อมกระทำรอบแล้ว  มีตัณหานุสัยเป็นมูลให้เกิดขึ้น

            ด้วยความมีสหชาติธรรมเป็นประธานของ  วิบากจิต  เรียกว่าปฏิสนธิ  ด้วยอำนาจสืบต่อไม่ให้ขาดในภพเบื้องหน้าให้เกิดขึ้น  ตั้งอยู่ในภพเป็นลำดับ  สัตว์ทั้งหลายที่ยังท่องเที่ยวอยู่ในภพดังกล่าวมานี้  คือ

            ตัวทิพยกายอันเป็นกลางสายของสัตว์โลกเป็นตัวภพ  เมื่อมีตัวภพอยู่แล้ว  จึงมีมโนน้อมไปสู่อารมณ์  ในปัจจุบันชาติที่ยังมีชีวิตอยู่  องค์ภพคือตัวทิพยกายเข้าสิงซ่อนอยู่ในตัวเราเป็นผู้บังคับปกครอง  เป็นเจ้าการมีอำนาจสิทธิขาด

            เมื่อทิพยกายประสงค์สิ่งใด  ก็บังคับใช้ให้สริรกายกระทำไปตามเจตนาของตน  เมื่อทิพยกายมีเจตนาเป็นบาปก็สั่งให้กายทำบาป  สั่งให้วาจาพูดหยาบ

            เมื่อทิพยกายมีเจตนาเป็นบุญ  ก็สั่งกายทำบุญ  ให้วาจาพูดทางบุญ  เมื่อทิพยกายเป็นผู้สั่งให้ทำ  สั่งให้พูด  ผิดหรือถูกก็ต้องเป็นผู้รับผิดชอบ  จะไปโทษร่างกายไม่ได้ร่างกายเขารู้อะไรไม่ได้  ทำแล้วเขาก็แล้วไป  เขาไม่ได้ยึดหน่วงเอาสิ่งที่ทำนั้นไว้เป็นอารมณ์

            ถึงคราวเขาจะแตกดับ  เขาก็แตกดับไปตามธรรมชาติของเขา  เขาหาได้รู้ไม่ว่าเขาเจ็บ  เขาตาย  แต่ตัวทิพยกายเป็นผู้ติดอยู่ในโลก  ในอารมณ์  ในสริรกาย  จึงเข้าไปยึดถือเอาแก่  เอาเจ็บ  เอาตายมาเป็นอารมณ์  สำคัญมั่นหมายว่าตัวเป็นผู้เจ็บ  ผู้แก่  ผู้ตาย  ทั้งนี้ก็เพราะสำคัญผิดของทิพยกายไม่รู้เท่าทันสริรกาย  จึงได้เป็นทุกข์เดือดร้อน

            เมื่อฝ่ายสริรกายเป็นฝ่ายที่แก้ไม่ได้  ที่สุดก็ต้องแตกดับสลายแยกไปตามหน้าที่ของธาตุ  ๔  มีอยู่ประจำโลก

            แต่ฝ่ายทิพยกายเมื่อสิงอยู่กับองค์ภพคือสริรกาย  เมื่อสิ่งที่ตนทำ  คำที่ตนพูด  ดีหรือชั่ว  บุญหรือบาป  ตนเองก็ยังยึดมั่น  ถือมั่นว่าเป็นของเรา  ว่าเป็นของเขา  เมื่อความยึดมั่นถือมั่นมีอยู่ในทวารสมมุติ  ทวารสมมุติเป็นที่ยึดหน่วงของจิต  และเจตสิก  นี้คือตัวทิพยกาย

            เมื่อทวารสมมุติอันเป็นส่วนสริรกายแตกดับแล้ว  จิตที่เป็นทวารวิมุติ  คือตัวทิพยกาย  ซึ่งถือเอาอารมณ์ทั้ง  ๖  ไว้  เรียกว่า  อารมณ์ปัจจัย  อารมณ์ปัจจัยก็มาจากกัมมปัจจัย  คือสิ่งที่ตนทำ  คำที่ตนพูด  เมื่อทำสิ่งใดไว้  พูดสิ่งใดไว้  ทิพยกายก็ถือมั่นยึดมั่นในสิ่งที่ตนกระทำ  ซึ่งเป็นตัวกัมมภพ

            ตัวกัมมภพจึงเปรียบเหมือนเมล็ดข้าว  ความถือมั่นยึดมั่นจึงเปรียบเหมือนชาวนา  ซึ่งติดอยู่ในรสแห่งข้าวไม่ยอมทิ้ง
เมล็ดข้าว  เมื่อตัวทิพยกายน้อมไปตามกัมมปัจจัย  เปรียบเหมือนชาวนาหว่านพืชลงในนาอีก  จึงเป็นปัจจัยแห่งภพ  คือชาติซึ่งเปรียบดังต้นข้าว

            ชาติอันเปรียบเหมือนต้นข้าวจึงไม่มีสิ้นสุดหยุดลงได้  ชาติอันเป็นตัวผลจะดับลงได้ก็ต้องอาศัยดับเสียก่อนซึ่งตัวกรรมภพอันเป็นตัวเหตุ  ตัวกรรมภพอันเป็นเหตุของชาติ  มันยังเป็นผลมาจากอุปาทานอีกต่อหนึ่ง  อุปาทานเป็นผู้ยึดมั่นถือมั่น  เก็บเอาไว้ซึ่งตัวกรรมภพซึ่งเป็นตัวเหตุอีกต่อหนึ่ง

ธรรมกายอาศัยธรรมนิยมปรุงแต่ง

            เมื่อดับต้นเหตุคือตัวอุปาทานเสียได้  อุปาทานดับภพจึงดับ  เมื่อภพดับชาติจึงดับ  อุปาทานและกรรมภพอันเป็นตัวเหตุจะดับลงได้ต้องอาศัย  เรียนรู้  ถึงชั้น  ธรรมกาย  ธรรมกายจะเกิดขึ้นได้ต้องอาศัย  ธรรมนิยมปรุงแต่ง  ให้เกิดขึ้น

            เหตุนั้นผู้ปฏิบัติธรรมทุกหมู่เหล่าได้ดำเนินตามหลักมหาสติปัฏฐาน  ที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตรัสไว้ว่า  มีสติในกาย  เพราะสริรกายเป็นเครื่องกระทบอารมณ์เป็นสุขเป็นทุกข์  ตัวทิพยกายเป็นผู้เสวยผลวิบาก  เป็นตัวทุกขสัจจ์  เป็นกิจที่จะต้อง  กำหนดรู้  ให้กำหนดรู้ทั้งการยืน  การเดิน  การนั่ง  การนอน  ตลอดถึงการหลับ  การนิ่ง  เพื่อให้รู้แจ้งเห็นจริงในชั้นธรรมนิยม  คือ  ทุกขังอนิจจังอนัตตา

            การที่พระองค์ให้กำหนดรู้ตัว  ปัจจุบันผล  นั้นมีพุทธประสงค์จะให้ผู้ปฏิบัติธรรม  รู้แจ้งซึ่งตัวปัจจุบันเหตุ  มันจะเกิดขึ้นในลำดับแห่งตัวปัจจุบันผล  คือเมื่อสริรกายกระทบอารมณ์  ถ้าเป็นอารมณ์ที่ชอบทิพยกายก็เกิด  กำหนัด

            ถ้าเป็นอารมณ์ที่ไม่ชอบ  ทิพยกายก็เกิด  ขัดเคืองความกำหนัดขัดเคืองเป็นตัวกิเลสวัฏฏ์  ความนึกน้อมไปด้วย  ความนึกน้อมไปด้วยความกำหนัดเป็นกรรมวัฏฏ์  คือ  ตัวมโนกรรม  ตัวมโนกรรมสั่งให้กายทำ  วาจาพูด  เป็นกายกรรม  วจีกรรม  เป็นกรรมวัฏฏ์เป็นตัวปัจจุบัน  เป็นตัวสมุทัยสัจจ์  เป็นผู้ก่อเหตุให้เกิดทุกข์  เป็นกิจที่ต้องประหารไม่ให้เกิดขึ้น

            เมื่อประหารตัวสมุทัยสัจจ์ให้ขาดลงด้วยองค์  มรรค  จึงเป็นตัวนิโรธสัจจ์เครื่องดับทุกข์เป็นกิจที่จะกระทำให้  แจ้ง

            ความกำหนัดขัดเคืองมันจะเกิดขึ้น  ก็เกิดที่กายกับใจ  มันจะตั้งอยู่มันก็ตั้งที่กายที่ใจ  กิริยาที่ทำการประหารด้วยเจตนาการละเว้นด้วยศีล  ด้วยความตั้งใจไว้มั่น  ( สมาธิ )  ด้วยความรู้แจ้ง  ซึ่งตัวปัจจุบันเหตุ  ทั้งตัวปัจจุบันผล  ( ปัญญา )  เป็นตัวมรรคสัจจ์เป็นกิจที่จะ  กระทำให้เกิดให้มีขึ้น





หมายเหตุ...
ผู้โพสต์...
พยายามรักษา...
วรรคตอนและอักขระ...
ตามหนังสือต้นฉบับ...

[สายรุ้ง]

สัจจญาณ  ~ กิจจญาณ ~ กตญาณ

            เมื่อผู้ปฏิบัติธรรมรู้แจ้งเห็นจริงใน  สัจจญาณ  ว่านี้ทุกข์คือตัวเบ็ญจขันธ์  นี้เหตุให้เกิดทุกข์  คือเข้าไปยึดเอาขันธ์นี้ความดับทุกข์คือ  ปล่อยวางขันธ์  นี้ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์  คือ  กิริยาที่ปล่อยวางขันธ์เป็นสัจจญาณ  ๔

            นี้ทุกข์ควร  กำหนดรู้  นี้เหตุให้เกิดทุกข์ควร  ประหาร  นี้ความดับทุกข์ควรทำให้แจ้ง  นี้ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์  ควรทำให้เกิดให้มีขึ้น  เป็นกิจจญาณ  ๔

            นี้ทุกข์  ได้กำหนดรู้แล้ว  นี้เป็นเหตุให้เกิดทุกข์ได้ประหารแล้ว  นี้ความดับทุกข์  ได้กระทำให้แจ้งแล้ว  นี้ขอปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์  ได้กระทำให้เกิดให้มีแล้ว  เป็นกตญาณ  ๔

ญาณ  ๔  รอบ  ๓  อาการ  ๑๒

            ญาณ  ๔  เหล่านี้มีรอบ  ๓  มีอาการ  ๑๒  เกิดขึ้นแล้วในกาลใด  ในกาลนั้นผู้ปฏิบัติธรรมจึงหลุดพ้นจากทิพยกายเข้าถึงชั้นธรรมกาย  ทิพยกายเป็นฝ่ายสมุทัยผู้ก่อให้เกิดทุกข์

            ธรรมกายเป็นฝ่ายนิโรธสัจจ์ผู้ดับทุกข์  ทิพยกายเป็นสังขตะธรรมมีปัจจัยปรุงแต่ง  ธรรมกายเป็นอสังขตะธรรมไม่มีปัจจัยปรุงแต่ง  สริรกายและทิพยกายเป็นสังขาร  เป็นต้นสาย  กลางสาย  ธรรมกายเป็นวิสังขารคือนิพพานเป็นปลายสาย

            สริรกายเป็นเปลือก  ทิพยกายเป็นกระพี้  ธรรมกายเป็นแก่น  แก่นก็มาจากทิพยกายนั่นเอง  ทิพยกายก็มาจากสริรกายนั่นเอง  ดุจจะแก่นไม้ก็มาจากกระพี้  กระพี้ก็มาจากเปลือก

            เหตุนั้นผู้ที่จะสำเร็จพระนิพพาน  อันเป็นปลายสายก็ต้องมาเกิดเป็นสังขารอันเป็นต้นสายเสียก่อน  สังขารอันเป็นต้นสายเปรียบเหมือนหนังสด  นิพพานอันเป็นปลายสายเปรียบเหมือนหนังสำเร็จแล้ว

            พระโยคาวจรเจ้าผู้บำเพ็ญเพียร  เปรียบเหมือนนายช่างผู้ฟอกหนัง  สมถวิปัสสนาเปรียบเหมือนน้ำยาที่ฟอกหนัง  หนังสดเปรียบเหมือนธรรมธาตุโลกีย  คือตัวทิพยกาย  หนังสำเร็จเปรียบเหมือนธรรมธาตุโลกุตตร

            น้ำยาที่ฟอกหนังเปรียบเหมือนสมถวิปัสสนา  เป็นเครื่องฟอกธรรมธาตุโลกียให้เปลี่ยนสภาพกลายเป็นอุเบกขาญาณ  เสวยสุขสำราญนิรันดร  ขันธ์  ๕  ดับม้วยมรณ์  เป็นสุขสโมสร  นิราศปราศจากภัย

            อนึ่งผู้ที่ถึงธรรมกายชั้นต้น  ถ้าธรรมกายนั้นยังอ่อนอยู่  เรียกชื่อว่า  อนัญญะตัณญัสสามีตินทรีย์  และอัญญินทรีย์

อัญญาตาอินทรีย์

            อินทรีย์ของธรรมกายยังไม่แก่กล้าก็ย่อมกลับถอยหลังมาสู่ทิพยกายอีก  แต่เป็นทิพยกายที่มีธรรมกายเข้าประจำเป็นอุปนิสัย  จะท่องเที่ยวในวัฏฏะสงสารมีกาลกำหนดเพียง  ๑  บ้าง  ๒  บ้าง  ๓  บ้าง  ไม่เลย  ๗  ชาติ

            แต่ธรรมกายที่มีอุปนิสัยแก่กล้า  ท่านเรียกว่า  อัญญาตาอินทรีย์  เป็นอินทรีย์ที่ไม่วิบัติ  ธรรมกายที่มีอินทรีย์ไม่วิบัติ  ธรรมกายนั้นได้กำจัดกิเลสหาเศษมิได้  จึงไม่กลับถอยหลังเข้ามาสู่ทิพยกาย

            ธรรมกายอันใดที่ได้กำจัดกิเลสหาเศษมิได้  ธรรมกายอันนั้นจึงสงบจากโลกจากอารมณ์  เมื่อโลกไม่เข้ามาประสมธรรม  อารมณ์ไม่เข้ามาประสมจิต  ธรรมกายอันนั้นย่อมเย็นสนิทสงบตัวอยู่  ตรงกันข้ามกับทิพยกาย

            ฝ่ายทิพยกายยังมีกิเลสอาสวะถือมั่นในชั้นสริรกาย  เมื่อโลกเข้ามาประสมธรรม  อารมณ์เข้ามาประสมจิต  ทิพยกายย่อมเกิด  กำหนัดขัดเคืองในโลกในอารมณ์  ในขณะที่ได้เห็น  ได้ยิน  ได้ทราบ  ได้รู้  ก็สำคัญว่าตนเป็นผู้เห็น  เป็นผู้ได้ยิน  ได้ทราบ  ได้รู้

            ในกาลนั้นความกำหนัดขัดเคืองจึงเกิดขึ้นในอารมณ์นั้น  เมื่อความกำหนัดขัดเคืองมีอยู่ในอารมณ์นั้น  ความติดอยู่ในอารมณ์นั้นย่อมมี  เมื่อความติดอยู่ในอารมณ์นั้นมี  โลกนี้ก็มี  เมื่อโลกนี้มีโลกหน้าก็มีในทิพยกายนั้น

            ฝ่ายธรรมกายเป็นผู้สิ้นอาลัยอาวรณ์  ไม่ติดพันในชั้นสริรกาย  ไม่ยึดมั่นถือมั่นในการใด  ในสิ่งที่จะ  พึงเห็น  พึงฟัง  พึงทราบ  พึงรู้  เมื่อเห็นก็สักแต่เห็น  เมื่อได้ยินก็สักแต่ได้ยิน  เมื่อทราบ  เมื่อรู้  ก็สักแต่ว่าทราบ  แต่ว่ารู้  ไม่ใช่เราเห็น  ไม่ใช่เราได้ยิน  ไม่ใช่เราทราบ  เรารู้

            ในกาลนั้นความกำหนัดขัดเคือง  จึงไม่มีในอารมณ์นั้น ๆ  เมื่อความกำหนัดขัดเคืองไม่มีในอารมณ์นั้น  ความติดอยู่ในอารมณ์จึงไม่มี  เมื่อความติดอยู่ในอารมณ์นั้นไม่มี  โลกนี้จึงไม่มี  เมื่อโลกนี้ไม่มีโลกหน้าจึงไม่มีในธรรมกายนั้น  ธรรมกายจึงเต็มเปี่ยมอยู่ด้วยความสงบตัวแท้

            การทำหน้าที่ของธรรมกายนั้นจึงอยู่ในภาวะแห่งความคงที่อยู่เสมอ  ไม่มีการไป  ไม่มีการมา  ไม่มีการจุติ  ไม่มีเกิด  ไม่มีที่ตั้งที่อาศัย  ธรรมกายย่อมทำหน้าที่ของตนอย่างอิสระ  ไม่ว่าจักทำงานหรือหยุดพัก

            ธรรมกายนั้นย่อมไม่เห็นแตกต่างในระหว่างอริยะบุคคลกับบุคคลธรรมดา  ธรรมกายนั้นย่อมไม่เห็นแตกต่างในระหว่างตัวผู้รู้  ผู้กระทำ  และสิ่งที่ถูกกระทำ  ธรรมกายย่อมไม่เข้าไปเกี่ยวเกาะกับอะไรทั้งหมด

            ธรรมกายย่อมปล่อยวางองค์ภพอันเป็นตัวทิพยกาย  ไม่ให้น้อมไปตามอารมณ์  ภพทั้งปวงจึงได้ดับไปด้วยประการทั้งปวง  เพราะสิ้นธรรมชาติผู้จะนำไปสู่ภพ  คือ  ตัณหา  ธรรมกายนั้นจึงไม่เกิด  ไม่แก่  ไม่เจ็บ  ไม่ตาย  ไม่ปรุง  ไม่แต่ง

สริรกายผู้รับใช้บำเพ็ญบารมี

            ฉะนั้นกายสามชั้นดังได้พรรณนามานี้  ผู้ปฏิบัติธรรมชอบใจกายชั้นไหน  ก็ให้ใคร่ครวญในกายนั้นว่ากายไหนจะมีสาระแก่นสาร

            ถ้าชอบใจสริรกายคือกายมนุษย์นี้  ก็พึงชอบแต่เพียงว่าเราจะใช้ทำประโยชน์ให้แก่ตน  รักตนสงวนตนนั้นเป็นการดี  ถ้าไปชอบโดยความถือมั่นสำคัญตนผิดว่าเป็นของเราจริง ๆ  คือสริรกายก็เท่ากันกับว่าเราพอใจในทุกข์

            เพราะร่างกายเป็นผู้นำทุกข์มาให้เรา  ทุกข์เพราะร่างกายไม่อยู่ในอำนาจบังคับบัญชาของใคร  เป็นของฉิบหายไปด้วยหนาวและร้อน  จึงควรถือเป็น  ผู้รับใช้บำเพ็ญบารมี  ให้เราคือทิพยกายเท่านั้น  ไม่ใช่ตัวของบุคคลแท้

            บุคคลจึงไม่ควรเดือดร้อนในเมื่อสริรกายจะแตกดับก็ตัวของบุคคลยังเหลืออยู่  ตัวของบุคคลคือ  ตัวทิพยกายเป็นคน ๆ เดียวท่องเที่ยวอยู่ในโลกทั้งสาม

            แต่ตัวสริรกายเป็นคนละคน  ไม่คงที่  ทิพยกายก็ต้องได้รับความยักย้ายแปรปรวนอยู่เสมอ  ทั้งนี้ก็เพราะตัวทิพยกายยังมีอาลัยติดพันในชั้นสริรกาย  เปรียบเหมือนสามีภรรยารักใคร่ซึ่งกันและกัน  จึงยอมเป็นยอมตายอยู่ด้วยกัน

            ต่อเมื่อใดทิพยกายเห็นว่าสริรกายเป็นคนนอกใจไม่อยู่ในอำนาจว่าไม่ให้แก่ก็แก่  ว่าไม่ให้เจ็บก็เจ็บ  ว่าไม่ให้ตายก็ตาย  แล้วเกิดความเบื่อหน่ายในชั้นสริรกาย  แล้วทำใจให้สิ้นกำหนัดรักใคร่ไม่ยินดียินร้าย  เปรียบเหมือนสามีภรรยาถนอมกล่อมเกลี้ยงเลี้ยงกันมาช้านาน

            แต่ภรรยาใจเป็นพาลทำการนอกใจสามี  ไปยินดีคบชายชู้  เมื่อสามีรู้ก็สิ้นความรักใคร่  จึงหย่าร้างภรรยานั้นไปเสีย  จำเดิมแต่บุรุษนั้นหย่าร้างภรรยาของตนแล้ว  ภรรยาจักไปนั่งนอนกับใครก็ไม่ดีใจเสียใจฉันใด

            เมื่อทิพยกายเกิดความเบื่อหน่ายในชั้นสริรกายแล้วในกาลใด  ในกาลนั้นจึงจะสิ้นความกำหนัดรักใคร่  เมื่อสิ้นความกำหนัดรักใคร่จึงหลุดพ้นจากสริรกาย  จึงได้เลื่อนชื่อให้เป็นชั้นธรรมกาย

            ธรรมกายจึงเป็นตัวบุคคล  บุคคลเดียวไม่ท่องเที่ยวอยู่ในวัฏฏะสงสารเป็นตัวบุคคลที่มีสาระแก่นสาร

จิต ~ เจตสิก ~ รูป ~ นิพพาน

            สรุปความในเรื่องกายสามชั้นแต่โดยย่อ  เป็นหัวข้อที่ควรจำดังนี้คือ
            สริรกาย  เป็นรูปธรรม
            ทิพยกายกับธรรมกายเป็นนามธรรม
            ทิพยกายเป็นสังขตะธรรมมีปัจจัยปรุงแต่ง
            ธรรมกายเป็นอสังขตะธรรมไม่มีปัจจัยปรุงแต่ง

            ตามในสูตรต่าง ๆ แสดงเรื่องนิพพานว่า  โลกนี้ก็ไม่ใช่  โลกหน้าก็ไม่ใช่  ดวงอาทิตย์ดวงจันทร์ก็ไม่ใช่วิญญาณก็ไม่ใช่  เนวสัญญานาสัญญาก็ไม่ใช่  ดุจไฟสิ้นเชื้อแล้วดับไป  อะไรว่าขนาบเรื่อยไปหมดจนไม่มีแก่ใจของผู้ที่จะฟัง  เลยเข้าใจว่า  พระนิพพานเป็นของสูญ

            ถ้าพระนิพพานเป็นของสูญ  ก็ไม่มีประโยชน์อะไรแก่ผู้ปฏิบัติบำเพ็ญเพียรลำบากเปล่า  เหตุนั้นผ๔ปฏิบัติธรรมพึงทราบเถิดว่า  พระนิพพานก็สงเคราะห์เข้าในจิต  ในวิญญาณนั่นเอง

            ที่ท่านปฏิเสธทั้งหมดอะไร ๆ ก็ไม่ใช่  เกรงว่าผู้ปฏิบัติจะถือเอาโลกิยจิต  ถือเอาโลกิยวิญญาณในพระอภิธรรมมัตถสังคหะว่า  รูป  ๒๘  สังเคราะห์เข้าในรูปขันธ์  เวทนาขันธ์สงเคราะห์เข้าในเวทนาเจตสิก  ๑  ดวง  สังขารขันธ์สงเคราะห์เข้าในเจตสิก  ๕๐  ดวง  วิญญาณขันธ์สงเคราะห์เข้าในจิต  ๘๙  ดวง  วิญญาณกับจิตก็คงเป็นอันเดียวกัน

            จิต  ๘๙  ดวง  ท่านแบ่งออกเป็นโลกิยจิต  ๘๑  ดวง  เป็นโลกุตตรจิต  ๘  ดวง  เมื่อโลกุตตรจิตนับเข้าในจิตได้ก็คงนับเข้าในวิญญาณได้อีกเหมือนกัน  เพราะวิญญาณขันธ์สงเคราะห์ลงในจิต  ๘๙  ดวงได้

            ในปรมัตถธรรม  ๔  ท่านจำแนกพระนิพพานไว้คนละแผนกกับจิต  คือ  จิต,  เจตสิก,  รูป,  นิพพาน,  ทั้งนี้เป็นเพราะอะไร  เพราะถ้าจะว่านิพพานเป็นจิตที่เดียว  ทุก ๆ คนก็ต้องได้นิพพานด้วยกันทั้งหมด  เพราะทุก ๆ คน  ก็ย่อมมีจิตด้วยกัน  เหตุนั้นจึงแบ่งไว้คนละแผนก  แต่พระนิพพานก็คงมาจากจิต  จากวิญญาณนั่นเอง  ผู้ปฏิบัติธรรมควรถือเอาคำที่จะเห็นได้ง่าย ๆ ก่อนนี้คือ

            จิตอันใดยังกำหนัดขัดเคือง  ราคะ  โทสะ  อยู่ในโลกในอารมณ์ในขันธ์  ๕  จิตอันนั้นเป็นโลกิยจิต  ( จิตอยู่กับโลก )  จิตอันใดไม่กำหนัดขัดเคืองในโลก  ในอารมณ์  ในขันธ์  ๕  จิตอันเป็น  โลกุตตรจิต  ( จิตออกจากโลก )  หรือว่า

วิญญาณอันใดยังกำหนัดขัดเคืองอยู่ในโลกในอารมณ์ในขันธ์  ๕  วิญญาณอันนั้นเป็นโลกิยวิญญาณ  วิญญาณอันใดไม่กำหนัดขัดเคือง  ในโลก  ในอารมณ์  ในขันธ์  ๕  วิญญาณอันนั้นเป็นโลกุตตรวิญญาณ  นี้เป็นคำที่เข้าใจง่าย ๆ ดี

            เมื่อผู้ปฏิบัติธรรมได้ใจความดังนี้แล้ว  ก็พึงฝึกจิต  ฝึกวิญญาณของตนให้พ้นจากความกำหนัด  ( ราคะ )  ขัดเคือง  ( โทสะ )  ในโลกในอารมณ์ในขันธ์  ๕  ให้จิต  ให้วิญญาณของเราเกิดนิพพิทาความเบื่อหน่าย  จากโลก  จากอารมณ์  จากขันธ์  ๕  เมื่อวิญญาณของเรา  จิตของเราหน่ายแล้วสิ้นกำหนัดแล้ว  ถ้าหากว่าเรายังไม่พ้นทุกข์จึงค่อยแสวงหาใหม่  เราจะมัวไปติดตำรา  คนนั้นก็ว่าอย่างนั้น  คนนี้ก็ว่าอย่างนี้  มันจะเป็นคนตาบอดคลำช้าง  ใครก็ว่าของใครถูก  คนตาดีจะหัวเราะเยาะเอา

วิโมกข์  ๓

            พระพุทธองค์ทรงตรัสว่า  พระนิพพานไม่มีที่ตั้งอาศัย  ไม่มีอารมณ์เครื่องยึดหน่วง  ไม่ให้ถือมั่นอะไรในโลก  ให้ทิ้งไปให้หมด  สิ่งที่เราเข้าไปยึด  สิ่งที่เราเข้าไปถือ  ที่เราไม่ทิ้งนั่นเอง  มันไม่เที่ยงอยู่แล้ว  จิตของเราจึงไม่เที่ยงตามไป  จึงเรียกว่าโลกิยจิต  เป็นชั้นทิพยกาย

            เมื่อจิตของเราไม่เข้าไปยึดไม่เข้าไปถือทิ้งให้หมด  มันจึงเหลือผู้ไม่ยึด  ผู้ไม่ถือ  ผู้ทิ้งไปให้หมด  จิตของเราจึงเที่ยงอยู่  จึงเรียกว่า  โลกุตตรจิต  เป็นจิตที่ไม่ตายเป็นขั้นธรรมกาย

            ธรรมกายกับตัววิโมกข์นิพพานก็อันเดียวกัน  ตัววิโมกข์จักเกิดขึ้นได้ก็ต้องอาศัยธรรมนิยมปรุงแต่งให้เกิดขึ้น

            เหตุนั้นเมื่อมรรค  คือองค์ปัญญา  ถือเอาอนัตตาเป็นอารมณ์เป็นมรรค  ผลอันเกิดแต่มรรคจึงเรียกว่า
สุญญตะวิโมกข์  แปลว่า  ว่างเปล่าจากโลกจากอารมณ์

            เมื่อมรรคถือเอาอนิจจตาเป็นอารมณ์เป็นมรรค  ผลอันเกิดแต่มรรค  เรียกว่า
อนิมิตตะวิโมกข์  แปลว่าไม่มีนิมิตเครื่องหมายใด ๆ

            เมื่อมรรคถือเอาทุกขตาเป็นอารมณ์เป็นมรรค  ผลอันเกิดแต่มรรคเรียกว่า
อัปนิหิตะวิโมกข์  แปลว่า  ไม่มีที่ตั้งที่อาศัยแห่งทุกข์แห่งสุขของโลก

            คำว่าว่างเปล่า  ไม่มีนิมิตเครื่องหมาย  ไม่มีที่ตั้งที่อาศัยให้ผู้ปฏิบัติธรรมสนใจให้มาก ๆ  เพราะเป็นตัวนิพพานโดยตรง  วิโมกข์  ๓  ก็เรียก  นิพพาน  ๓ ก็เรียก

            ถ้าจิตของผู้ปฏิบัติธรรมเข้าถึงวิโมกข์  ๓  ในกาลใด  ในกาลนั้นภพทั้งปวงก็ดับไปด้วยประการทั้งปวง  เพราะอาศัยธรรมนิยมกับทั้งตัววิโมกข์ตัดกระแสของภพให้ขาด

            เหตุนั้นผู้ปฏิบัติธรรมเมื่อต้องการโลกุตตรคือนิพพาน  จงอย่าทิ้งธรรมนิยม  คือ  พระไตรลักษณญาณ  ให้เห็นสังขารเป็นทุกขัง  อนิจจัง  อนัตตา  กามภพ  รูปภพ  อรูปภพ  จักผ่านมาในเวลาไหนก็ตาม  ให้เห็นภพทั้งปวงเหล่านี้  เป็นทุกขัง  อนิจจัง  อนัตตาเสมอไป  จนกว่าจะได้อัปปนาชวนะจิตตั้งมั่นในโมกขธรรม

            แต่อัปปนาชวนะนั้น  ยังมีอัปปนาชวนะโลกิยะปนอยู่ด้วย  ตรงนี้ผู้ปฏิบัติธรรมก็ควรสนใจอีก  ถ้าไม่สนใจก็จะสำคัญผิดไป

            เมื่อโลกิยอัปปนาเกิดขึ้นแล้ว  จะสำคัญว่าตนถึงนิพพานอัปปนาชวนะนั้น  คือ  มหัคคตะอัปปนาชวนะ  ๑๘  โลกุตตรชวนะ  ๘  เป็น  ๒๖  คือ

            รูปาวจรกุศล  ๕  รูปาวจรกิริยา  ๕  อรูปาวจรกุศล  ๔  อรูปาวจรกิริยา  ๔  นี้เป็น  ๑๘  เรียกว่า  มหัคคตะชวนะ  เป็นโลกิยอัปปนา

            โลกิยอัปปนานี้แบ่งออกเป็น  ๒  ภาค
            
            ภาคที่เป็นกิริยา  เรียกว่ามหัคคตะกิริยา  ๙  นี้  เป็นกิริยาจิตของพระอรหันต์ในเวลาท่านเข้าฌาน  ท่านเพิกจิตของท่านออกจากภพด้วยไตรลักษณ์  เรียกว่า  ลักขณูปณิจฌาน  เป็นฌานโลกุตตร

            ส่วนมหัคคตะกุศล  ๙  เป็นของปุถุชนและพระเสขะ  ยังติดอยู่ในภพเป็นอารัมณูปนิจฌาน  เป็นฌานโลกิย

            มหัคคตะชวนะ  ๑๘  นี้เกิดในทวารสมมุติ  เสพอารมณ์ในปัจจุบันโลกนี้

            ฝ่ายมหัคคตะวิบาก  ๙  ที่ไม่ได้นำมากล่าวในที่นี้เป็นทวารวิมุติ  เกิดขึ้นในเวลาจุติจิต  เป็นผู้นำไปปฏิสนธิในภพเบื้องหน้า

            ฝ่ายโลกุตตรอัปปนาชวนะ  ๘  นั้นคือ  มรรค  ๔  ผล  ๔  ถือเอาพระนิพพานเป็นอารมณ์  หรือวิโมกข์  ๓

เสขะบุคคล   ๓  จำพวก

            ก็พระอรหันตผลเป็น  อัญญตาอินทรีย์  มีอินทรีย์ไม่วิบัติ  เป็นผู้เข้าถึงอัปปนาชวนะโลกุตตร  โดยไม่กลับกลายเปลี่ยนแปลง  จึงนับว่าสำเร็จธรรมกายชั้นยอด

            ฝ่าย  โสดา  สกิทาคา  อนาคา เป็นเสขะบุคคล  ๓  จำพวก  ถึงโมกขธรรมชั่วคราว  ยังมีอินทรียวิบัติอยู่  ธรรมกายยังอ่อน  จึงกลับเข้ามาสู่ทิพยกายอีก

            เหตุที่พระเสขะเหล่านี้  เจริญภาวนายังล่วงนิมิต  คือองค์ภพไปยังไม่ได้  เหตุนั้นผู้เจริญภาวนา  เมื่อเข้าถึงโมกขธรรม  คืออุปธิวิเวก  ความสงัดจากขันธ์  ก็อย่าสำคัญตนว่าเป็นผู้พ้นจากนิมิต  คือองค์ภพไปได้แล้วเลย

            ถ้าเรายังมีความกำหนัดขัดเคืองอยู่ในโลก  ในอารมณ์เสมอแล้ว  องค์ภพนั้นก็ยังไม่ขาด  และพระเสขะ  ๓  จำพวก  นี้องค์ภพก็ยังไม่ขาด  เพราะว่าในขณะอัปปนาชวนะของพระเสขะเกิดขึ้น  พระเสขะ  ยังมีกามาวจรกุศลฌานสัมปยุตเป็นที่ตั้งขององค์อริยมรรค  โดยบริกรรมอุปจาระอนุโลมโคตรภูเป็นปกติธรรมดาอยู่

            ฝ่ายพระอรหันต์ท่านมี  กามาวจรญาณสัมปยุตกิริยา  เป็นที่ตั้งแห่งองค์อริยมรรค  โดยบริกรรมอุปจาระอนุโลมโคตรภูเป็นปกติธรรมดา  ท่านขาดจากกุศลชวนะ  และอกุศลชวนะ  ท่านจึงล่วงละนิมิตคือองค์ภพไปได้  ท่านจึงไม่เกิดอีก

            ส่วนจำพวกที่จะต้องเกิดอีกคือปุถุชน  และ  เสขะบุคคล  ๓  จำพวก  ต้องมีนิมิตคือองค์ภพด้วยกันทั้งนั้น  ตัวกรรมวิบากอันจักเกิดให้ผลโดยสำคัญ  อันได้กล่าวมาแล้วในจุติและปฏิสนธิของทิพยกาย  กรรมที่จะให้ผลก่อนนั้นเรียกว่า  ครุกรรม  คือ  กรรมหนัก

            ฝ่ายบุญหมายเอา  รูปฌาน  ๔  อรูปฌาน  ๔  ฝ่ายบาปหมายเอาอนันตริยกรรม  ๕  ถ้าครุกรรมไม่ได้ทำไว้  เป็นหน้าที่ของพหุลกรรมฝ่ายบุญมาก  คือกรรมเคยชิน  ถ้าทางบาปมาก  กรรมฝ่ายบาปก็บันดาลให้นิมิตเกิดขึ้น

            ถ้าพหุลกรรมฝ่ายบุญมาก  กรรมฝ่ายบุญก็บันดาลให้นิมิตเกิดขึ้น  ถ้าพหุลกรรมไม่มี  ก็เป็นหน้าที่ของอสัณนกรรม  คือ  กรรมเมื่อจวนเจียนใกล้จะตาย

            ถ้านึกถึงบาปกรรมฝ่ายบาปก็บันดาลนิมิต  ถ้านึกถึงบุญกรรมฝ่ายบุญก็บันดาลนิมิตให้เกิดขึ้น  ถ้าไม่มีอสันนกรรม  ก็เป็นหน้าที่ของกะตัตตากรรม  กรรมสักแต่ว่าทำ ๆ  ไม่มีเจตนาว่าเป็นบุญเป็นบาปก็ให้ผลได้

            แต่กรรมที่  ๔  กับกรรมที่  ๑  มีจำนวนน้อย  โดยมากมีพหุลกรรม  และอสันนกรรม  กรรมทั้ง  ๔  กรรม  มีพระอรหันต์จำพวกเดียว  เป็นผู้ตัดขาดให้เป็นอโหสิกรรม

            พระเสขะบุคคล  ๓  จำพวก  ตัดครุกรรม  และพหุลกรรมฝ่ายบาปขาดเหลืออยู่แต่กรรมอ่อน ๆ  กรรมอ่อนฝ่ายบาปสู้กรรมหนักฝ่ายบุญไม่ได้  พระเสขะบุคคล  ๓  จำพวก  จึงเป็นนิยโตบุคคล  เป็นผู้ที่เที่ยงทางสุคติโดยส่วนเดียว

อารัมณอธิปัจจัย

            ฝ่ายปุถุชนยังตัดกรรมไม่ขาด  ทำทาน  รักษาศีล  เจริญภาวนา  ของปุถุชนจึงสงบบาปไว้  เป็นแต่เพียงตะทังคปหาน  และวิขัมภณปหาน  จึงยังเป็นของไม่แน่นอน  แล้วแต่กรรมฝ่ายไหนจะมีกำลังมาก

            ข้อนี้แล้วแต่  อารัมณอธิปติปัจจัย  จักเป้นใหญ่ในทางไหน  พระนิพพานก็เป็นอารมณ์อธิบดีเหมือนกันเพราะพระนิพพานเกิดแต่โคตรภูจิต  และมัคคจิต

            อธิบดี  นั้นจำแนกออกเป็น  ๔  คือ
            ฉันทอธิบดี  พอใจในสิ่งนั้น  ๑
            วิริยะอธิบดี  เพียรในสิ่งนั้น  ๑
            จิตตะอธิบดี  เอาใจฝักใฝ่ในสิ่งนั้น  ๑
            วิมังสาอธิบดี  หมั่นตริตรองหาเหตุหาผลในสิ่งนั้น  ๑

            อธิบดีทั้ง  ๔  นี้  เกิดไม่พร้อมกัน  อธิบดี  ๓  ข้างต้นเกิดในทุเหตุจิต  วิมังสาอธิบดีเกิดในไตรเหตุจิต

            อธิบดีทั้ง  ๔  นี้  มาจากอารมณ์ปัจจัย  อารมณ์ปัจจัยมาจากเหตุปัจจัย  กรรมปัจจัย

            พระอรหันต์เหตุฝ่ายบุญของท่านมาก  เหตุฝ่ายบุญคือ  ไม่โลภ  ไม่โกรธ  ไม่หลง  ตัดเหตุฝ่ายบาปคือ  โลภ  โกรธ  หลง  ให้ขาดเป็นสมุทเฉทประหาร

            เมื่อบาปขาดลงแล้ว  บุญไม่มีสิ่งที่จะประหาร  จึงกลายเป็น  กิริยาไป  กรรมปัจจัยจึงเป็นอโหสิกรรม  ท่านจึงได้พระนิพพาน  อันเป็นอารัมณอธิบดีเป็นใหญ่ในที่จะได้นิพพานในชาตินั้น

            ฝ่ายพระเสขะบุคคล  ๓  จำพวก  ยังไม่ได้พระนิพพานเป็นใหญ่  เพราะกุศลจิตและอกุศลจิตยังไม่ขาดหมด  แต่มีครุกรรมและพหุกรรมฝ่ายบุญเป็นอธิบดีเป็นใหญ่  ท่านจึงปิดอบายภูมิเสียได้

            ฝ่ายปุถุชน  บาปกับบุญมีกำลังเท่ากัน  จึงเป็น  อุปฆาตะกรรมตัดรอนซึ่งกันและกัน  แล้วแต่กรรมฝ่ายไหนจะมีกำลังมาก  กรรมปัจจัยมากฝ่ายใหน  อารัมณปัจจัยก็มากฝ่ายนั้น  ส่งกำลังให้เป็นอารัมณอธิบดี  ปัจจัยปุถุชนเป็นทุเหตุบุคคล  มีอธิบดีแต่เพียง  ๓  ข้อข้างต้น  ขาดวิมังสา  คือ  องค์ปัญญา  จึงไม่สำเร็จมรรคผล  จึงตกอยู่ในชั้นทิพยกาย

โพธิปักขิยธรรม   ๓๗   ประการ

            ผู้ที่พร้อมด้วยอธิบดี  ๔  จึงสำเร็จชั้นธรรมกาย  อธิบดีทั้ง  ๔  ก็คือ  อิทธิบาท  ๔  เรียกว่า  โพธิปักขิยธรรม  ถ้าอิทธิบาท  ๔  เต็มบริบูรณ์

            โพธิปักขิยธรรม  องค์อื่น ๆ คือ
            สติปัฏฐาน  ๔
            สัมมัปธาน  ๔
            อินทรีย์  ๕
            พละ  ๕
            โพชฌงค์  ๗
            อัฏฐังคิกมรรค  ๘

            ก็เต็มบริบูรณ์ไปด้วยกัน  โพธิปักขิยธรรม  ๓๗  ประการนี้  เป้นฝักฝ่ายแห่งการตรัสรู้มีอยู่ในโลกอุดรให้สำเร็จธรรมกายชั้นยอด

            ถ้าโพธิปักขิยธรรมยังอ่อน  ธรรมกายก็ยังอ่อน  จึงกลับเข้าสู่ทิพยกายอีก  ทิพยกายมีสังขตธรรม  มีปัจจัยปรุงแต่ง  แต่ทิพยกายมีธรรมกายเป็นอุปนิสัย  จึงท่องเที่ยวในสุคติโดยส่วนเดียว

            ฝ่ายธรรมกายที่แก่กล้าไม่กลับเข้ามาสู่ทิพยกายอีกธรรมกายเป็นอสังขตธรรมไม่มีปัจจัยปรุงแต่ง  ไม่มี  มโนน้อมไปสู่อารมณ์แห่งโลก  ธรรมกายจึงเป็นจิตเที่ยง  เป็นธรรมที่ไม่ตาย  เป็นปลายสายของสัตว์โลก  เป็นบรมสุขจึงเรียกว่า

            “นิพพานํ   ปรมํ  สุขํ”
            “พระนิพพาน  เป็นสุขอย่างยิ่ง”

จบเล่มหนังสือสมบูรณ์

หากข้าพเจ้าผู้โพสต์
กระทำการสิ่งใดผิดพลาดในเรื่องอักขระและวรรคตอน
จนก่อให้เกิดความเข้าใจผิดพลาดแก่ผู้อ่าน
ข้าพเจ้ากราบเท้าขอขมากรรม
ต่อพระธรรมและองค์หลวงปู่ลุน
ด้วยเศียรเกล้าเจ้าค่ะ

หากมีอานิสงส์ใดบ้างจากการโพสต์
ขออานิสงส์นั้นสำเร็จ
...แด่...
ผู้ที่เกี่ยวข้องทุกท่าน
ผู้ที่ส่งทอดหนังสือนี้มาให้แก่ข้าพเจ้า
คุณ times
ผู้อ่านทุกท่าน
และ
ทุกสรรพชีวิตในจักรวาล
เทอญฯ

หมายเหตุ...
ผู้โพสต์...
พยายามรักษา...
วรรคตอนและอักขระ...
ตามหนังสือต้นฉบับ...