หนังสือแนวทางปฏิบัติเพื่อความพ้นทุกข์

[สายรุ้ง]

คำปรารภ

          หนังสือแนวทางปฏิบัติเพื่อความพ้นทุกข์  เป็นหนังสือที่รวบรวมเรื่องไว้ ๓ เรื่อง  คือ  มหาฐาน ๗  ๑  โลกบังธรรม-อารมณ์บังจิต ๑  กายสามชั้น ๑  ซึ่งแต่งขึ้นโดยพระครูอรุณธรรมรังษี  ( ลุน  ณ อุบล )  ที่ท่านได้เขียนไว้นานแล้ว  และได้พิมพ์แจกมาหลายครั้ง  ในคราวครั้งนี้  คณะศิษยานุศิษย์จะได้พิมพ์แจกในงานพระราช-ทานเพลิงศพของหลวงปู่  ซึ่งจะมีงานในวันที่ ๒-๔ กุมภาพันธ์  ๒๕๓๔  และครั้งนี้ได้น้อมนำประวัติของท่านมาพิมพ์ด้วย  ซึ่งเป็นประวัติที่ศิษย์คนหนึ่งได้ยินมาจากท่านและได้บันทึกเทปไว้  ได้ถอดออกมาเขียนเป็นประวัติ-  บางตอนก็ได้สอบถามจากลูก-หลาน  ญาติพี่น้องของหลวงปู่เอง  ถึงประวัติจะสั้นแต่ก็ทรงคุณค่าทางด้าน
ปฏิบัติภาวนาอย่างแท้จริง

          หวังว่าหนังสือเล่มนี้ก็คงจะเป็นประโยชน์เกื้อกูล  แต่ท่านสาธุชนพุทธบริษัททั้งหลาย  ด้วยความดีความกตัญญูกตเวทีที่มีอยู่ต่อหลวงปู่  บรรดาศิษย์ทุกท่านขอนอบน้อมบูชาพระคุณอันยิ่งแด่หลวงปูผู้ล่วงลับไปแล้ว  ตราบเท่าเข้าสู่พระนิพพานด้วยเทอญ

" นิพพานปัจจโย  โหตุ  โน  ฯ "        
                                                                                 คณะศิษยานุศิษย์

คำปรารภของหลวงปู่ลุน

         หนังสือรวมเล่ม  แนวทางปฏิบัติเพื่อพ้นทุกข์  เล่มนี้เป็นคู่มือนักปฏิบัติธรรม  ข้าพเจ้าผู้เรียบเรียงไม่สงวนสิทธิ์  ถ้าท่านผู้ใดชอบใจจะพิมพ์ให้ทาน  ข้าพเจ้ายินดีอนุโมทนาในส่วนกุศลของท่านทุกเมื่อ  เหมาะแก่การพิมพ์แจกในงาน-การฌาปนกิจ  อุทิศส่วนกุศลเป็นธรรมทานเป็นของประเสริฐยิ่งสมจริงดังคำที่ว่า

สพฺพทานํ  ธมฺมทานํ  ชินาติ
          การให้ธรรม  ชนะการให้ทั้งปวง
สพฺพรสํ  ธมฺมรโส  ชินาติ
         รสของธรรม  ชนะซึ่งรสทั้งปวง
สพฺพสติ  ธมฺมสติ  ชินาติ
        ความยินดีในธรรม  ชนะซึ่งความยินดีทั้งปวง
ตณฺหกฺขโย  สพฺพทุกฺขํ  ชินาติ
        ความชนะตัณหาทั้งหลาย  ชนะซึ่งทุกข์ทั้งปวง
นตฺถิสนฺติ  ปรมํสุขํ
        ความสุขอื่นใด  ย่อมไม่ราบรื่นเหมือนความสุขอันเกิดจากความสงบใจ  ดังนี้

          ฉะนั้นท่านผู้ได้ซึ่งเป็นนักปฏิบัติ  มีหนังสือเล่มนี้ไว้เป็นคู่มือปฏิบัติ  คงจะได้รับประโยชน์  ถ้าผิดพลาดขอได้โปรดอภัยด้วยเทอญ

                                                                              พระครูอรุณธรรมรังษี  ( ลุน  ณ อุบล )

ดิฉันตั้งใจน้อมนำหนังสือเล่มนี้
มาฝากเพื่อนธรรมทุกท่านค่ะ
และ
ขอกราบขอบพระคุณครูผีเสื้อ
ที่เมตตาให้หนังสืออันทรงคุณค่าอย่างประมาณมิได้เล่มนี้มา

หมายเหตุ...
ผู้โพสต์...
พยายามรักษา...
วรรคตอนและอักขระ...
ตามหนังสือต้นฉบับ...

[สายรุ้ง]

ชีวประวัติ
พระครูอรุณธรรมรังสี   ( ลุน    อุบล )
วัดแสนสุข  ต. แสนสุข  อ.วารินชำราบ  จ.อุบลราชธานี

   
           หลวงปู่ลุน  หรือพระครูอรุณธรรมรังสี  เกิดเมื่อ  วันที่ ๖ ธันวาคม  พ.ศ.๒๔๔๙  ตรงกับวันจันทร์  เดือนอ้าย  ปีมะเมีย  ที่บ้านชีทวน  ตำบลชีทวน  อำเภอเขื่องใน  จังหวัดอุบลราชธานี  เป็นบุตรของคุณพ่อพรหมมา  คุณแม่บุญล้อม  ณ อุบล  มีพี่น้องร่วม  บิดามารดาเดียวกัน ๑๐ คน   หลวงปู่ลุนเป็นคนสุดท้อง  นอกนั้นก็ได้ถึงแก่กรรมไปหมดแล้ว

   เมื่อเยาว์วัยหลวงปู่ได้เข้าเรียนหนังสือ  ที่โรงเรียนทุ่งศรีวิลัย  จบชั้นประถมปีที่ ๔  สมัยนั้น  พอถึงอายุครบบวชได้อุปสมบทที่วัดศรีนวล ๑ พรรษา  พอออกพรรษาแล้วทางญาติ  พี่  น้อง  พ่อ  แม่  มีความประสงค์จะให้สึกออกมาช่วยเหลือในการทำมาหากิน  คือค้าขาย  ท่านพิจารณาเห็นว่าทางบ้านมีความจำเป็นจึงสึกออกมาช่วยทางบ้าน

   ครั้งแรกไปอยู่กับพี่ชาย  คือ  พ่อลุงสาง  ณ อุบล  ซึ่งเป็นพ่อค้าเรือใหญ่  ค้าขายตามลำแม่น้ำมูล  ซื้อข้างลงเรือขายไปเรื่อย ๆ ตามลำน้ำโคมบ้าง  แม่น้ำมูลบ้างตามเวลาอันสมควร  เพื่อแสวงหาโชคจนไปถึงบ้านนาเยีย  ตำบลนาเยีย  อำเภอเดชอุดม  จังหวัดอุบล  จึงได้หยุดพักจอดเรือที่นั้น  เพราะเห็นว่าเป็นทำเลที่เหมาะที่จะทำการค้าขายดี  จึงได้ตัดสินใจตั้งหลักฐานบ้านเรือนอยู่ที่นั่นตลอดมา

   การค้าขายทุกอย่างก็ดำเนินไปด้วยความราบรื่น  เป็นหลักฐานมั่นคง  พออยู่ได้ประมาณ ๔-๕ ปี  เห็นว่าทุกอย่างมั่นคงดีงามแล้ว  จึงได้ทำการสมรสกับนางสาวหมาคำ  จมมณี  ที่บ้านนาเยียนั่นแหละ  มีบุตรด้วยกัน ๑ คน  คือ  นางบุญแต่ง  ณ อุบล  การอยู่ครองเรือนทุกอย่างก็เป็นไปด้วยความเรียบร้อย

   ล่วงมาถึงปี  พ.ศ. ๒๔๗๗  ท่านได้บรรทุกสินค้าลงในเรือและได้ล่องเรือไปขายตามลำน้ำมูล  เรือไปชนเข้ากับแก่งหิน  เรือแตกเสียหายมาก  ประกอบกับในระยะนั้นการค้าขายก็ขาดทุน  ไม่ดีเหมือนเมื่อครั้งก่อน ๆ   จึงทำให้เกิดความท้อแท้ใจ  เบื่อหน่าย  ได้พิจารณาเห็นถึงความไม่แน่นอนของชีวิต

   พิจารณาโดยรอบคอบแล้ว  จึงตัดสินใจที่จะออกบวช  โดยได้แบ่งสมบัติกับพี่ชายออกเป็นสามส่วน  สองส่วนให้พี่ชายและบุตรี  อีกส่วนเป็นของตนเอง  ในส่วนที่เป็นของตนเองนั้นได้ตั้ง  กองบุญเป็นกองบวชขึ้น ๑๓ กอง  ทรัพย์สมบัติที่เหลือจากการตั้งกองบวชในครั้งนี้  ได้บริจาคทานให้แก่คนทุกข์คนยากไปจนหมดสิ้น

   จากนั้นท่านก็ออกปฏิบัติธรรมบวชเป็นชีปะขาว  ออกเดินธุดงค์ไปตามป่าเขาลำเนาไพร  หาที่สงบวิเวกเพื่อสะดวกในการเจริญสมถะวิปัสสนาภาวนา  หาจุดหมายปลายทางไม่ได้  ค่ำไหนนอนนั่น  เป็นผู้หมดอาลัยในชีวิต  หวังพึ่งเป็นพึ่งตายในพระพุทธศาสนาท่านเดินธุดงค์เรื่อยมาเป็นเวลา ๑ ปีเต็ม

   พิจารณาเห็นจิตใจมั่นคงเพียงพอแล้ว  จึงได้ขอทำการอุปสมบทเป็นพระภิกษุในพระพุทธศาสนา  ที่พัทธสีมาวัดทุ่งศรีวิลัย  บ้านชีทวน  อำเภอเขื่องใน  จังหวัดอุบลราชธานี  โดยมี  หลวงปู่วงศ์  ประสารวรรณ  เป็นพระอุปัชฌาย์  สังกัดมหานิกาย  จากนั้นท่านได้เข้าศึกษานักธรรมตรี  ที่สำนักเรียนวัดนาเยีย  อ.เดชอุดม  จ.อุบลฯ  และสอบนักธรรมตรีได้เมื่อ  พ.ศ.๒๔๘๑  ปีต่อมาเข้าเรียนนักธรรมโทที่สำนักเดิม  และสอบนักธรรมโทได้  ในปี  พ.ศ. ๒๔๘๒

   ระยะไหนไม่ได้เรียนหนังสือท่านชอบออกธุดงค์บำเพ็ญเพียรไปตามสถานที่อันสงบสงัด  ตามป่าช้าบ้าง  ตามป่าเขาลำเนาไพรบ้าง  ที่เห็นว่าเหมาะสมต่อการเจริญสมณะธรรม

   ต่อมาท่านได้พบ  พระอาจารย์สิงห์  ขนฺตยาคโม  พระอาจารย์เสาร์  กนฺตสีโล  ที่วัดภูเขาแก้ว  อ.พิบูลมังสาหาร  เมื่อได้รับโอวาทธรรมจากท่านทั้งสอง  เกิดศรัทธาเลื่อมใสในแนวทางปฏิบัติสายหลวงปู่เสาร์  ท่านอาจารย์สิงห์  ขนฺตยาคโม  ท่านจึงตัดสินใจ  ขอญัติเป็นธรรมยุติใหม่ที่พัทธสีมาวัดสระแก้ว  อ.พิบูลมังสาหาร  จ.อุบลฯ  เมื่อวันที่  ๒๕  เมษายน  พ.ศ.  ๒๔๘๕

   โดยมีท่านเจ้าประคุณ  สมเด็จพระมหาวีระวงศ์  ( ติสโส  อ้วน )  เป็นองค์อุปัชฌายะ  พระอาจารย์สิงห์  ขนฺตยาคโม  เป็นพระกรรมวาจาจารย์  พระญาณดิลก  เป็นพระอนุสาวนาจารย์

   หลังจากได้รับญัติเป็นธรรมยุติแล้ว  หลวงปู่ได้มาจำพรรษาที่วัดแสนสำราญ  อ.วารินชำราบ  จ.อุบลฯ  ในปีนั้นท่านได้เรียนนักธรรมเอกต่อ  ได้สมัครเข้าสอบปรากฏว่าสอบได้นักธรรมเอกในปี  พ.ศ.  ๒๔๘๕  นั้นเอง

   เมื่อการเรียนบรรลุผลตามเป้าหมายที่ท่านตั้งใจไว้คือได้  น.ธ.เอกแล้ว  ต่อจากนั้นท่านก็มุ่งหมายต่อการปฏิบัติธรรมโดยตรง  จึงได้ออกธุดงค์ไปทางจังหวัดนครราชสีมา  ปี  พ.ศ.  ๒๔๘๖  ไปจำพรรษาที่วัดศาลาลอย  ในพรรษานั้นท่านได้อธิฐานใจไว้ว่า  ข้าพระเจ้าจะออกแสวงหาธรรม  หากว่าธรรมใดที่จะเกิดขึ้นแก่ข้าพระเจ้าแล้วไซร้  ขอให้ได้ฝันเห็นเทอญ

   พอดีจวนจะสว่าง  ท่านฝันว่า  ได้ขี่ไม้อันหนึ่งเหาะไป  ไปไกลในที่ลุ่มที่ดอนจนถึงแม่น้ำแห่งหนึ่ง  ก็เลยซัดไม้ทิ้งลงที่แม่น้ำนั้น  มานั่งดูอยู่บนฝั่ง

   ครั้นต่อมาได้เดินธุดงค์ไปถึงจังหวัดเลย  ไปเห็นแม่น้ำเลย  ไปพักอยู่ที่ป่าช้าแห่งหนึ่งริมฝั่งแม่น้ำเลย  ไปเห็นที่ตรงที่เรานั่งตรงกับที่ได้นิมิตตอนที่อยู่โคราช  จึงได้บำเพ็ญเพียรภาวนาอยู่ที่นั่น  เกิดป่วยเป็นไข้มาเลเลียอย่างหนัก  ลุกไม่ขึ้นไปบิณฑบาตไม่ได้  คิดเป็นห่วงร่างกาย  ไม่อยากตาย  ถ้าตายเขาต้องเผาต้องฝังเพราะที่นั่นเป็นป่าช้า

   เกิดสังเวชตัวเองขึ้นมา  ก็เลยพิจารณาดูว่า  เอ!  เรานี่มันผิดหรือถูกว่าเป็นห่วงกับความตาย  ในทางพระพุทธศาสนา  พระพุทธองค์ได้ตรัสไว้ใน  อนัตตลักขณสูตร  ว่า  “ตัวเรานั้นไม่มี”  เลยดูตัวเรา  ร่างกายทุกส่วนว่า  เมื่อมันตายแล้ว  มันก็สาปก็สูญไป

   จิตใจของเรามันมาจากไหน  เพราะดูร่างกายแล้วมันก็ไม่ใช่ตัวตนของเราที่จะไปยึดถือ  จึงย้อนกลับมาดูจิตใจว่า  เอ !  จิตใจของเรานี่มันเกิดมาจากสัญญานามธรรม  ตั้งแต่ก่อนเราไม่เคยมาเมืองเลย  ตอนที่เราเดินทางผ่านมาทางขอนแก่น  ได้ยินคนเขาพูดว่าที่ขอนแก่นมีโรงพยาบาลรักษาคน  พอเราป่วยขึ้นมาเราก็จำเอาโรงพยาบาลขอนแก่นขึ้นมาได้ว่าเราควรไปรักษาตัวที่นั้น  มันก็เลยปรุงแต่งไป  เพราะมันไม่อยากตาย

   ถ้าเขานำเราเดินทางไปรักษาตัวที่โรงพยาบาลขอนแก่น  เกิดเราตายครึ่งทาง  เขาก็เอาเราให้เสือกิน  ให้ช้างกิน  หรือถ้าเรากลับไปบ้านมันไม่หายตายไป  เขาก็จะเผาและฝังไว้เท่านั้นเอง  เอ ! ใจเราหรือมันก็ไม่มี  ร่างกายหรือมันก็ไม่มี  ที่อื่นที่เราไม่เคยไป  เช่นอเมริกา  เราจะระลึกไปดู  ระลึกไปได้ใหม ?

   ระลึกไปไม่ได้  เอ !  จิตใจของคนเรามันเกิดแต่สัญญานามธรรม  มันเคยได้เห็นได้ยินอะไรมา  มันก็ปรุงแต่งไปตามที่มันได้เห็นได้ยินมา  บางคราวมันก็ปรุงก็แต่งไปบ้านนั้นเมืองนี้หาพี่หาน้อง  เพราะมันมีพี่มีน้อง  มีบ้านมีเมืองนี่เอง  ที่อื่นหรือวิชาอันใด  ที่เราไม่ได้ไป  ไม่ได้เรียน  ระลึกไปก็ไม่ได้

   เมื่อเห็นว่าร่างกายก็ไม่ใช่ของเรา  ใจก็ไม่ใช่ของเราเลย “หยุดคิด”  คิดอะไรมันก็เป็นเรื่องยุ่ง  พอหยุดคิดมันก็ว่าง  ว่างไม่มีคนเลย  ว่างอยู่ตลอดทั้งคืน  บางคราวหูดับ  ไม่ได้ยินอะไรเลย  นั่งอยู่ทั้งคืน  จึงได้รู้ว่า  ตัววิมุตตินี้  คือต้องหยุดคิด  ถ้าไม่หยุดคิดไม่ว่างไม่ใช่วิมุตติ

   พอรู้สึกตัวขึ้นโรคหายเป็นปลิดทิ้ง  ไปบิณฑบาตได้ไม่รู้ว่ามันหายไปไหน  จึงรู้ว่า  โอ !  ธรรมะนี่ถ้าเราเข้าถึงแล้ว  โรคภัยไข้เจ็บ  มันก็หายได้เหมือนกัน

   แต่ทุกวันนี้  เอาทางปฏิบัติปัญญาวิมุตติมาก  เพราะอะไร ?  เพราะมันไม่ค่อยสงบสงัดเหมือนเมื่อก่อน  เดี๋ยวได้ยินเสียงรถเสียงรา  เสียงอย่างโน้นเสียงอย่างนี้รบกวนอยู่ตลอด  เพราะฉะนั้น  คราวไหนไม่สงบต้องเจริญปัญญาวิมุตติ  คราวไหนมันสงบสงัดดีต้องเจริญเจโตวิมุตติ

   เจโตวิมุตติ  จะต้องเจริญสมถะให้ทราบก่อน  แล้วจึงเจริญวิปัสสนาต่อนั่นเป็นเจโตวิมุตติ  ในขณะที่เราอยู่ปกติธรรมดาอย่างที่เราอยู่ทุกวันนี้  ต้องใช้ปัญญาวิมุตติให้รู้แจ้ง  ว่าอารมณ์ที่มันผ่านไปมานั้น  ใจมันเกิดกำหนัดขัดเคืองหรือไม่  ถ้ามันเกิดมันก็เกิดอยู่ที่ตาเห็น  หูได้ยิน  จมูกดมกลิ่น  ลิ้นลิ้มรส  กายถูกต้องผัสสะ  แล้วก็ส่งเข้าไปถึงใจ  ใจก็เลยกำหนัดขัดเคืองไปตามอารมณ์นั้น ๆ

   เพราะเหตุนั้น  วิถีจิต  และภวังคจิต  จึงเกิดดับอยู่ร่ำไปไม่หยุดหย่อน  แต่ภวังคจิตเป็นจิตบริสุทธิ์  สมดังพุทธภาษิตที่พระพุทธองค์ได้ตรัสไว้ว่า  “ประภัสสรมิทัง  จิตตัง  ภิกขเว”  ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย  จิตเดิมนั้นเป็นของผ่องใสไพโรจน์เลื่อมประภัสสร  จิตกำหนัดขัดเคืองที่เกิดขึ้นกับวิถีจิต  คือเกิดขึ้นใหม่ที่เราได้เห็นได้ยินนั่นแหละ  แล้วก็เกิดความกำหนัดขัดเคืองขึ้นที่นี่  เลยนำเอาวิมุตติอันนี้เป็นหลักสำคัญ

   ครั้นต่อมาพระอาจารย์ได้ออกธุดงค์จากจังหวัดเลยไปเรื่อย ๆ พักตามป่าตามเขา  ตามถ้ำ  ที่ใหนเหมาะแก่การเจริญสมถธรรม  ท่านก็พักอยู่ที่นั่นพอสมควรแล้ว  ก็ออกธุดงค์ไปจนถึงจังหวัดลพบุรี  พักอยู่ที่ถ้ำใกล้บ้านน้ำจั่น  พออาศัยบ้านนี้บิณฑบาตฉัน

   พอมาอยู่ถ้ำที่ลพบุรีนี้  เร่งความเพียรเพื่อเจริญสมถวิปัสสนามีวปัสสนาเท่าไรยกขึ้นมาพิจารณาหมด  คิดว่าจะให้มันสิ้นกิเลส  แต่มันก็ไม่แปลก  เลยนึกถึงวิธที่เคยพิจารณาได้ตอนที่อยู่เมืองเลย  เราต้องวางความคิด  เพราะความคิดเป็นตัวสังขาร

   พอเจริญสมถวิปัสสนาจิตสงบเลยวางความคิด  จิตมันว่าง  เอ !  มรรคทั้ง ๘  ก็ยังเป็นสังขารธรรม  วิสุทธิจิตเป็นสังขารธรรมเป็นเครื่องดำเนินไป  ส่วนอสังขตธรรมนั้นไม่มีปัจจัยปรุงแต่ง  ฉะนั้น  ต้องหยุดปรุงหยุดแต่ง  หยุดคิดทั้งหมด

   คราวนี้หยุดเป็นเดือนไม่คิดอะไรเลย  ตอนนั้นท่านอาจารย์ได้พิจารณาเห็นว่าคล้ายกับไม่มีคนไม่มีสัตว์เลย  เวลาไหนก็อยู่ว่าง ๆ นั่นแหละ  จึงได้ออกปากพูดกับ  พ่อขาวท่อน  ที่อยู่ด้วยกันว่า  เอ !  เรานี่มันเป็นอะไร  คล้าย ๆ กับว่าไม่มีคนและสัตว์เลย  แกก็เลยพูดต่อไปว่า  ก็นั่นแหละวิมุตติ  จึงได้แนะนำให้แกปฏิบัติตาม  รู้สึกว่าพ่อขาวท่อน  ทำไม่ใคร่ได้  เพราะแกยังปรุงแต่งอยู่มาก

   ครั้นปีต่อมา  ท่านอาจารย์มุยมาอยู่ด้วย  ท่นว่าท่านกังวลในการก่อสร้างไม่ค่อยมีเวลาได้ภาวนา  จึงขอมาจำพรรษาอยู่ด้วยเพื่อจะได้ภาวนากันอย่างเต็มที่  ครั้นอยู่ด้วยกันได้พรรษาหนึ่งแล้ว  ก้เลยพูดกับท่านว่า “เป็นอย่างไรสบายไหม ?”  ท่านบอกว่า “สบาย”

   จึงตกลงกันว่า  ถ้าอย่างนั้นบำเพ็ญเพียรกันอยู่ที่นี่จนถึงวันตายกันเถอะ  พวกเราอย่ากลับบ้านเลย  ตายกันที่ผลาญหินนี้ใครตายก่อนตายหลังก็เผากันที่นี่แหละ  เอาไหม ?  ท่านรับปากว่า “เอา”  ปฏิญาณกันได้ ๓ วันเท่านั้นเอง  เกิดป่วยโรคถ่ายลงท้อง  เป็นไข้ด้วย  ท่านพูดขึ้นว่า  เราไม่ใช่กบ  ใช่เขียด  จะมาอยู่รูอยู่ถ้ำมันทำไมไปกันเถอะ

   อ้าว !  ไปยังไงล่ะ  เราได้ปฏิญาณกันไว้แล้วมิใช่หรือ ?  ท่านบอกว่าใจมันไม่อยากอยู่แล้ว  อยากไปจากที่นี่  ในที่สุดก็เกิดเรื่องขึ้น ๒ เรื่องด้วยกันคือ  ทางพระวัดบ้านน้ำจั่นเขาเกิดอิจฉาว่า  คนบ้านน้ำจั่นเกิดศรัทธาเลื่อมใส  พระที่จำพรรษาในถ้ำ  มีงานอะไรก็นิมนต์เฉพาะพระถ้ำ  วันพระ ๘ ค่ำ  ๑๕ ค่ำ  ก็นิมนต์มาเทศน์ทุกวันพระ

   เขาฟ้องไปทางเจ้าคณะจังหวัด  เจ้าคณะจังหวัดมีหนังสือจดหมายมาเตือน  แถมขู่ด้วย  ท่านอาจารย์เลยพิจารณาดูแล้ว  ทีแรกว่าจะอยู่เพื่อสร้างถังน้ำ  เพราะอดน้ำในฤดูแล้ง  ญาติโยมมีศรัทธาจะสร้างกุฏิถวายหนึ่งหลังพร้อมถังน้ำ  ตกลงกันแล้วเขาก็หาเสามาจะทำกุฏิอยู่แล้ว

   พอดีทางเจ้าคณะจังหวัดมีจดหมายมาขู่อีกว่า  หากใครสร้างถังน้ำปลูกกุฏิขึ้นที่ถ้ำ  ต้องขออนุญาตจากเจ้าคณะจังหวัดก่อน  ถ้าไม่อย่างนั้นถือว่ามีความผิด  ก้เลยพิจารณาดูแล้วเห็นว่ามันจะเป็นเรื่องราวใหญ่โตยุ่งยาก  จึงขออำลาญาติโยมออกวิเวกต่อไป  เขาเสียดายอาลัยเป็นอย่างยิ่ง  แต่ก็ช่วยไม่ได้ถือว่าเป็นกรรมเวร

   ในที่สุดก็ได้หนีจากถ้ำมา  ออกธุดงค์ไปเรื่อย ๆ  จนถึงจังหวัดชลบุรี  ไปพักอยู่วัดวิเวการาม  ตำบลบางพระ  อำเภอศรีราชา  จังหวัดชลบุรี  อยู่ที่นี่นานถึง ๑๘ พรรษา  ญาติโยมขออาราธนาช่วยสร้างเสนาสนะหลายอย่างเป็นต้นว่าอุโบสถ  แต่ภายในใจของท่านไม่อยากจะสร้างเลย  ไม่ต้องเกี่ยวข้องกับใครนั้นสบายที่สุด  ท่านว่า

   แต่ถึงอย่างไรเขาก็ขอร้องให้ช่วยสร้างอุโบสถ  ทีแรกเขาไปบอกข้าหลวงวิฑูรย์  จักกระพาก  ให้มาทอดกฐินที่วัดวิเวการาม  ท่านถามว่าจะเอาเงินไปทำอะไร  เขาบอกท่านว่า  เอาเงินไปสร้างโบสถ์  ข้าหลวงวิฑูรย์  มาทอดกฐินให้ได้เงินมาแสนหนึ่ง  ขอรัฐบาลได้อีกแสนหนึ่ง  จึงลงมือกันสร้างอุโบสถขึ้น  และมีญาติโยมร่วมสมทบอีกจนพอ

   สร้างเสร็จเมื่อปี  พ.ศ.  ๒๕๐๖  สิ้นค่าก่อสร้างสมัยนั้น  สามแสนห้าหมื่นบาท  ครั้นฉลองโบสถ์แล้วพอดี  ท่านอาจารย์มุย  ที่เป็นเพื่อนสหธรรมิก  ร่วมเดินธุดงค์มาด้วยกัน  เกิดมาตายอยู่ที่วัดนาประชุม  ต.นาเยีย  อ.เดชอุดม  จ.อุบลราชธานี  ที่ท่านอยู่

   ท่านอาจารย์ก็เลยต้องกลับบ้านไปอุบล  ไปทำการฌาปนกิจท่านอาจาย์มุย  หลังจากเสร็จงานศพแล้วได้มาพักอยู่ที่วัดแสนสุข  อ.วารินชำราบ  จ.อุบลราชธานี  พี่ชายของท่านขออาราธนาให้เมตตาสงเคราะห์ช่วยสร้างอุโบสถซักหลังเถอะ  ไปไหนก็ไปกันมามากแล้ว  ขอให้อยู่ประจำที่บ้านเกิดทีเถิด

   ท่านได้บอกพี่ชายว่า  มัวแต่จะสร้างโบสถ์กันอยู่มันจะไม่ได้ไปพระนิพพานหนา  สำหรับพระอาจารย์ท่านมีความรำพึงในใจว่า
“ไม่ปรารถนาเลย  ทำบุญทำคุณอะไรก็ไม่ปรารถนา”
      อชาตํ       ไม่มีความเกิด    อชรํ    ไม่มีความแก่
      อพฺพยาธํ  ไม่มีความเจ็บ     อมตํ     เป็นธรรมไม่ตาย
      อสงฺขตํ       ไม่มีปัจจัยปรุงแต่ง

             นึกถึงอรรถพระนิพพาน ๕ อย่างอยู่ทุกขณะไม่อยากเกิดมันเลย  เกิดเป็นอะไรก็ลำบาก  เป็นกษัตริย์  เป็นเศรษฐียิ่งลำบากไม่มีเวลาพัก  เป็นเจ้าอาวาสก็ยิ่งลำบาก

             เพราะฉะนั้นการไม่เกิดนั่นแหละเป็นการดี  ถึงมันจะสูญจะสิ้นไปก็ขออนุโมทนาสาธุ  ไม่ต้องการมันมีอะไร  แต่ถึงอย่างไรก็ตามถ้ากิเลสยังมีอยู่  มันก็ต้องเกิดอยู่ร่ำไป
                  เพราะความคิดเป็นเหตุให้เกิดความอยาก
                  เพราะความอยากเป็นเหตุให้เกิดการกระทำ
                  การกระทำเป็นเหตุให้เกิดการได้  คือ  บุญ ~ บาป
                       เมื่อมีบุญ ~ บาป  ก็ต้องเกิดอีกอยู่ร่ำไป
   
             เมื่อท่านได้พิจารณาเห็นอย่างนี้แล้ว  ท่านจึงมีความคิดเห็นว่า  การเสวยวิมุตตินี้  ต้อง  หยุดคิด  ไม่คิดอะไรเลย
   
             ดังพุทธภาษิตที่พระพุทธองค์ตรัสไว้ว่า
             “เอกาหิ  ธาตุ  ทิฏฐธมฺมิกา  ภวานิสพฺพโส"   ธาตุอันหนึ่งเป็นไปในธรรมที่ได้เห็นแล้ว  มีภพทั้งปวงดับไปด้วยประการทั้งปวง  เพราะสิ้นธรรมชาติที่จะนำไปสู่ภพคือ  ตัณหา  เมื่อสิ้นตัณหาก็สิ้นคิด  เหตุนั้นพระพุทธองค์จึงตรัสไว้อีกว่า
             “ตัณหาย  วิปาหาเนน  นิพฺพานํ  อิติรุจติ”  เมื่อสิ้นตัณหาท่านเรียกว่า  นิพพาน

   หลังจากที่ท่านได้รับอาราธนามาอยู่จำพรรษาที่วัดแสนสุขแล้ว  ท่านก็เลยไม่ได้ไปอยู่ที่วัดวิเวการามอีกเลย  ซึ่งวัดนี้เป็นที่ดินของ  คุณพ่อคำมี  ทะวงษา  มอบถวายให้ท่านเจ้าคุณธรรมบัณฑิต  เพื่อสร้างเป็นวัด  ซึ่งขณะนั้นตรงที่สร้างวัดทุกวันนี้ยังเป็นที่รกรุงรัง  ญาติโยมได้ช่วยกันจัดสร้างกุฏิที่พักสงฆ์ขึ้น  เท่าที่ทำได้  เพราะในชั้นแรกคณะศรัทธายังไม่มาก  ครั้นต่อมาคุณพ่อสาง  คุณพ่ออินทร์ฉัตร  คุณตาเนียมตลอดถึงญาติโยม  จึงขออาราธนาท่านอาจารย์พร้อมด้วยหลวงปู่สงกา  หลวงปู่ลุน  ได้ช่วยบูรณะวัดแสนสุขใหม่ท่านรับปากสร้างให้เสร็จเรียบร้อย

   ดังที่ประจักษ์ตาท่านทั้งหลายอยู่ในขณะนี้  วัดแสนสุขเป็นระเบียบเรียบร้อย  พร้อมด้วยเสนาสนะ  โบสถ์  วิหาร  ศาลาการเปรียญ  เมรุเผาศพ  ถนนหนทาง  ไฟฟ้า  น้ำใช้  ทุกอย่างสะดวกสบาย  ตลอดถึงญาติโยมก็เข้าวัดจำศีลอุโบสถไม่ได้ขาด  มีการฟังพระธรรมเทศนามาโดยตลอด  อบรมจิตภาวนาในคราว  บางครั้ง  บางโอกาสอันสมควรเป็นที่เพิ่มศรัทธาแก่ญาติโยมเป็นอย่างยิ่ง

   หลังจากการก่อสร้างทุกอย่างเสร็จเรียบร้อยแล้ว  หลวงปู่ก็พักผ่อน  หาความสงบสุขในบั้นปลายชีวิต  มีลูกศิษย์ลูกหาเดินทางมากราบนมัสการอยู่มิได้ขาด  ทั้งในเข้าพรรษาและออกพรรษา

   พอมาถึงปี  พ.ศ.  ๒๕๓๑  ลูกศิษย์ที่เดินทางมากราบนมัสการจากอเมริกา  โดยการนำของพระครูวิเทศศาสนกิจ  ( สมาน  แสงสี )  มาเห็นสภาพความเป็นอยู่ของหลวงปู่  ที่อยู่กุฏิหลังเดิมไม่สะดวกสบาย  เกี่ยวกับห้องน้ำห้องส้วม  เพราะตอนนี้หลวงปู่ก็อายุผ่าน  ๘๐  ปีกว่าแล้วจะเดินเหินห่างก็ไม่สะดวก

   ท่านพระครูวิเทศศาสนกิจ  จึงขออนุญาตจากหลวงปู่  เพื่อจะได้สร้างกุฏิขึ้นใหม่เพื่อสะดวกสบายแก่ท่าน  หลวงปู่อนุญาตให้สร้างได้  ท่านพระครูวิเทศศาสนกิจ  พร้อมด้วยลูกศิษย์จึงได้สร้างกุฏิขึ้นหลังหนึ่งใกล้กุฏิเดิมของท่าน  เสร็จเมื่อวันที่  ๙  เมษายน  ๒๕๓๑

   วันที่  ๑๐  เมษายน  ๒๕๓๑  ได้ทำพิธีถวายให้แก่หลวงปู่  และหลวงปู่ได้เข้าอยู่ตั้งแต่บัดนั้นเป็นต้นมา  หลวงปู่ก็อยู่อย่างสบายเพราะมีห้องน้ำห้องส้วมสะดวกสบายอยู่ภายใน  พร้อมทั้งติดตั้งแอร์เพื่อปรับอากาศให้หลวงปู่เย็นสบายในเมื่ออากาศร้อน

   ในช่วงหลัง ๆ มานี้  หลวงปู่ไม่ค่อยสบายอ่อนเพลียลงมาเรื่อย ๆ  อาหารฉันได้  นอนหลับ  แต่ว่าโรคชรามันครอบงำ  ถึงจะพยายามรักษามันอย่างไร  ไม่ให้มันแก่มันก็ไม่ยอมมันเป็นไปตามวัยสังขาร  แต่ว่าคนเราไม่ค่อยยอมรับความจริงที่แสดงให้ดู  พอความแก่ปรากฏแล้วก็หาทางป้องกันไม่ให้แก่  แต่สุดท้ายก็แพ้มัน  หลวงปู่ของเรานี้ท่านมองเห็นความจริงแล้วว่าความแก่นี้ใครก็หลีกเลี่ยงไม่ได้เลย  ท่านชอบสอนเสมอมาว่า  ความแก่เป็นของแน่นอนที่สุดคนจะต้องผ่านไม่มีใครล่วงพ้นมันไปได้

   พอมาถึงเมื่อต้นปี  ๒๕๓๓  มีคณะศรัทธาจากอเมริกา  โดยการนำของพระครูวิเทศศาสนกิจ  ได้มีจิตศรัทธาหล่อรูปเหมือนของหลวงปู่ลุน  หรือ  พระครูอรุณธรรมรังสีขึ้น  ที่วัดวิเวการามซึ่งเป็นวัดเดิมที่ท่านเคยอยู่จำพรรษา  หลังจากหล่อเสร็จเรียบร้อยแล้ว  คณะศรัทธาจากวัดแสนสุขอันมีคุณแม่บุญแต่ง  ณ อุบล  ซึ่งเป็นบุตรีพร้อมด้วยลูกหลานได้ไปอัญเชิญรูปเหมือนหลวงปู่ที่วัดวิเวการาม  ๑๒  เมษายน  ๒๕๓๓

   พอวันที่  ๑๓  เมษายน  ๒๕๓๓  ก็ทำพิธีสรงน้ำหลวงปู่พร้อมด้วยรูปเหมือน  ทุกคนมีความดีใจแต่ว่าในขณะนั้นหลวงปู่รู้สึกว่าจะมีอาการอ่อนเพลีย  เพราะอากาศตอนนั้นมันกำลังร้อนจัด  ตามธรรมดาหลวงปู่ก็ไม่ค่อยมีเรี่ยวแรงเท่าไหร่  เพราะอายุก็มากแล้ว

   เช้าวันที่  ๑๔  เมษายน  ๒๕๓๓  ก่อน  ๐๗.๐๐ น.  หลวงปู่ลุกขึ้นฉันรังนกและอาหารว่าง  ตอนนั้นท่านพูดกับหลานชายว่าท่านเพลีย  และถามว่าวันนี้วันอะไร  หลานชายก็ตอบว่าวันนี้วันที่  ๑๔  เมษายน  ผ่านวันสงกรานต์มาแล้ว  หลานชายก็เอาผ้าชุบน้ำเช็ดตัวให้ท่าน  เย็นสบาย  แล้วท่านก็บอกว่า “เพลีย !  ต่อไปนี้จะพักผ่อนละ”  ท่านก็เลยขึ้นเตียงนอนพักผ่อน  หลานชายก็ถอยออกมา  ให้ท่านได้พักผ่อนอย่างเต็มที่  พอชั่วระยะหนึ่งทางหลานชายเป็นห่วงเลยย้อนกลับมาดู

   ปรากฏว่า !  หลวงปู่นอนหลับสนิท  ทิ้งขันธ์ที่ยึดครองมานานถึง  ๘๖  พรรษาเสียแล้วด้วยอาการอันสงบ  ปราศจากอาการเดียดดิ้นอะไรทั้งหมด  ไปอย่างไม่มีอาลัยอาวรณ์อะไรทั้งสิ้น  ไม่ได้สั่ง  ไม่ได้ห่วงใคร  ท่านวางทุกสิ่งทุกอย่างไว้ในโลกนี้ทั้งหมด

   มีแต่จิตอันบริสุทธิ์  ทรงพลัง  ที่ท่านได้บรรลุแล้ว  ดับสิ้นโดยประการทั้งปวง  ไม่เหลือ  คงเหลือแต่คุณงามความดีของท่านที่จารึกไว้ในดวงใจของศิษย์ทุก ๆ คน  และธรรมะคำสั่งสอนอันบริสุทธิ์หมดจดแน่นอนของท่านไว้ให้เราได้ศึกษาและปฏิบัติตาม  เพื่อถึงจุดหมายปลายทางเหมือนท่านนั้นคือ  พระนิพพาน  ดังที่ลงพิมพ์ไว้ในตอนท้ายประวัติของท่านนี้

   ขอให้ทุกท่านที่ได้อ่านประวัติของหลวงปู่ลุน  สุเมโธ  หรือ  พระครูอรุณธรรมรังสี  จงมีดวงตาเห็นธรรมแจ่มแจ้ง  ในธรรมะคำสั่งสอนขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทุก ๆ ท่าน  ตราบเข้าสู่พระนิพพาน  เทอญ

                                     คณะศิษยานุศิษย์เรียบเรียง
                                              ๓๐  สิงหาคม  ๒๕๓๓

หมายเหตุ...
ผู้โพสต์...
พยายามรักษา...
วรรคตอนและอักขระ...
ตามหนังสือต้นฉบับ...

[สายรุ้ง]

ส า ร บั ญ
มหาฐาน  ๗

ตอนที่  ๑
     กามาวจรภูมิ   ภพ  ๓   ภูมิ  ๔
     มนุษย์  ๔  พวก
     ธรรมเครื่องประพฤติในสังคม
     ทางใหญ่ที่ห้ามไม่ให้จร
     คุณสมบัติอุบาสก ~ อุบาสิกา
     กามาวจรกุศล
     อารมณ์ของจิตในเวลาตาย
     สมาธิที่เป็นกามาวจร
     กรรมที่ให้ผลโดยลำดับ  ๔  กรรม
     ทวารสมมุติ ~ ทวารวิมุติ
     รู้จักทางตาย
     การเกิดเปรียบด้วยการมาค้าขาย
     ธรรมุเทศ ~ ธรรมสังเวช

ตอนที่  ๒    
     รูปาวจรภูมิ  อรูปาวจรภูมิ  และโลกุตตรภูมิ
     นิวรณ์  ๕  เปรียบเหมือนโรคเกิดทางใจ
     มหาฐาน  ๗
     ฐานที่  ๑  ให้เพ่งดูหทัยวัตถุ
          เจตสิกธรรม  ๕๒  เปรียบเหมือนธาตุต่าง ๆ
          ภวังคจิต ~ วิถีจิต
          อารมณ์ของจิต  ๘๙  ดวง
     ฐานที่  ๒  ให้วางความคิด  การฝึกจิตให้ตั้งอยู่ในสมาธิ
          มารเข้าประจญในเวลาทำสมาธิ
          วสีความชำนาญในการเข้าฌาน
          เครื่องหมายในทุติยฌาน
          เครื่องหมายในจตุตถฌาน   นิมิตเกิดในสมาธิ
          มารโดยธรรมาธิษฐาน
          อัปปนาชวนะวิถี
          ขึ้นอรูปาวจรภูมิ ,  ฌานเสื่อมอย่างไร
          จะไปนิพพานได้หรือไม่ได้ในชาตินี้
          ธาตุของจิต   และวัตถุอันเป็นที่ตั้งของจิต
     ฐานที่  ๓  วิปัสสนา
          โลกธรรม  ๘
          กามภายนอก   กามภายใน
          จิตหลุดพ้นจากภพ  ๓
          นิพพานไม่มีปฏิสนธิ
          ที่ตั้งแห่งองค์อริยมรรค
     ฐานที่  ๔  ให้เอาสติเป็นนายประตู  ดู ( มโน ) ทวาร
          เหตุปัจจัยที่ทำให้สังขารเกิด
          หทัยวัตถุเทียบกับจอหนัง
     ฐานที่  ๕  ให้อยู่กับความไม่ถือมั่น
          วิธีวางขันธ์  ๕
          การปล่อยวางอุปาทาน  ๔
     ฐานที่  ๖  ให้เลือกเฟ้นแห่งไตรลักษณ์  ๓
          เครื่องปิดบังปัญญา
          อะไรปิดบังพระไตรลักษณ์
          วิตกที่ควรตรึก  และไม่ควรตรึก
          วิปัสสนาหยุดคิด
          ขันธ์เป็นเองและขันธ์ดัดแปลง
          การกำหนดอุทยัพพยญาณ
          อธิบายอริยสัจจ์  ๔
     ฐานที่  ๗  ให้ถามถึงผู้ไม่ตาย  ๔
          พระอริยเจ้ากับปุถุชน  ถือไตรสรณาคมน์ต่างกัน
          พระพุทธตุ๊กตา ๐ พระธรรมเวทมนต์กลคาถา
          พระพุทธะ  กับ  พระปัจเจกพุทธะ
          ดวงตาเห็นธรรม ~ ไม่ลูบคลำหนทาง
          ธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตาทั้งสิ้น
          ทางสำหรับผู้ที่จะไปสู่พระนิพพาน

โลกบังธรรม ~ อารมณ์บังจิต

ปัญหาธรรม  ๗  ข้อ
     โลกกับอารมณ์
     จิตที่อยู่กับภพเป็นเหตุวัฏฏหมุน
     วิธีเพิกโลกจากธรรม
     สมาธิเป็นคู่ปรับกับนิวรณ์
     เพิกโลกออกจากธรรมด้วยปัญญาวิมุติโลกกุตตร
     เพิกโลกออกจากธรรมด้วยเจโตวิมุติโลกุตตร
     โลกุตตรฌาน
     อรูปาวจรจิต
     โคตรภูจิต
     อารมณ์ปัจจัย
     อารมณ์  ๖  เปรียบเหมือนลม  ๖  จำพวก
     เพิกรูปฌาน * อรูปฌานออกจากจิต
     อารมณ์ในโลกสาม
     ความเห็นตัวเราย่นลงในบุคคล  ๒  จำพวก   ยิ่ง  ๕  ยิ่ง
     สติเป็นตา  ปัญญาเป็นกล้องส่องดูตัวเรา
     อารมณ์ของจิต  เวลาเป็น  และตาย
     ไม่อยากเกิดให้ถือเอาพระไตรลักษณ์เป็นอารมณ์
     สัมภเวสี  สัตว์ผู้แสวงหาที่เกิด
     ธรรมธาตุ  ๗  หลอกให้เกิดให้ตาย
     การฆ่าผี  คือการฆ่าตัวธรรมธาตุ  ๗
     วัฏฏความหมุนเวียนของ  ชาติและภพ
     วิธีฆ่าผี  คือตัวธรรมธาตุ  ๗  ให้ตาย
สรุปเรื่อง  โลกบังธรรม ~ อารมณ์บังจิต
     อวิชาโดยบุคคลาธิษฐาน
     บุคคลาธิษฐาน  กับ  ธรรมาธิษฐาน
     โลกุตตรมโน

กายสามชั้น

สริรกาย ๐ ทิพยกาย ๐ ธรรมกาย
     ต้นสายของสัตว์โลก
     กลางสายของสัตว์โลก
     พระยายมราช
     เอกเหตุสัตว์ ๐ ทุเหตุสัตว์ ๐ ไตรเหตุสัตว์
     ปลายสายของสัตว์โลก
     ธรรมนิยมเป็นเครื่องตัดวัฏฏไม่ให้หมุน
     อิฏฐารมณ์ ๐ อนิฏฐารมณ์
     สริรกายเป็นผู้รับใช้ทิพยกาย
     เที่ยวเกิด ๐ เที่ยวตาย  ไม่มีที่สิ้นสุด
     พึงเลือกเฟ้นธรรมด้วยอุบายของปัญญา
     กรรมนิยม ๐ กรรมนิมิต
     คตินิมิต
     มโนน้อมไปสู่อารมณ์
     ธรรมกาย  อาศัยธรรมนิยมปรุงแต่ง
     สัจจญาณ ๐ กิจจญาณ  ๐  กตญาณ
     ญาณ  ๔  รอบ  ๓  อาการ  ๑๒
     อัญญาตาอินทรีย์
     สริรกายผู้รับใช้บำเพ็ญบารมี
     จิต ๐ เจตสิก ๐ รูป ๐ นิพพาน
     วิโมกข์  ๓
     เสขะบุคคล  ๓  จำพวก
     อรัมณอธิปัจจัย
     โพธิปักขิยธรรม  ๓๗  ประการ




หมายเหตุ...
ผู้โพสต์...
พยายามรักษา...
วรรคตอนและอักขระ...
ตามหนังสือต้นฉบับ...

[สายรุ้ง]

คู่มือนักปฏิบัติธรรม
และ
มหาฐาน   ๗

ตอนที่   ๑
กามาวจรภูมิ

             ความปรารภเบื้องต้น  ผู้ปฏิบัติธรรมเบื้องต้น  ควรรู้อะไรก่อน  ควรรู้จักสิ่งที่ตนประสงค์ก่อน  การปฏิบัติธรรมประสงค์ความสุข ฯ  ถ้าไม่รู้จักจุดประสงค์อาจปฏิบัติเอาทุกข์ได้  เช่น  อัตตกิลมถานุโยค  ( ทำตนให้เหน็ดเหนื่อยเปล่า )  ซึ่งผิดกับความประสงค์  ก็สุขที่เราประสงค์ในที่นี้  มีอยู่สองสุขคือ

             สามิสสุข  สุขเจืออยู่ด้วยอามิส ๑  นิรามิสสุข  สุขไม่เจืออยู่ด้วยอามิส ๑  อะไรเรียกว่า  อามิสสุข  รูป  เสียง  กลิ่น  รส  โผฏฐัพพะ  ซึ่งเรียกว่ากามคุณ ๕  ผู้ที่พอใจติดอยู่ในกามคุณทั้ง ๕ นี้แหละ  เรียกว่า  สามิสสุข  ผู้ที่ต้องการนิรามิสสุข  ต้องยอมสละ  สามิสสุข  เพื่อแลกเปลี่ยนเอา  นิรามิสสุข  อีกประการหนึ่งผู้ที่จะปฏิบัติธรรมให้รู้จักชั้น  รู้จักภูมิของธรรมก่อน  เมื่อชอบใจในชั้นไหน  ภูมิไหน  ก็ให้เลือกคัดจัดสรรเอาตามความต้องการของตน

ภพ  ๓     ภูมิ  ๔

            ต่อแต่นี้จะกล่าวถึงชั้น  ถึงภูมิ  อันผู้ปฏิบัติจะพึงรู้ว่า  ภูมิของธรรม  ที่ผู้ประพฤติปฏิบัติในศาสนานี้มีอยู่ ๔ ภูมิคือ

            กามาวจรภูมิ ๑  รูปาวจรภูมิ ๑  อรูปาวจรภูมิ ๑  โลกุตตรภูมิ ๑  ภูมิหมายเอา  ภูมิจิตภูมิใจ  ของสัตว์

            ส่วน ภพ  หมายเอา  ที่อยู่  ของสัตว์  ที่อยู่ของสัตว์  กล่าวสั้น ๆ  มีอยู่ ๓ ภพคือ  กามภพ ๑  รูปภพ ๑  อรูปภพ ๑  จำแนกภพทั้ง ๓ นี้ออก

            กามภพแบ่งออกเป็นสองภาค  คือ  ภาคหนึ่งเป็นฝ่าย  ทุคติ  ภาคหนึ่งเป็นฝ่าย  สุคติ  ภาคที่เป็นทุคติหมายเอา  นรก ๑  เปรต ๑  อสุรกาย ๑  สัตว์เดรัจฉาน ๑  รวมเรียกว่า  อบายภูมิ ๔  ภาคสุคติหมายเอา  มนุษย์ ๑  สวรรค์ ๖ ชั้น  รวมกันเข้าทั้งสองภาคจึงเป็น ๑๑ ภพด้วยกันเรียกว่า  กามภพ

            รูปภพ  มีอยู่ ๑๖ ชั้น  มีพรหมปาริสัชชา  เป็นต้น  มีชั้นอกนิฏฐะเป็นที่สุด

            อรูปภพ  มีอยู่ ๔ ชั้น  มีอากาสานัญจายตนะเป็นต้น  มีเนวสัญญานาสัญญายตนะฌานเป็นที่สุด

            รวมกันเข้าทั้งหมดจึงเป็น ๓๑ ภพ  นี้เป็นที่อยู่ของสัตว์  ภพหมายเอาที่อยู่ของสัตว์  ภูมิหมายเอาภูมิจิตภูมิใจ  กามาวจรภูมิ  ตกอยู่ใน  กามภพ  รูปาวจรภูมิ  ตกอยู่ใน  รูปภพ  อรูปาวจรภูมิ  ตกอยู่ใน  อรูปภพ  ส่วนโลกุตตรภูมิ  ออกจากภพทั้งสามไปสู่นิพพาน

            เมื่อผู้ปฏิบัติธรรมรู้แจ้งชัดว่า  ภพหมายเอาที่อยู่ของสัตว์  ภูมิหมายเอาภูมิจิตใจของสัตว์  ดังนี้แล้ว  พึงตรวจดูตัวเราว่าตัวเราตกอยู่ในชั้นไหนภูมิไหน  เวลานี้เราตกอยู่ในกามภพ  เราได้เป็นมนุษย์  นับว่าเป็นลาภของเราอันประเสริฐ  คือ เราต้องการอยากจะไปสู่ภพไหนภูมิไหนก็เลือกเอาตามชอบใจ  ศาสนาแปลว่าคำสั่งสอน  พระพุทธเจ้าสอนแต่เพียง  ให้รู้  ไม่มีการบังคับกฎเกณฑ์

            ถ้าเราต้องการไปสู่อบายภูมิ  อันเป็นส่วนทุคติ  ก็ให้ตั้งหน้าทำบาป  ถ้าทำบาปเพียงเบา ๆ  ก็ไปตกนรกอันเป็นบริวาร  ถ้าทำขนาดหนักก็ไปสู่มหานรกใหญ่

            ถ้าต้องการจะไปสวรรค์  หรือไปเป็นอินทร์เป็นพรหมก็ให้ตั้งหน้าทำบุญ  ถ้าทำชั้นต่ำก็ไปชั้นต่ำ  ถ้าทำชั้นสูงก็ไปชั้นสูง  ตามชั้นตามภูมิของตน  จะปรารถนาเอาแต่ปากเปล่า ๆ  ย่อมไม่สำเร็จ  อย่าว่าแต่ฝ่ายคดีธรรม  ถึงฝ่ายคดีโลกก็เช่นเดียวกัน  ผู้ที่ต้องการเป็นเจ้าเป็นนาย  ก็ต้องเป็นผู้มีความรู้ในวิชาการต่าง ๆ  ถ้ารู้แต่เพียงชั้นต่ำ  ก็ทำได้แต่หน้าที่ชั้นต่ำถ้ามีความรู้ชั้นสูง   ก็ทำหน้าที่ชั้นสูงตามชั้นตามภูมิของตน

            เมื่อรู้จักชั้นและภูมิดังนี้แล้ว  พึงตรวจตราดูตัวเรา  ตัวเราคืออะไร  คือ  กายกับใจ  แต่กายไม่เป็นของสำคัญ  ใจเป็นของสำคัญ  เพราะธรรมทั้งหลายมีใจถึงก่อน  สำเร็จแล้วด้วยใจ  กายของเรา  เรารู้แล้วว่าเรามีกายเป็นมนุษย์  แต่ใจของเราจะตกอยู่ในชั้นไหนภูมิไหน  ต้องตัดสินกันทางใจ  ใจมีอยู่หลายชั้น  หลายภูมิ  ดังที่ได้กล่าวแล้วในชั้นต้น  ทำอย่างไรจึงจะรู้จักจิต  รู้จักใจ  รู้ซิเป็นอะไรจึงจะไม่รู้





หมายเหตุ...
ผู้โพสต์...
พยายามรักษา...
วรรคตอนและอักขระ...
ตามหนังสือต้นฉบับ...

[สายรุ้ง]

มนุษย์  ๔  จำพวก

          อย่าว่าแต่ใจเราเลย  ถึงใจผู้อื่นก็รู้ได้  รู้ได้เพราะอะไร  รู้ได้เพราะกิจการงาน  การงานที่ทำทางกาย  การพูดทางวาจา  เกิดจากใจเป็นผู้สั่งให้ทำ  ถ้าการงานของผู้ใดอากูลไปด้วยโทษตัดเสียซึ่งประโยชน์ในชาตินี้และชาติหน้า  ผิดแปลกจากมนุษย์ธรรมดา  เช่น  มีการตีชิงวิ่งราวเป็นต้น  มนุษย์อย่างนี้กายเป็นมนุษย์แต่ภูมิใจเป็นเปรต  เรียกว่ามนุสสาเปโต  

           อีกจำพวกหนึ่งเป็นคนว่ายากสอนยาก  คล้ายสัตว์เดรัจฉาน  ไม่รู้จักบาป  รู้จักบุญ  รู้จักคุณ  รู้จักโทษ  มนุษย์จำพวกนี้เรียกว่า  มนุษย์เดรัจฉาโน

          สองจำพวกนี้เป็นมนุษย์ปลอม  เป็นทุคติบุคคล เปรียบเหมือนของปลอมไม่ใช่ของแท้  ถึงเขาจะอวดว่าเขาเป็นมนุษย์  เขาเป็นคนใจกล้า  ใจเด็ด  พูดจริงทำจริง  ก็จริงของปลอมคล้ายบอกโม้  เป็นพวกอมนุษย์  ไม่ใช่มนุษย์แท้  เพราะเขามีธรรมของอมนุษย์เป็นเครื่องประพฤติ  

          ถ้าแสวงหาพระ  ก็หาแต่พระที่นิยมกันว่าของขลัง  ถ้าแสวงหาธรรม  ก็แสวงหาแต่ธรรมที่นิยมว่าเป็น  เวทย์มนต์กลคาถา  ชอบทางดิรัจฉานวิชา  ชอบแต่วิชาชั่ว  ฟันไม่เข้ายิงไม่ออก  พึงทราบเถิดว่ามนุษย์จำพวกนี้  ภูมิใจของเขาเป็นกามาวจรภูมิฝ่ายทุคติ  ประกอบไปด้วย  ความโลภ  ความโกรธ  ความหลง  อกุศลกรรมที่เกิดจากการกระทำทางกาย  ทางวาจา  ซึ่งตัวมโนกรรมเป็นผู้สั่งให้ทำ  เรียกว่า  เหตุปัจจัยโย  มีเหตุเป็นปัจจัย

          เมื่อมีเหตุเป็นปัจจัยดังนี้แล้ว  ตัวมโนกรรมอันเป็นเจ้าการที่สั่งให้ทำ  เมื่อทำสิ่งใดไว้  ก็ย่อมถือเอาสิ่งนั้นเป็นอารมณ์  จึงเรียกว่า  อารัมมณะปัจจะโย  มีอารมณ์เป็นปัจจัย  เมื่อใจเก็บเอาอารมณ์ที่เป็นบาปสั่งสมเอาไว้  นี่แหละเรียกว่า  ตัวกรรมภพ  เมื่อมีตัวกรรมภพฝ่ายบาปเป็นมูลเหตุแล้ว  ดังนี้  ตัวอุปปัตติภพ  คือ  ชาติ  อันจะเกิดขึ้นภายหลังก็ต้องเกิดขึ้นใน  อบายภูมิ ๔  อันเป็นฝ่ายทุคติ  เพราะตัว  สันตติต้น  เป็นของสืบเนื่องถึง  สันตติหลัง  คือ  จุติจิต  จากภพนี้  ปฏิสนธิ  ขึ้นในภพหน้าไม่มีต่างกันเลย

          พระพุทธองค์ผู้ทรงรู้จุติจิตของสัตว์  จึงได้ตรัสไว้ว่า  หว่านพืชเช่นไร  ย่อมได้รับผลเช่นนั้น  ถึงในปัจจุบันก็ต้องได้รับผลอย่างนั้น  ผู้ปฏิบัติธรรมจะชอบใจทางไหน  ถ้าชอบทางชั่วก็ให้สั่งสมเอาไว้ซึ่งบาปเพราะพระธรรมเป็นของกลาง  ทุจริตก็เรียกว่าธรรม  สุจริตก็เรียกว่าธรรม  ผู้ที่ปฏิบัติเอาความชั่วไว้  เรียกว่า  มิจฉาปฏิบัติ  ผู้ที่ปฏิบัติเอาความดีไว้  เรียกว่า  สัมมาปฏิบัติ  ถ้าไม่ชอบทางมิจฉาปฏิบัติ  หากว่าหลงพลาดพลั้ง  พึงกลับใจใหม่  โบราณว่ารู้หลบเป็นปีก  รู้หลีกเป็นหาง  เดินหลงทางต้องกลับตัวใหม่  ถ้าใครร้อนจักนอนเย็น  ถ้าใครเย็นจักดิ้นตาย  ต้นคดปลายตรง  เอาตัวรอดได้  ก็การกระทำการอันชั่วช้าลามกเห็นปานนั้นเกิดจากอะไร  เกิดจากกามคุณ  กามคุณนี้แหละเป็นเหตุ  เพราะภพทั้ง ๑๑ ภพนี้เรียกว่า  กามภพ  คือสัตว์ที่เกิดในภพทั้ง ๑๑  ภพนี้  มีกามคุณทั้ง ๕ เป็นที่ยินดีเป็นที่พอใจ

          เมื่อยินดีเมื่อพอใจในกามคุณแล้วก็  อยากในกามคุณ  จึงเรียกว่า  กามตัณหา  คืออยากในกาม  เมื่ออยากในกามแล้ว  ต่างคนต่างก็ต้องหา  ราษฎรก็หาพอในราษฎร  เจ้านายก็หาในเจ้านายเมื่อต่างคนต่างหา  จึงต้องมีของเขาของเรา  หมู่เขาหมู่เรา  บ้านเขาบ้านเรา  เมืองเขาเมืองเรา  ประเทศเขาประเทศเรา  เขตเขาเขตเรา  ทั้งสัตว์เดรัจฉานและมนุษย์  สัตว์เดรัจฉานจะเกิดวิวาทกันก็ดี  จำพวกหมู่มนุษย์จะเกิดไม่ปรองดองกัน  คือพี่กับน้องจะวิวาทกัน  ญาติต่อญาติ  มิตรต่อมิตร  บุคคลต่อบุคคล  หมู่ต่อหมู่  ประเทศต่อประเทศ  จะเกิดศึกสงครามกัน  ก็อาศัย  กามคุณ  นี่แหละ  เป็นต้นเหตุ

          คือสัตว์ทุกจำพวกที่อยู่ในกามโลก  เป็นผู้ยินดีในกาม  มีใจจมอยู่ในกาม  จึงได้เรียกว่า  กามาวจรภูมิ  จิตที่เป็นกามาวจรภูมิจึงได้แบ่งออกเป็นสองภาค  ภาคหนึ่งเป็นทุคติ  ภาคหนึ่งเป็นสุคติ  จำพวกที่ตกอยู่ในสุคติก็ปรารถนาเอาสุขในทางกาม  แต่เป็นผู้ที่ได้รับทุกข์  เพราะหาในทางที่ไม่ชอบ  ปรารถนาเอาสุขเลยได้รับทุกข์  ท่านจึงเรียกว่า  พาลชน  หรือ  บาปชน

          คนกิเลสหนาปัญญาหยาบ  กลัวทุกข์แต่วิ่งเข้าไปหาทุกข์  สัตว์ทุกจำพวก  เกลียดทุกข์ชอบสุข  รักชีวิตของตนเกลียดความตาย  ถ้ารู้จักจุดประสงค์ของกันและกันดังนี้  ไม่ควรจะตัดประโยชน์ของกันและกัน  คิดเห็นอกเขาอกเรา  หาเอาในทางที่ชอบควรได้จึงเอา  ไม่ควรได้ไม่เอา  จำพวกนี้เรียกว่า  ปุถุชน  หรือเรียกว่า  กัลยาณชน

          ถ้าต้องการกามสุข  อันเป็นส่วนมนุษย์สมบัติ  สวรรค์สมบัติ  ก็ต้องมี  มนุษย์ธรรม  หรือเทวธรรม  เป็นเครื่องประพฤติ  ทานการให้ของ ๆ ตนแก่ผู้ควรให้ปัน ๑  ศีล ๕  กุศลกรรมบถ ๑๐  เรียกว่า  มนุษยธรรม  ผู้มีมนุษยธรรมประจำใจ  กายก็เป็นมนุษย์  ใจก็เป็นมนุษย์  แปลว่าเป็นมนุษย์แท้  เปรียบเหมือนทองคำธรรมชาติแท้  เป็นของที่มีคุณค่ามีราคา

          ต้องการสวรรค์สมบัติ  ก็ให้มีเทวธรรมประจำใจ  คือเพิ่ม  หิริ  ความละอายแก่บาป  โอตตัปปะ  ความสดุ้งกลัวต่อบาป  ไม่กล้าทำบาปในที่ลับ  ที่แจ้ง  เพิ่มเข้าในธรรมของมนุษย์อีก

          การถือพระพุทธ  พระธรรม  พระสงฆ์  ก็ถือเอาด้วยความเลื่อมใส  ไม่ถือเอาว่าเป็นของขลัง  อีกประการหนึ่งผู้ที่ปฏิบัติในชั้นกามาวจรธรรม  คือพอใจในกามสุข  ต้องมีธรรมเครื่องประพฤติอยู่หลายอย่าง  เพื่อเป็นเครื่องระงับอกุศลมิให้เกิดขึ้น  ถ้าอกุศลจิตเกิดขึ้นในกาลใด  ก็พึงทราบว่าเราตกอยู่ใน  ทุคติแล้ว  ถ้ากุศลจิตเกิดขึ้นในกาลใด  ก็พึงทราบว่าเราตกอยู่ใน  สุคติ  ทุคติกับสุคติเป็นของใกล้เคียงกันมาก  เพราะบาปก็คอยตัดซึ่งบุญ  บุญก็คอยตัดซึ่งบาป

          ท่านจึงกล่าวว่า  สังขารเป็นของไม่เที่ยง  สังขารก็คือบาปกับบุญมันก็เกิดที่ใจเรา  เมื่อบาปกับบุญมันมาแต่งใจเราแล้ว  ใจเราจึงเป็นของไม่เที่ยง  คือ  แปรไปเป็นบุญบ้าง  เป็นบาปบ้าง  จิตของเรามันแปรดังนี้  เป็นเพราะอะไร  เป็นเพราะสิ่งแวดล้อม  อะไรเป็นสิ่งแวดล้อม  ก็กามคุณนั่นแหละเป็นสิ่งที่แวดล้อม  คือตัวของเราเป็นกามภายใน  สิ่งที่แวดล้อมเป็นกามภายนอก  เมื่อกามภายในกับ  กามภายนอกประสบกันเข้าแล้ว  ตัวของเราจึงแปรไปตามอารมณ์  สัญญาเหล่านั้นตัวของเราจึงตกจากสุคติ




หมายเหตุ...
ผู้โพสต์...
พยายามรักษา...
วรรคตอนและอักขระ...
ตามหนังสือต้นฉบับ...

[สายรุ้ง]

ธรรมเครื่องประพฤติในสังคม

            เหตุนั้นจึงควรมี  ธรรมเครื่องประพฤติอันเกี่ยวกับสิ่งที่แวดล้อมในสังคมนั้น ๆ  เพราะคนเราอยู่ผู้เดียวเปลี่ยวเอกาย่อมไม่ได้  ต้องมีพวกมีหมู่  มีบิดามารดา  สามีภรรยา  ลูกหลานญาติมิตร  ทรัพย์สินเงินทองนับไม่ถ้วน  ตัวของเราเป็นวัตถุกามภายใน  สิ่งที่แวดล้อมเหล่านั้นเป็นวัตถุกามภายนอก  ตัวของเราพอใจในกามสุข  ตัวของเราอาศัยสิ่งที่แวดล้อมนั่นเอง  เป็นผู้นำความสุขมาให้เรา  คือเราได้เห็น  ได้ยิน  ได้ดมกลิ่น  ลิ้มรส  ถูกต้องโผฏฐัพพะ  รับธรรมารมณ์  แล้วก็เกิดสุขกาย  สุขใจ  กามสุข  ท่านว่าเป็นสามิสสุข  เป็นสุขที่เปลี่ยนแปลงเป็นสุขแรกได้แรกเสีย  คือมีทุกข์เจืออยู่ด้วย  จึงควรระวัง  สิ่งที่นำสุขมาให้นั่นแหละจะนำทุกข์มาให้แก่เรา  คือ  สิ่งทั้งปวง  ทั้งวัตถุภายในคือ  ในตัวเราและวัตถุภายนอก  คือ สิ่งแวดล้อมเหล่านั้น  มันเป็นของไม่เที่ยง

            ถ้าเราเข้าไปยึดเอาโดยความเป็นเจ้าของ  ตัวของเราจึงเต็มไปด้วยทุกข์  จึงไม่ควรยึดมั่นในสิ่งเหล่านั้น  ให้ถือว่าเป็นธรรมดา  ถ้าสิ่งเหล่านั้นยังตั้งในตัวของเราก็ยังตั้งอยู่  สิ่งที่แวดล้อมเหล่านั้นแหละจะทำให้เรา  ชอบใจบ้าง  ไม่ชอบใจบ้าง  จึงให้มีธรรมข้อปฏิบัติ  อันเกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมและสังคมทั่วไปอันเราจะต้องประสบ  ต้องมีอยู่ประจำวันทีเดียว  เมื่อประสบความชอบ  หรือ  ไม่ชอบ  เข้าแล้ว  ให้เราอาศัย  คุณธรรม ๔ ประการ  คือ

            ๑.  ทมะ  ความข่มใจ  ให้ข่มไว้ให้ดี  ถ้ามันชอบมากเกินไป  ก็ต้องอยากได้สิ่งนั้นเกินควรจนเป็นเหตุให้เสียศีลธรรม  ถ้าไม่ชอบก็เป็นเหตุให้เกลียดสิ่งนั้นเกินควรจนเป็นเหตุให้เสียศีลธรรม  ถ้าขาดจากธรรมของมนุษย์และธรรมของเทวดา  ตัวของเราก็ตกจากสุคติไปสู่ทุคติ  ถ้าไม่ชอบทางทุคติ  ให้ระวังโทษที่จะเกิดทางกาย  ทางวาจา  โทษทางกาย  คือเกิดทุบตีหรือฆ่าลักขโมยผิดในภรรยาเขา  โทษทางวาจา  คือ  พูดปด  พูดส่อเสียด  พูดหยาบคาย  ไม่มีเมตตากรุณาแก่สัตว์อื่น  ตัวของเราจึงขาดจากมนุษยธรรม  และเทวธรรม  จึงตกจากสุคติไปสู่ทุคติ  ให้รักษาแต่โทษทางกาย  ทางวาจาเท่านั้นก็คงอยู่ในมนุษย์สมบัติ  สวรรค์สมบัติ  ส่วนโทษทางใจ  คือความรัก  ความชัง  โลภ  โกรธ  หลง  อันมันเกิดขึ้นทางใจ  เป็นหน้าที่แห่งโลกุตตรภูมิ  จึงจะฆ่าให้ตายได้

            ภูมิจิตของเรายังตกอยู่ในขั้นโลกีย์  ก็ต้องใช้ความข่มใจ  คือให้นึกในใจไว้บริกรรมว่า  ข่ม ๆ ข่ม ๆ  ข่มมันไว้ร้อยครั้งพันครั้งเปรียบเหมือนคนที่มีกำลังมากข่มศีรษะคนมีกำลังน้อย  ไม่ให้มันกระดิกตัวขึ้นมาได้  ถ้าข่มไว้ไม่ฟังให้อาศัยใช้คุณธรรมข้อ ๒ คือ

            ๒.   ขันติ  ความอด  ให้ใช้บริกรรมไว้ในใจว่า  อด ๆ อด ๆ  ร้อยครั้งพันครั้งความข่มใจ  และความอดทน  เป็นคุณธรรมที่ใช้ได้หลายอย่าง  เป็นเครื่องประดับของนักปราชญ์ทุกชั้น  เป็นของที่มีคุณค่ามาก  เหมือนยาที่มีคุณแก้โรคได้หลายอย่าง  คือการข่มใจ  ในคราวที่ถูกหนาวและร้อน  แดดและลม  เหลือบและยุง  หิวกระหาย  ทนอย่างนี้เรียกว่า  ทนตรากตรำ  ทนต่อทุกขเวทนา  อันเกิดแต่ความเจ็บไข้ได้ทุกข์ต่าง ๆ ไม่แสดงอาการทุรนทุราย  มีประการต่าง ๆ  ทนอย่างนี้เรียกว่าทนต่อทุกขเวทนา  ความอดทน  ต่อผู้อื่นด่าว่าเสียดสีมีประการต่าง ไม่แสดงอาการโต้ตอบทนอย่างนี้  เรียกว่าทนเจ็บใจ

            ขันติ          จะห้ามไว้ได้ซึ่งความหุนหัน
            ขันติ           จะนำมาซึ่งประโยชน์สุข
            กุศลธรรม    จะงอกงามได้เพราะขันติ
            ขันติ             เป็นกำลังของผู้บำเพ็ญเพียร
   
            ถ้าใช้  ขันติ  เอาไว้ไม่ฟังแล้ว  ไม่มีสิ่งอื่นนอกจากคุณธรรมข้อที่ ๓ คือ

            ๓.   สัจจะ  ความซื่อสัตย์ต่อกันในสังคมอันตนอาศัยอยู่ไม่ต้องการให้แตกจากสังคม  เช่นสามีกับภรรยา  ญาติมิตร  หมู่คณะ  ตลอดถึงประเทศชาติจะแตกจากสังคมกันก็เพราะไม่ซื่อสัตย์ต่อกัน  ถ้าต่างคนต่างซื่อสัตย์ต่อกัน  ตรงต่อหน้าที่การงานของตน  ผู้ที่เป็นพ่อแม่ก็ให้ตรงต่อหน้าที่ของพ่อแม่  ผู้เป็นสามีภรรยาก็ให้ตรงต่อหน้าที่สามีภรรยา  ผู้ที่เป็นลูกหลานก็ให้ตรงต่อหน้าที่ของลูกหลาน  ผู้ที่เป็นราษฎรก็ให้ตรงต่อหน้าที่ของราษฎร์  ผู้ที่เป็นเจ้านายก็ให้ตรงต่อหน้าที่ของเจ้านาย  ผู้ที่รักษาประเทศชาติก็ให้ตรงต่อประเทศชาติของตน

            “สจฺจํ  หเว  สาธุตรํ  รสานํ”  รสของความสัตย์ยังประโยชน์ให้สำเร็จกว่ารสทั้งปวง  ผู้ที่จะได้ชื่อเสียงเกียรติคุณก็เพราะความสัตย์  ผู้ที่จะไม่แตกจากสังคมก็เพราะซื่อสัตย์ต่อกัน  ความมีสัจจะจึงเป็นคุณธรรมให้สำเร็จประโยชน์ได้ดังนี้  เมื่อความซื่อสัตย์มีอยู่ทุก ๆ หน้าที่ดังที่กล่าวมานั้น  หากว่าความสงบเรียบร้อย  ไม่มีขึ้นในหมู่นั้น  พึงดูเหตุการณ์อันเกิดขึ้น  คงเป็นเพราะความหึงหวงและความตระหนี่  คือเขาอยากได้ของเรา  เราไม่ให้เขา  เมื่อเราอยากได้ของเขา  เขาก็ไม่ให้เรา  นี่แหละมันจะเป็นเหตุให้แตกจากสังคมนั้น ๆ  จึงให้อาศัยคุณธรรมข้อ ๔ คือ

            ๔.  จาคะ  การสละให้ปันในของที่ควรให้ปัน  คือถ้าเขาอยากได้  เราก็ให้เขา  ถ้าเราอยากได้เขาก็ให้เรา  ต่างฝ่ายต่างสละให้กันและกันแล้ว  ก้เป็นอันว่าหมดเรื่อง  สิ่งที่เขาต้องการกับเรา  หรือเราต้องการกับเขา  ก็ไม่ใช่อื่นไกล  นอกจาก  รูป  เสียง  กลิ่น  รส  โผฏฐัพพะ   เพราะในกามโลกนี้  ต้องการกามสุขแต่เพียงอย่างเดียวเท่านี้  ก็กามสุขเป็นของกลาง  ผู้ก่อสร้างเอาไปไม่ได้  เป็นของใช้สำหรับกับแผ่นดิน  ใครเกิดมาก็ใช้กันไป  ตายแล้วเอาไปไม่ได้  จึงควรแจกจ่ายให้กันและกันยังจะเป็น  ขุมทอง  กองบุญ  เป็นเครื่องสนับสนุน  ติดตามเราทั้งในโลกนี้และโลกหน้า

            คุณธรรม ๔ ประการนี้  ท่านจึงให้ชื่อว่า  ฆราวาสธรรม  เป็นธรรมอันเกี่ยวกับสังคมนั้น ๆ  เป้นทางให้เกิดสุข  ให้ตั้งอยู่ใน  มนุษย์สมบัติ  และสวรรค์สมบัติ  ผู้เป็นคฤหัสถ์จะละเสียมิได้ถึงผู้เป็นบรรพชิตก็ยังต้องมีคุณธรรมเหล่านี้เป็น  รากฐาน  ไว้ให้เต็ม  บริบูรณ์  จึงจะประพฤติธรรมข้ออื่น ๆ เพิ่มเข้าอีกได้ผุ้ที่ประพฤติธรรมทุก ๆ จำพวก  ถ้าขาดจากคุณธรรม ๔ ข้อดังกล่าวนี้  ชุมนุมชนเหล่านั้นจะตั้งอยู่เป็นปึกแผ่นแน่นหนาไม่ได้เลย

            เพราะชุมนุมชนทุกหมู่เหล่าที่อยู่เป็นพวกเป็นหมู่  จะต้องประสบ  สิ่งที่  ชอบ  และสิ่งที่  ไม่ชอบ  ถ้าไม่อาศัย  ความข่มใจ  และ  ความอดทน  และ  ซื่อสัตย์ต่อกัน  และ  สละแบ่งปัน  แล้ว  ปล่อยไปตามอำนาจแห่งกิเลสคือ  ราคะ  โทสะ  โมหะ  มันจะไหลออกมาทางใจ  ใจไม่มีเครื่องบังคับดังเครื่องยนต์ไม่มีห้ามล้อมันจะหมุนไปทับสัตว์และคน  ตลอดสิ่งของให้พินาศฉิบหายป่นปี้  ใจไม่มีเครื่องบังคับ  ใจก็ต้องระเบิด  เรียกกันว่า  ใจแตก

            เมื่อใจแตกห้ามไม่อยู่แล้ว  ใจจึงไหลออกมาทางกายทางวาจา  ทำให้  กายแตก  วาจาแตก  เป็น  กายทุจริต  วจีทุจริต  ผิดศีลธรรมนำให้ตกจากมนุษย์สมบัติ  สวรรค์สมบัติ  เข้าถึงอบายภูมิ  นรชนที่ไม่รู้จักใจ  และไม่รักษาใจ  ใจจึงไม่เที่ยง  จึงต้องตกนรก  ขึ้นสวรรค์กันอยู่วันยังค่ำคืนยังรุ่งในปัจจุบัน




หมายเหตุ...
ผู้โพสต์...
พยายามรักษา...
วรรคตอนและอักขระ...
ตามหนังสือต้นฉบับ...

[สายรุ้ง]

ทางใหญ่ที่ห้ามไม่ให้จร

           อีกประการหนึ่งผู้ที่ประพฤติธรรมในชั้นกามาวจรภูมินี้  ควรให้ระวังหนทางใหญ่  บุราณห้ามว่าไม่ให้จร  ทางใหญ่คืออะไร  คือ  อบายมุขทางพินาศฉิบหาย ๖ อย่าง  คือ  เป็นนักเลงหญิง  เป็นนักเลงสุรา  เล่นการพนัน  คบคนชั่วเป็นมิตร  เกียจคร้านทำการงาน  เที่ยวกลางคืน  หนทางใหญ่ทั้ง ๖  เป็นกามสุข  จึงเป็นเครื่องล่อให้หลงเพลิดเพลิน  ให้เดินสบายในต้นมือ  แต่ปลายมือได้ทุกข์จึงควรระวัง  ถ้าใครหลงเดินพึงรีบกลับตัวใหม่อย่าหลงเดินเกินควร  อีกประการหนึ่งการครองชีพให้ระวังทาง  มิจฉาอาชีพ  คือการค้าขายผิด ๕ ประการ
            ๑.  ขายสัตว์  หรือเลี้ยงสัตว์ให้เขาฆ่า
            ๒.  ขายสุรา  เมรัยอันเป็นของมึนเมา
            ๓.  ขายสาตราวุธ  เครื่องประหารสัตว์
            ๔.  ขายยาพิษ  ที่สัตว์หรือมนุษย์จะกินตาย
            ๕.  ขายเอาค่าตัวของมนุษย์   ( เรียกว่าค้าทาส )  อันเป็นสัตว์เสมอกัน

คุณสมบัติ    อุบาสก ~ อุบาสิกา

            อีกประการหนึ่ง  ผู้ที่เป็นคฤหัสถ์ครองเคหะสถาน  ปฏิญาณตนเป็นคนอุบาสก  อุบาสิกา  ให้รู้จักคุณสมบัติอุบาสก  อุบาสิกา  ทั้ง ๕ อย่าง  คือ

            ๑.  เป็นผู้มีศรัทธา  เชื่อต่อคุณพระรัตนตรัยทั้งสาม  ไม่นับถือสิ่งอื่นเป็นที่พึ่ง
            ๒.  ให้มีศีล  รักษา  กาย  วาจา  ให้เรียบร้อย
            ๓.  ไม่ให้ถือมงคลตื่นข่าว  คือสิ่งที่หาเหตุผลไม่ได้  ให้เชื่อกรรมเชื่อผล
            ๔.  ไม่ให้แสวงหาบุญภายนอกศาสนา
            ๕.  ให้แสวงหาแต่บุญภายในศาสนา

            ข้อ ๑.  ที่ว่าให้เชื่อต่อคุณพระรัตนตรัย  ไม่ให้เชื่อลัทธิอื่น ๆ นอกจากพุทธศาสนา  พระองค์ทรงทดลองรู้แจ้งในสิ่งที่ผิดและถูก  ไม่มีสิ่งที่ลี้ลับ  ทรงรู้ดีรู้ชอบด้วยพระองค์เองก่อนแล้ว  จึงทรงสอนผู้อื่นให้รู้ตาม  และทรงสั่งสอนให้รู้ยิ่งเห็นจริงในทางที่ควรรู้ควรเห็นและควรสั่งสอน  มีเหตุที่ผู้ฟังอาจตรองตามเห็นจริงได้และทรงสั่งสอนเป็นอัศจรรย์  คือผู้ปฏิบัติตามย่อมได้ประโยชน์โดยสมควรแก่ความปฏิบัติ  เมื่อปฏิบัติตามคำสั่งสอนของพระองค์แล้ว  พระธรรมจึงย่อมรักษาผู้ปฏิบัติไม่ให้ตกไปในที่ชั่ว  พระสงฆ์เป็นผู้ปฏิบัติตามคำสอนของพระองค์  แล้วสอนให้ผู้อื่นปฏิบัติตาม  จึงทรงรับรองให้เชื่อในคุณพระรัตนตรัย

            ข้อ ๒.  ให้มีศีลเครื่องรักษากาย  วาจา  ใจ  ให้เรียบร้อย  ก็เพราะศีลเป็นเครื่องปิดอบายภูมิทั้ง ๔  และทรงเห็นโทษของการทุศีล  ทรงเห็นอานิสงส์  แห่งการรักษาศีล  โทษที่ฆ่าสัตว์เป็นทางให้ไปอบาย  เมื่อพ้นจากอบายแล้วมาเกิดเป็นมนุษย์  จะมีโรคมากและอายุสั้นเร็วพลัน  โทษที่ลักทรัพย์ก็เป็นทางอบาย  เมื่อพ้นจากอบายมาเกิดเป็นมนุษย์  จะเป็นคนทุกข์ยากหาข้าวจะกินหาผ้าจะนุ่งก็ไม่มี  มีมาแล้วก็มีคนมาลักขโมยเอาไป  โทษที่ประพฤติผิดในกามก็เป็นทางอบาย  เมื่อเกิดมาเป็นมนุษย์จะมีบุตรมีภรรยาก็นอกใจ  ว่ายากสอนยาก  โทษที่พูดปดก็เป็นทางอบาย  เมื่อมาเกิดเป็นมนุษย์  จะมีคนมาโกหกหลอกลวงให้เสียสิ่งของเกิดร้องฟ้องโทษ  ที่กินสุราก็เป็นทางอบาย  เมื่อมาเกิดเป็นมนุษย์  จะแป็นคนบ้าใบ้เสียจริตผิดมนุษย์  ส่วนอานิสงส์ของศีลตรงกันข้ามคือ  เป็นทางสวรรค์  เมื่อพ้นจากสวรรค์มาเกิดเป็นมนุษย์ปราศจากโรคอายุยืน  มีทรัพย์มากไม่มีใครมาลักเอาไป  มีบุตรภรรยาก็ไม่นอกใจ  ว่าง่ายสอนง่าย  ไม่มีใครมาหลอกลวงให้เสียสิ่งของ  ปราศจากบ้าใบ้เสียจริต

            ข้อ ๓.  ที่ว่าไม่ให้ถือมงคลตื่นข่าว  หมายเอาสิ่งที่ไม่มีเหตุผล  เช่นการอ้อนวอนบวงสรวงสิ่งที่ศักดิ์สิทธิ์  ให้มาบันดาลเกิดทรัพย์สมบัติ  ฤกษ์งามยามดีเคราะห์ดี  เคราะห์ร้าย  ที่ให้เชื่อกรรมก็เพราะทรัพย์ภายนอกจะเกิดขึ้นก็อาศัยการกระทำ  เงินย่อมเกิดจากงาน  ถ้าทำงานได้มากเงินก็ได้มาก  ส่วนทรัพย์ภายในจะเกิดขึ้นก็อาศัยการกระทำ  ทำดีต้องได้ดี  ทำชั่วต้องได้ชั่ว

            ข้อ ๔.  ที่ว่าไม่ให้แสวงหาบุญภายนอก  เพราะบุญภายนอก  อาจไม่ถูกต้องต่อบุญ  อาจถูกการล่อลวง

            ข้อ ๕.  ที่ให้แสวงหาบุญในทางศาสนา  คือบุญในศาสนานี้เป็นบุญอันแท้จริง  เรียกว่ากุศลก็เรียก  คือ
   กามาวจรกุศล  อย่าง ๑
   รูปาวจรกุศล  อย่าง ๑
   อรูปาวจรกุศล  อย่าง ๑
   โลกุตตรกุศล  อย่าง ๑ เป็น ๔ กุศลด้วยกัน  กุศลทั้ง ๔ นี้  ก็สงเคราะห์ลงในภูมิทั้ง ๔  ที่ได้พรรณนามานี้เอง




หมายเหตุ...
ผู้โพสต์...
พยายามรักษา...
วรรคตอนและอักขระ...
ตามหนังสือต้นฉบับ...

[สายรุ้ง]

อารมณ์ของจิตในเวลาตาย

           ทางศาสนาจึงรับรองว่า  จะคงอยู่ในสุคติโดยส่วนเดียวไม่เคลื่อนคลาดจากมนุษย์สมบัติ  นี้พูดถึงปัจจุบันธรรม  ถ้าพูดถึงอนาคตคือถึงคราวแตกกายทำลายขันธ์  ส่วนมนุษย์สมบัตินั้นเป็นอันรับรองมากกว่าไม่รับรอง  ส่วนสวรรค์สมบัตินั้นยังมีเงื่อนไขอยู่   เพราะสัตว์ย่อมมีอารมณ์มาก  ไม่รู้ว่าจะถือเอาอารมณ์อันใด  ถ้าถือเอาทาน  เอาศีล  เอาพระพุทธ  พระธรรม พระสงฆ์เป็นอารมณ์  ทั้งไม่เป็นห่วงอยู่ในโลกนี้  ตัดขาดไม่อาลัย  พอใจในสวรรค์สมบัติ  ก็ให้สำเร็จประโยชน์ได้แท้จริง ถ้าพอใจในมนุษย์สมบัติก็ให้สำเร็จมนุษย์สมบัติได้แท้จริง

            แต่ถ้าเป็นห่วงในสามีภรรยาหรือในลูกในหลานทรัพย์สิน  เงินทอง  ถ้าห่วงด้วยผ่องใส  บางทีก็เกิดในลูกในหลานในญาติมิตร  ถ้าห่วงด้วยความเศร้าหมอง  บางทีก็เป็นเปรต  เป็นดิรัจฉาน  พึงเห็นด้วยภิกษุเป็นห่วงในจีวร  เมื่อจุติจิตดับลงปฏิสนธิจิตยับยั้งเกิดเป็นเร็นเกาะอยู่ที่จีวร  เหตุนั้นผู้ประพฤติธรรมควรจะฝึกหัดทางสมาธิปัญญา  ถ้าไม่ได้ชั้นสูงก็ให้ได้ชั้นกามาวจรภูมิจึงจะดีมาก

สมาธิที่เป็นกามาวจร

           สมาธิชั้นกามาวจรภูมิ  หมายเอา  บริกรรมสมาธิ  และอุปจารสมาธิ  บริกรรมสมาธิหมายเอา สมาธิที่โอนออกจากอารมณ์ไม่ขาด  ที่ว่าโอนออกจากอารมณ์ยังไม่ขาดนั้นเป็นอย่างไร  เป็นอย่างนี้คือ  นรชนทุก ๆ จำพวกย่อมมีชวนะจิต  เสพอารมณ์  ไม่มีว่างเลย  ไม่เสพอารมณ์หนึ่ง  ก็เสพอารมณ์หนึ่ง  อารมณ์เหล่านี้เกิดจากอะไร  เกิดจาก  สิ่งที่แวดล้อม  อะไรเป็นสิ่งที่แวดล้อม  ปัจจัยสี่  เป็นสิ่งที่แวดล้อมผู้ที่เป็นคฤหัสถ์ก็อาศัยปัจจัยสี่   ผู้ที่เป็นบรรพชิตก็อาศัยปัจจัยสี่  พึงเห็นดังภิกษุตายไปเป็นเร็นก็เพราะปล่อยให้ชวนะจิตส้องเสพจีวรเป็นอารมณ์

            ฝ่ายคฤหัสถ์ก็ต้องมีผ้านุ่งผ้าห่มเป็นที่อาศัย  ข้าวปลา  อาหาร  บ้านอยู่  หยูกยาแก้ไข้  ญาติมิตร  สามีภรรยา ลูกหลาน  ทรัพย์สินเงินทอง  สิ่งเหล่านี้แหละเป็นสิ่งที่แวดล้อมทำให้ใจของเรายึดหน่วง

            สมาธิ  แปลว่าความตั้งใจมั่น  ถ้าเราตั้งใจมั่นในสิ่งที่แวดล้อมเหล่านี้เป็น  มิจฉาสมาธิ  แปลว่าตั้งใจผิด  ส่วนสมาธิ ความตั้งใจถูก  หมายเอาตั้งไว้ใน  สมถะ  ที่ท่านจำแนกไว้ 40 ประการ  อันเป็นอุบายเครื่องสงบจิต  บริกรรมสมาธิ  ที่ว่าโอนจิตออกจากอารมณ์ยังไม่ได้  เช่นเราระลึกถึงทานที่เรียกว่า  จาคานุสติ  ระลึกถึงทานเป็นอารมณ์  หรือระลึกถึงศีล  พระพุทธ พระธรรม  อันใดอันหนึ่งแล้วแต่ชำนาญในอารมณ์ไหนถูกกับจริตของตน  อารมณ์นั้นปรากฎในใจเพียง ๕ นาที  หรือ ๑๐ นาที  ครั้นเรา  เผลอสติ  จิตของเราก็วิ่งหนีไปยึดอารมณ์ภายนอกอื่น ๆ  คือสิ่งที่แวดล้อมเหล่านั้น  นี่แหละเรียกว่า บริกรรมสมาธิ  บริกรรมสมาธิยังเอาแน่นอนยังไม่ได้  ถ้าโชคคดีก็ได้สุคติ  ถ้าโชคไม่ดีก็ได้ทุคติ

            ส่วน  อุปจารสมาธิ  นั้น  จิตโอนออกจากอารมณ์ได้แล้ว  แปลว่าไม่เอาสิ่งแวดล้อมเหล่านั้นมาคิด  คิดอยู่ในทาน ในศีลเป็นอารมณ์นี้แหละเรียกว่า  อุปจารสมาธิ  ถ้าฝึกได้ดังนี้ในเวลาจวนเจียนจะดับขันธ์ทางศาสนา  รับรองว่าได้สุคติโดยส่วนเดียว

            ถ้าอยากจะดำเนินถึงรูปาวจรภูมิฯ  อุปจาระสมาธิ  เป็นหัวต่อแห่ง  อัปปนาสมาธิ  เฉียดเข้าไปถึงองค์ฌานอุปจารสมาธิเป็นกามมาวจรภูมิ  อัปปนาสมาธิ  เป็นรูปาวจรภูมิ  ผู้ที่ได้อุปจารสมาธิจะดำเนินทาง  วิปัสสนา  อันเป็นทาง  โลกุตตรภูมิ  ทีเดียวก็ได้  ผู้ที่ฝึกทางสมาธิจึงนับว่าเป็นผู้มี  ภูมิจิตสูงกว่าผู้ที่ไม่ฝึก จึงเป็นข้อที่ควรกระทำ

            ผู้ที่ประพฤติธรรม  เป็นผู้ที่มีมนุษยธรรม  และมีเทวธรรม  นับว่าพ้นจากโทษในปัจจุบันนี้เป็นอันว่าไม่มีหวังทางทุคติ  ต้องคงอยู่ในสุคติแน่นอน  ผู้ที่เว้นจากโทษไม่มีการทำบาปอีก  ถึงศาสนาไม่รับรอง  ตัวก็รับรองตัวเองได้แล้ว  แต่ผู้ที่จะเว้นจากโทษเป็น  สมุจเฉทวิรัติ  ต้องเป็นโลกุตตรภูมิมีโสดาปัตติมัคเป็นต้น

            สำหรับปุถุชนที่ยังเว้นไม่ขาด  คงมีทั้งบาปทั้งบุญ  ผู้ที่มีทั้งบาปทั้งบุญ  คงมีทั้งทุคติและสุคติ  แต่ผู้ที่ทำบาปแต่เพียงชั้นต่ำ  ไม่ผิดกฎหมายอาญา  ไม่ได้รับโทษในปัจจุบันนี้  หรือผิดอาญาแต่เขาจับตัวไม่ได้ก็คงไม่ได้รับโทษ  เมื่อเป็นดังนี้  สัตว์ทุก ๆ จำพวก  ท่านว่ามีกรรมเป็นของตน  มีกรรมเป็นผู้ให้ผล  เว้นไว้แต่พระอรหันต์  จึงจะเป็นอโหสิกรรม




หมายเหตุ...
ผู้โพสต์...
พยายามรักษา...
วรรคตอนและอักขระ...
ตามหนังสือต้นฉบับ...

[สายรุ้ง]

กรรมที่ให้ผลโดยลำดับ 4 กรรม

            สัตว์ทุก ๆ จำพวกเมื่อจะละโลกนี้ไปสู่โลกอื่น  ทำอย่างไรจึงจะรู้ว่าไปสู่ภพไหนใน ๓๑ ภพ  ถ้าอยากรู้พึงดู  ตัวกรรม    เพราะตัวกรรมภพเป็นของสืบเนื่องถึงอุปปัตติภพ  ตัวกรรมภพเป็นตัวเหตุตัวอุปปัติภพเป็นตัวผล  เหตุกับผลเป็นของเนื่องถึงกัน  ตัวกรรมภพที่จะให้ผลโดยลำดับ  มีอยู่ ๔ กรรม  คือ

            ครุกรรม  กรรมหนักที่จะให้ผลก่อนกว่ากรรมใดทั้งสิ้นในกรรมฝ่ายบุญหมายเอารูปฌาณ ๔ อรูปฌาน ๔    ฝ่ายบาปหมายเอาอนันตริยกรรม ๕ คือ  ฆ่าบิดา  ฆ่ามารดา  ฆ่าพระอรหันต์  ทำสังฆเภท  ทำโลหิตุปบาท  กรรมทั้งบุญทั้งบาปที่กล่าวมานี้  เราได้ทำไว้หรือไม่ได้ทำ  ถ้าเราได้ทำอนันตริยกรรม ๕  ภพอันเป็นที่อยู่ของเราต้องไปสู่อเวจีไม่มีทางแก้ไข  ฝ่ายบุญรูปฌาน ๔  อรูปฌาน ๔   เราทำไว้หรือไม่ได้ทำ  ถ้ารูปฌาน ๔ อรูปฌาน ๔ ทำได้ยังไม่เสื่อมตัวของเราจะต้องไปเกิดในรูปพรหม  และอรูปพรหม  ตามชั้นตามภูมิของตน  ถ้ากรรมนี้ไม่มี  ให้ดูกรรมที่ ๒ รองกันมา  เรียกว่า

            พหุลกรรม  แปลว่า  กรรมเคยชิน  กรรมทำบ่อย ๆ   ฝ่ายบาปเช่นผู้ที่ทำบาปทุกวัน  ทำประจำไม่ขาด  เช่นเที่ยวปล้นเขาเลี้ยงชีวิต  หรือทำโป๊ะทำอวนทุกวัน  ฆ่าเป็ด  ฆ่าไก่  ฆ่าสุกรขายทุกวัน  ต้องไปฝ่ายอุบายภูมิ ๔  ฝ่ายบุญ  เช่นทำทานใส่บาตรพระทุกวัน  หรือรักษาศีลไหว้พระสวดมนต์ทุกวัน  ต้องไปสุคติคือ  มนุษย์ ๑ สวรรค์ ๖ ชั้น  ตามชั้นตามภูมิของตน  ถ้าพหุลกรรมไม่มี  ยังมีกรรมที่ ๓  เรียกว่า

            อาสันนะกรรม  คือ  กรรมเมื่อจวนเจียนใกล้จะตาย  ถ้านึกถึงบาปก็ไปสู่บาป  ถ้านึกถึงบุญก็ไปสู่บุญ  กรรมที่ ๓ กรรมทำห่าง ๆ นี้มีหรือไม่มี  ถ้าไม่มี  กรรมที่ ๔  ซึ่งเป็นกรรมอ่อนที่สุด  เรียกว่า

            กะตัตตากรรม  กรรมสักว่าทำ  ทำไม่มีเจตนาคิดว่าเป็นบุญเป็นบาป  กรรมทั้ง 4 กรรมนี้  ครุกรรม  กรรมหนัก  กะตัตตากรรม กรรมสักว่าทำ  สองกรรมนี้ไม่ค่อยจะมีใครทำ  จึงมีห่าง ๆ  โดยมากมีอยู่ใน พหุลกรรมและอาสันนะกรรม  ตัวสำคัญ ถ้าอยากรู้ว่าสัตว์ที่ตายนั้นจะไปสู่ภพใหน  ให้ดูตัวอาสันนะกรรม  คือกรรมเมื่อจวนเจียนใกล้จะตาย

ทวารสมมุติ - ทวารวิมุติ

            ถ้าชวนะจิตส้องเสพอารมณ์อันใดในทวารสมมุติ  ทวารสมมุติคืออะไร  คือ  ตา  หู  จมูก  ลิ้น กาย ใจ  ถ้าทวารสมมุติยึดหน่วงเอาอารมณ์อันใดเป็นอารมณ์  เมื่อทวารสมมุติแตกดับลงคือ ตาย  ตัว มโนทวาร รับเอาอารมณ์ในอดีตหรือปัจจุบัน  เมื่อทำสิ่งใดในอดีตหรือปัจจุบัน  ตัวมโนทวารเป็นผู้สั่งสมเก็บเอาไว้

            เมื่อทวารสมมุติแตกดับลง  ตัวทวารวิมุติ  คือตัวจุติจิตรับเอาอารมณ์เรียกว่า  กรรมนิมิต  ให้เห็นในทวารวิมุติดังนอนหลับฝันเห็นนั้นแหละเรียกว่า ทวารวิมุติ  ถ้าทวารสมมุติรับเอาอารมณ์ ที่ผ่องใส  ตัวทวารวิมุติก็ได้อารมณ์ที่ผ่องใส  เมื่อทวารวิมุติได้อารมณ์ที่ผ่องใส  ตัวคตินิมิตก็ให้เห็นสิ่งที่ดี  ถ้าจะได้มนุษย์สมบัติก็ให้เห็นหัวเมืองใหญ่  ให้เห็นชาติและประเทศตระกูลอันสูง  เช่น  ตระกูลเศรษฐี  และกษัตริย์  ถ้าจะได้สวรรค์สมบัติก็ให้เห็นปราสาทเงิน  ปราสาททอง  เห็นนางฟ้าเป็นบริวารเรียกว่ากุศลกรรมบันดาลให้เกิดขึ้นตามกำลังของกรรมที่ยิ่งและหย่อน

            ถ้าทวารสมมุติรับเอาอารมณ์ที่เศร้าหมอง  อันเกิดจากฝ่ายอกุศลในเวลาอาสันนะกรรม  เมื่อทวารสมมุติแตกดับ  ตัวทวารวิมุติ  คือ  จุติจิต  รับเอาอารมณ์ต่อจากทวารสมมุติ  เมื่อทวารสมมุติได้อารมณ์ที่เศร้าหมอง  ตัวทวารวิมุติก็ได้รับอารมณ์ที่เศร้าหมอง ตัวคตินิมิตจึงได้นิมิตที่ไม่ดี  เช่นเห็นสัตว์ที่ตนเคยฆ่า  เห็นโซ่เห็นตรวน  เห็นหอกเห็นดาบ  เห็นนายนิริยะบาล  เห็นเปลวไฟเปลวนรก  ดังบางคนที่เขาป่วยหนักสลบไปเห็นนรกเห็นนายนิริยะบาลแล้วมาเล่าให้คนเราฟังอยู่เป็นอันมาก  จุติจิตของพวกนี้ตายไม่จริง  คือ  ยังไม่ถึงคราวตาย  พระยายมหลงบัญชี  ปล่อยให้กลับคืน  ส่วนผู้ที่ตายจริงพระยายมไม่หลงบัญชี    เมื่อจุติจิตได้นิมิตอย่างใดแล้วตัวปฏิสนธิจิตก็เกิดขึ้นในภพนั้น ๆ ตามสัญญาอารมณ์ที่ตนเห็น  ตนรู้   อารมณ์ในปัจจุบันคือตัวทวารสมมุติรับเอาไว้  อารมณ์ในอนาคตคือตัวทวารวิมุติไม่มีต่างกันเลย  ตัวทวารสมมุติเป็นตัวสันตติต้นตัวทวารวิมุติเป็นตัวสันตติหลัง  ตัวสันตติต้นกับตัวสันตติหลังเป็นของเกี่ยวเนื่องกัน  ตัวสันตติต้นเปรียบเหมือนเขาส่งวิทยุมาจากประเทศนอก  เมื่อเขาส่งมาด้วยอาการอย่างไร  ก็มาปรากฎในวิทยุของเราอย่างนั้น  ไม่มีต่างกันเลยฉันใด  ตัวจุติจิตที่รับเอาอารมณ์ในภพนี้  เปรียบเหมือนคลื่นวิทยุที่เขาส่งมาจากประเทศนอก  ตัวปฏิสนธิจิตที่จะเกิดขึ้นในภพหน้า เปรียบเหมือนเครื่องวิทยุของเราอันเป็นเครื่องรับ  เมื่อส่งมาอย่างไรก็ต้องรับอย่างนั้น

            ถ้าใครเป็นผู้ได้เรียนได้รู้ดังที่กล่าวมานี้  นับว่าได้วิชาตายจะตายได้สมความหวัง  ดีกว่าคนไม่รู้  คนที่รู้เปรียบเหมือนคนตาดี   คนที่ไม่รู้เปรียบเหมือนคนตาบอด  คนตาดีกับคนตาบอดจะออกเดินทางไปที่ตนประสงค์  คนตาดีอาจไปถึงก่อนและถึงได้อย่างสบาย  ส่วนคนตาบอดคงถึงทีหลังหรืออาจไม่ถึงก็ได้  คนที่รู้จักโอนจิตของตนออกจากที่เศร้าหมอง  ทั้งรู้จักอารมณ์ที่เป็นสวรรค์  อารมณ์ที่เป็นนรก  นับว่าผู้นั้นได้ฝึกทางสมาธิปัญญา  เป็นผู้มีความรู้สูงสุดในชั้นกามาวจรภูมิ  ผู้ที่ไม่รู้จักทางสวรรค์  อยากไปสวรรค์  จึงไปสวรรค์โดยทางคาดคะเนแล้วแต่มันจะถูก  ถ้าโชคดีก็ถูกสวรรค์  ถ้าโชคไม่ดีก็เลยไม่ถูก  เปรียบเหมือนทหารยิงปืนเดาสุ่มไม่เล็งใส่ศูนย์  ยิงร้อยทีพันทีก็ไม่ถูก




หมายเหตุ...
ผู้โพสต์...
พยายามรักษา...
วรรคตอนและอักขระ...
ตามหนังสือต้นฉบับ...

[สายรุ้ง]

รู้จักทางตาย

            ส่วนผู้ที่รู้จักทางตาย  เปรียบเหมือนทหารยิงปืนเล็งใส่ศูนย์  ยิงทีเดียวก็ถูกที่หมาย  จึงเป็นของที่ควรศึกษาให้รู้ไว้เวลาจวนเจียนจะตาย  ถ้าไม่ได้ศึกษาให้รู้ไว้  ถึงจะร้องสั่งกันว่าอย่าเป็นห่วงกับญาติพี่น้องให้ทำใจให้ผ่องใส  ให้ระลึกถึงทาน  ถึงศีล ถึงพระพุทธ  พระธรรม  พระสงฆ์  คนที่ยังไม่เคยระลึกเขาจะระลึกได้อย่างไร  จะบอกหนทางให้เขา  เขาก็ไม่เชื่อไม่รู้  ทั้งเขายังไม่เคยทำทานรักษาศีล  ไม่เคยระลึกถึง  พระพุทธ  พระธรรม  พระสงฆ์  เขาจะระลึกได้อย่างไร  เขาเคยระลึกแต่บาปที่เขากระทำ  เคยระลึกถึงแต่ภูตแต่ผี  ไหนเลยทาน  ศีล  พระพุทธ  พระธรรม  พระสงฆ์  จะมาเป็นที่พึ่งเขาได้  เพราะสิ่งเหล่านี้เป็นของที่เกิดจากใจ  ใจเป็นผู้สั่งสมเอาไว้  ถ้าใครสั่งสมเอาสิ่งไหนไว้  ถึงจะไม่ร้องสั่งบอกกันในเวลาตาย  สิ่งที่สั่งสมไว้นั้นคงมีอยู่กับใจของเขาแล้ว

การเกิดเปรียบด้วยการมาค้าขาย

            ทุกคนที่เกิดมาก็เท่ากับมาค้าขายชั่วคราว  ไม่วันใดก็วันหนึ่งเขาจะไล่กลับคืนบ้านเก่าของเรา  ถ้าเรากลับไปทางอบายภูมิก็แปลว่าเราขาดทุนสูญกำไร  ถ้าเราตกอยู่ในมนุษย์ชั้นเสมอเราก็แปลว่าเราได้ทุนเดิม  ถ้าเราได้มนุษย์ชั้นสูงก็แปลว่าเราได้กำไรพอสมควร  ถ้าเราได้ไปสวรรค์ก็แปลว่าเราได้กำไรงามเต็มความประสงค์  ถ้าเราฝึกจิตของเราให้สูงขึ้นไปถึงขั้นโลกุตตระเป็นที่สุด  ก็ยิ่งจะมีกำไรงามเกินคาดคะเน

            ถ้าเราจะพายก็ให้รีบพายอย่าชักช้า  ถ้าไม่พายตลาดมันจะวายสายบัวมันจะเน่า  มันจะเป็นเฒ่าเก่าเกิดแก่หลายปี  มันจะเสียทีที่เรามาค้า  เขาจะว่าเป็นบ้าก้มหน้าอย่างงมงาย  อะไรเรียกว่าตลาด  ร่างกายของเรานี่แหละเรียกว่าตลาด  ร่างกายของเราเป็นที่ประชุมของโรค  เป็นที่อยู่อาศัยของโรค  เปรียบเหมือนตลาดเป็นที่ประชุมแห่งชน  ฉะนั้นเมื่อตลาดวายแล้วสายบัวมันก็เน่า  สายบัวดีหมายเอาจิตเอาใจเรา  ถ้าตัวเราสิ้นลมหายใจไปแล้วก็หมดราคา  วัวควายตายมันยังเอาเนื้อเอาหนังไปขายได้   ช้างตายมันยังมีงาขายได้  คนเราตายจะขายสัก ๕ สตางค์ก็ไม่ได้  โดยที่สุดอะไรจะให้เขาเปล่า ๆ ก็ไม่มีใครเขาเอา  มิหนำซ้ำยังเป็นที่รังเกียจทั้งยังเป็นที่หนักอกหนักใจหมดเงินหมดทอง  แก่ผู้อยู่เขาเสียอีก  จึงไม่ควรจะเพลิดเพลิน  เพราะตามธรรมุเทศ ๔ ข้อ

ธรรมุเทศ 4

             โลกคือหมู่สัตว์อันชราตามเข้าไปทุกที่ไม่ยั่งยืน
             โลกคือหมู่สัตว์ไม่มีสิทธิอำนาจไม่เป็นใหญ่ในตน
             โลกคือหมู่สัตว์จำต้องพลัดพรากทอดทิ้งจากสิ่งทั้งปวง
             โลกคือหมู่สัตว์พร่องอยู่เป็นนิจเป็นทาสแห่งตัณหาไม่มีเวลาพอ

ธรรมสังเวช

            ครั้นถึงคราวจะสิ้นลมหายใจ  จะร้องเรียกให้ญาติมิตรสามีภรรยา  ลูกหลานทรัพย์สินเงินทองของเหล่านั้นมาช่วยไม่ได้   “สทธา ทุติยา ปุริสสส โหติ”  ศรัทธานี้แหละจะเป็นเพื่อนสองของเรา  ศรัทธานี้แหละจะรวบรวมไว้ซึ่งเสบียง  คือกุศล   “สทธาย ตรติ โอฆํ”  จะออกจากโอฆะได้ก็เพราะศรัทธา  ถ้าหาศรัทธาไม่ได้ก็มีแต่จะวนเวียนอยู่ในกองทุกข์ไม่มีที่สิ้นสุดความสุขมีนิดหน่อยไม่พอกับความทุกข์  เพียงแต่ความเจ็บความตายเท่านั้น  ก็ลบล้างความสุขเสียหมดสิ้นแล้ว

            นี่แหละเราท่านทั้งหลาย  ทั้งหญิงชายและพานิช  จึงต้องคิดด้วยปัญญา  เราเกิดมาก็คงตาย  มีร่างกายก็คงแก่  พี่น้องพ่อแม่ช่วยไม่ได้  เวลาไป ๆ คนเดียว  จิตหน่วงเหนี่ยวบุญกับบาป  มียศลาภก็ต้องทิ้ง  ลูกชายหญิงก็ต้องละ เชื่อคำพระเถิดเราท่านทั้งหลายเอ๋ย  อย่าได้หลงเชยชมตัว  มีเมียผัวก็ต้องจาก  กายศพทรากก็ต้องเน่า  เขาไปเผาที่ป่าช้า  เห็นแก่ตาทุกตัวตน  ความดีชั่วติดตามตน  ให้เวียนวนผลสุขทุกข์  แต่ความสุขมีโดยน้อย  เหมือนหิ่งห้อยปลายพฤกษา  กองทุกขาเท่าภูเขา  ทั้งตัวเรา  และหญิงชาย  เกิดคงตายกายคงแก่  ตายเที่ยงแท้แลดูเถิด

            เงินหมื่นและเงินแสน  ของหวงแหนตายแล้วไม่แลเหลียว  ย่อมทอดทิ้งทุกสิ่งเทียว  เอาไปไม่ได้แม้แต่สิ่งเดียว  เงินทองของเขาใส่ปาก  ก็เอาไปฝากอยู่ที่กองไฟ  หรือนายสัปเหร่อ  ผัวเมียจะติดตามได้ก็เพียงไปถึงสุสานป่าช้าเท่านั้น  ครั้นไปถึงสุสานป่าช้าแล้ว  ต่างก็ได้ดอกไม้ธูปเทียนมาปราศัยว่า  ให้เจ้าได้ไปเกิดดีถึงสุข  ให้เจ้าได้ขึ้นสวรรค์ชั้นฟ้า  อย่าได้มากลั้วโลกสงสาร  อย่าได้มาเที่ยวหลอกลูกหลาน  ขาดกันแต่วันนี้ฯ

            เมื่อเขาปราศรัยดังนี้แล้ว  ต่างก็เอาไฟมาจุดมาเผา  เสร็จแล้วต่างก็กลับมาบ้านตามประสงค์  มีแต่ตนผู้เดียวจะอยู่เปลี่ยวเอกา   จะทอดทิ้งกายาไว้เหนือแผ่นดิน  มีแต่แร้งกาหมาจะกิน  หมดเสียสิ้นอย่าสงสัย  ที่ไหนเล่าเป็นตัวเรา  อันความจริงสิ่งที่เรายึดถือ  ในกำมือไม่ใช่ตน  สิ่งที่จะเป็นตัวตนของเราแท้ ๆ  ก็คือความดีกับความชั่ว  ที่ตัวทำไว้ย่อมจักได้เป็นผล  เหมือนกับเงาเทียมตนไม่ห่างเหิน  เวลาเดินเงาก็เดินไปได้ดังใจหวัง  เวลานั่งเงาก็นั่งอยู่เป็นคู่เคียง  เวลาเราเอนเอียงเงาก็เอนเอียงไปตาม

            อันความดีกับความชั่วที่ตัวทำไว้  ย่อมจักได้เป็นผล  เหมือนกับเงาเทียมตนฉะนั้น  จึงคอยอดกลั้นกระทำดี   หนทางมีอย่าอยู่ช้า  ทาน  ศีล  ภาวนา  แหละบรรดาหนทางดี  จงรวบรัดรวมวิถี  หนทางมีให้รีบเดิน  อย่าหลงเพลินเดินเหยียบขวาก  อย่ากินของร้อน  อย่านอนเหล็กแดง  อย่าแกล้งทำผิด  อย่าคิดความชั่ว  ให้เอากายของตัวนี้แหละเป็นนาวา  ให้เอาศรัทธาความเชื่อนี้เป็นสมอวางทอดเวลาจอดพักเดินทาง

            ให้เอาวิริยะความเพียร  เป็นไม้แจวเครื่องคัดวาด  ให้เอาสติเป็นหางเสือ  ให้เอาสมาธิเป็นผู้ถือท้ายเรือไว้ให้เที่ยง  ถือไว้อย่าให้เอียง  ตัดแล่นเลี่ยงข้ามคงคา  ให้เอาปัญญาเป็นกล้องแก้ว  ส่องดูแถวแนวหินผา  มีความรู้เป็นหูตา  คอยดูนาวาจักล่มจม เจ้าขี้เกียจเป็นปลาร้าย  จักทำลายให้เรือล่ม

            เจ้าโมโหเป็นตัวลมอันร้ายกาจ  จักฟันฟาดให้วารินกระสินธุ์ใส  เจ้ามัจฉริยะความตระหนี่  เป็นคลื่นใหญ่อย่างมหันต์   ให้เอาขันติความอดกลั้น  ฟาดฟันหมู่มาร  ให้เอาคุณทานเป็นเสบียงเครื่องเลี้ยงพล  ให้เอาคุณศีลเป็นยาเป็นมนต์ฝ่ายสามารถ   ให้เอาคุณภาวนาเป็นอาวุธเครื่องประหารฆ่าหมู่ธรรมธาตุโลกีย์  ให้สิ้นชีวีวายปราณ  ดับสังขารทั้งอวิชา  ดับกิเลสเสร็จสมรส  ดับสิ้นหมดรสตัณหา  แสนสุขล้ำซ้ำสุขเลิศ  ไม่ตายเกิดเวียนไปมา  แสนสุขาในพระนิพพาน  ดังวิสัชนามา ณ ที่นี้

จบกามาวจรภูมิ

สุภาษิตท้ายบท
พิจารณาโดยระมัดระวังซึ่งกระทำกรรมทั้งสิ้น

เกิดเป็นผู้มีอายุสั้น     เพราะผลาญชีพเขา
เป็นผู้มีโรคมาก     เพราะเบียดเบียนเขา
เป็นผู้มีความติดใจในโภคะสมบัติ     เพราะขโมยเขา
เป็นผู้มีศัตรู     เพราะประพฤติผิดในเมียเขา
ถูกกล่าวตู่     เพราะมุสาวาท
ได้ยินแต่คำไม่ถูกหู     เพราะผรุสวาท
แตกเพื่อน     เพราะปิสุณาวาท
ได้ยินแต่เสียงอัปปมงคล     เพราะอพัทธวาส  
เพราะให้ทานอย่างเสียไม่ได้     จึงยากจน
เพราะมิจฉาชีพ     จึงถูกลวง
เพราะดื้อดัน     จึงเกิดในตระกูลเลว
เพราะโกรธ     จึงมีผิวพรรณน่าเกลียด
เพราะไม่ไต่ถามนักปราชญ์     จึงโง่เง่า

หมายเหตุ...
ผู้โพสต์...
พยายามรักษา...
วรรคตอนและอักขระ...
ตามหนังสือต้นฉบับ...

[สายรุ้ง]

ตอนที่  ๒
รูปาวจรภูมิ – อรูปาวจรภูมิ - และโลกุตตรภูมิ


รูปาวจรภูมิ

            แต่นี้  จักแสดงรูปาวจรภูมิ  ซึ่งเป็นธรรมของพรหม  ผู้จะไปบังเกิดในพรหมโลก ๑๖ ชั้น ต้องเป็นผู้มีธรรมของพรหมประจำใจไว้ก่อนในโลกนี้ (คือตัวปัจจุบัน)  ถ้าไม่มีธรรมของพรหมประจำใจไว้แล้ว  จะปรารถนาอยากไปก็ไปไม่ได้  เปรียบเหมือนผู้จะไปสู่ประเทศนอกก็ต้องมีค่าพาหนะเพียงพอจึงจะไปได้  พรหมธรรมคืออะไร  คือรูปาวจรภูมิอันจะพึงกล่าวต่อไปในบัดนี้  แต่ผู้ที่จะประพฤติธรรมของพรหม  ต้องเป็นผู้มีมนุษยธรรมและเทวธรรมให้เต็มบริบูรณ์ก่อน  จึงจะประพฤติธรรมของพรหมได้

            เปรียบเหมือนผู้จะสร้างบ้านสร้างเรือน  จะต้องตั้งต้นเสาขึ้นก่อน  จึงจะเอาสัมภาระเหล่านั้นขึ้นได้  ถ้าไม่มีต้นเสาหรือต้นเสาหักพัง  สัมภาระเหล่านั้นก็ล้มสลายหมด  ผู้ปฏิบัติธรรมก็ต้องปฏิบัติเป็นลำดับขั้นขึ้นไปแต่ขั้นต่ำถึงขั้นสูงสุด  ดุจขึ้นบันไดทีละขั้น  ถ้าจะเทียบการเดินทาง  ก็ต้องเดินจากมนุษย์ขึ้นไปสวรรค์  เลยสวรรค์ขึ้นไปจึงจะถึงพรหมโลก  ดังจะแยกข้อปฏิบัติออกเป็นส่วน ๆ  เพื่อให้ผู้ปฏิบัติแลเห็นเป็นส่วน ๆ คือ

            รูปาวจรภูมิที่พ้นจากกาม  เป็นคนโสดไม่มีหญิงไม่มีชายเป็นส่วนนิรามิสสุข  เป็นสุขที่ไม่เจือด้วยอามิส  เป็นสุขอิงเนกขัมมะ  คือการออกบวช  ผู้ที่เป็นคฤหัสถ์ก็ต้องให้สมาทานศีลแปดให้เป็นพื้นที่ก่อน  จึงจะประพฤติธรรมของพรหมได้  ศีล ๕ เป็นกามาวจรภูมิ  เป็นมนุษยธรรม  เป็นสามิสสุข  เป็นสุขเจืออยู่ด้วยอามิส

            ส่วนศีล 8  เป็นนิรามิสสุข  เป็นศีลที่ให้ออกจากอามิส  เช่น ไม่ให้ประพฤติอสัทธรรม  ไม่ให้รับอาหารในเวลาวิกาลเป็นต้น   เพื่อจะให้ออกจากสามิสสุข  เพื่อจะให้ได้  กายวิเวก  ก่อน  ถ้าไม่ได้กายวิเวก  จิตวิเวก  เกิดไม่ได้  เปรียบเหมือนปลูกต้นไม้ต้องอาศัยพื้นที่  ศีลอันให้สำเร็จกายวิเวกเปรียบเหมือนพื้นที่  สมาธิอันให้สำเร็จจิตวิเวกเปรียบเหมือนต้นไม้  เมื่อเป็นดังนี้   ผู้รักษาศีลอย่างเดียว  จิตวิเวกยังเกิดไม่ได้ก่อน  ต้องทำสมาธิให้เกิดก่อน  จึงจะถึงธรรมของพรหม

            ผู้ที่ให้ทานและรักษา  ศีล ๕  ไหว้พระสวดมนต์  เป็นกามาวจรภูมิ  ยังมี  กายจมอยู่ในกามทั้งมีใจจมอยู่ในกาม  ถึงจะได้รับทุกขเวทนาอันเกิดแต่ความเพียรก็ตาม  จะไม่ได้รับทุกขเวทนาอันเกิดแต่ความเพียรก็ตาม  ก็ไม่สามารถจะตรัสรู้ได้  เปรียบเหมือน  ไม้สดทิ้งอยู่ในน้ำ  บุรุษต้องการไฟก็สีเอาไม่ได้

            ผู้ที่รักษา  ศีล ๘  หรือ  ศีล ๑๐   ศีล ๒๒๗   นับว่าผู้นั้นมีกายหลีกออกจากกามแล้ว  แต่ยังมีใจจมอยู่ในกาม  ถึงจะได้รับทุกขเวทนาอันเกิดแต่ความเพียรก็ตาม  จะไม่ได้รับทุกขเวทนาอันเกิดแต่ความเพียรก็ตาม  ก็ไม่สามารถจะตรัสรู้ได้  เปรียบเหมือน  ไม้สดทิ้งอยู่บนบก  บุรุษต้องการไฟก็สีเอาไม่ได้

            ผู้ที่มี  ศีล ๘ เป็นต้น  และทั้งทำจิตใจให้หลุดพ้นจากกาม  ถึงจะได้รับทุกขเวทนาอันเกิดแต่ความเพียรก็ตาม  จะไม่ได้รับทุกขเวทนาอันเกิดแต่ความเพียรก็ตาม  ก็สามารถตรัสรู้ได้  เปรียบเหมือนไม้แห้งที่ทิ้งอยู่บนบก  บุรุษต้องการไฟก็สีเอาได้ตามปรารถนา

            เมื่อรู้จักจุดประสงค์ในข้ออุปมานี้แล้ว  ผู้ปฏิบัติพึง  ชำระศีลให้บริสุทธิ์  พร้อมทั้ง  ละความกังวลทุกอย่าง  แล้วให้หา สถานที่วิเวก  ปราศจากอารมณ์เครื่องคู่  ตาไม่ให้เห็นรูป  หูไม่ให้ได้ยินเสียง  เป็นต้น  หรือเวลาดึกสงัด  จึงจะทำ  จิตวิเวก ให้เกิดขึ้นได้ง่าย  ถ้าอยู่ที่อึกทึกครึกโครม  เช่นทำสมาธิที่หน้าโรงหนัง  คงทำไม่ได้  จะได้เฉพาะผู้ชำนาญ  หรือผู้ชำนาญแล้วก็จะทำได้เพียง  อุปจารสมาธิ  เป็นกามาวจรภูมิเท่านั้น

            จะทำสมาธิให้ถึงขั้นอุปปนาสมาธิอันเป็นรูปาวจรภูมิย่อมไม่ได้  เพราะอึกทึกครึกโครมเป็นส่วนกามารมณ์ทั้งสิ้น  ถึงออกไปจากที่เช่นนั้นเข้าไปสู่ที่สงัดแล้วจิตวิเวกก็ยังเกิดขึ้นไม่ได้  เพราะทุก ๆ คน ย่อมเรียนเอากามาวจรจิตเข้าไว้ในตัวทุก ๆ คน  จนกลายเป็น  อุปาทานการเข้าไปยึดถือ  การรักษาศีลจะรักษาให้ดีเท่าใดก็ตาม  ก็กำจัดได้แต่กิเลสอย่างหยาบอันเกิดขึ้นทางกาย  ทางวาจา  อันเรียกว่า  วิติกะมะโทษ  เท่านั้น
  

นิวรณ์ 5 เปรียบเหมือนโรคเกิดทางใจ

            หรือศีลส่วนเนกขัมมะ   คือออกจากกามแล้วก็ตาม  ออกได้แต่เพียงกายให้ได้กายวิเวกเท่านั้น  ส่วนใจยังเกี่ยวข้องในกามอยู่ ท่านจึงเรียกว่า  ปริยุฏฐานกิเลส  จัดเป็นกิเลสอย่างกลาง  เรียกว่า นิวรณ์ ๕   กายของเราหลีกจากกามไปแล้ว  แต่ใจยังยินดีอยู่ในกามอยู่จึงเรียก  กามฉันทะ  ความพอใจในกาม

            เมื่อความพอใจในกามมี  พยาปาทะ  ความพอใจในพยาบาทก็มี  เราไม่รับอาหารในเวลาวิกาล  ไม่ฟังขับฟังร้องของประโลมโลก  ไม่นั่งนอนในเตียงต่อสูงเกินประมาณ  และที่นอนใหญ่อันยัดด้วยนุ่นและสำลี  เป็นการกำจัด  ถีนมิทธะ  ความง่วงเหงา  ตัว  อุทธัจจะ  ความฟุ้งซ่านไปตามอารมณ์  ตัว  วิจิกิจฉา  ความไม่ตกลงใจ  นิวรณ์ธรรมทั้ง ๕ อย่างนี้  เป็นเครื่อง  กั้นจิต  ไม่ให้บรรลุคุณความดี
  
            การกระทำ  สมาธิ  ก็เพื่อจะ  ปราบนิวรณ์  เหล่านี้  ซึ่งเป็นตัวกิเลสอย่างกลาง  เมื่อเป็นดังนี้  ผู้จะทำสมาธิจึงควรตรวจดูนิวรณ์ให้รู้ว่าใจของเรามีอะไรครอบงำ  นิวรณ์ทั้ง ๕ นี้  เปรียบเหมือนโรค  อันเกิดขึ้นในใจของเรา  ส่วนพระกรรมฐานเปรียบเหมือน  ยาแก้โรค  จึงควรเลือกเอากรรมฐานอันเป็นคู่ปรับกับนิวรณ์นั้น ๆ

            ก็  สมถกรรมฐาน  คือ  อุบายเครื่องสงบใจ  ท่านแสดงไว้ ๔๐ ประการ  อันมีอยู่ในตำรับตำรา  ใครก็เคยได้ยินได้ฟังอยู่แล้ว   แต่ที่มีมากก็ไม่ใช่ว่าจะให้เจริญทุกข้อให้เลือกเอาให้ถูกกับจริตของตน  และให้เป็นคู่ปรับกับนิวรณ์นั้น ๆ  แล้วแต่อุบายของใคร  จุดประสงค์คือจะให้หลุดพ้นจากความคิด  ความคิดเกิดจากนิวรณ์เข้าครอบงำใจ  ใจจึงต้องมีความคิด  เมื่อความคิดดับลง  จิตก็หลุดพ้นจากความคิด  จึงเรียกว่า  จิตวิเวก  สงบจากนิวรณ์   เข้าถึงขั้น   อัปปนาสมาธิ   จิตจะเข้าถึงอัปปนาสมาธิ ย่อมอาศัยการเจริญกรรมฐาน  กรรมฐานในมหาสติปัฏฐานที่พระพุทธองค์ทรงยกย่องว่า  เป็นหนทางอันเอก  ใครก็เคยได้ยินได้ฟังกันมากแล้ว

            เมื่อมาไตร่ตรองดูใน  กรรมฐานทั้งปวง  แล้ว  จุดประสงค์ก็คือ  จะให้จิตหลุดพ้นจากอาสวะทั้งปวง  กรรมแปลว่าการกระทำ  ฐานแปลว่าที่ตั้ง  ใครอยากจะตั้งไว้ในฐานอันใด  ก็แล้วแต่ความชอบใจ  ข้อสำคัญขอแต่ให้  จิต  ของเรา  แน่วแน่  อยู่  ในฐาน  อันนั้นก็แล้วกัน ถ้าใคร  ตั้ง  ไว้ได้  นาน  จิตของผู้นั้นก็สงบมาก  ถ้าใครตั้งไว้ไม่ได้นานจิตของผู้นั้นก็สงบน้อย   กรรมะ  แปลว่า  การกระทำจึงให้  ทำ  ให้ได้   มาก ๆ   ดังพวกหาทรัพย์ภายนอก  ถ้าเขาทำงานได้มาก  เขาก็ได้ทรัพย์มาก  ถ้าทำงานได้น้อยก็ได้ทรัพย์น้อย  ถ้าขี้เกียจไม่ทำเสียเลย  ก็เป็นคนจนทรัพย์  ทั้งทรัพย์ภายในทั้งทรัพย์ภายนอกเกิดจากการกระทำทั้งสิ้น  ใครจะทำทางไหนก็ตาม  ข้อสำคัญขอแต่ให้ได้เงินมาก ๆ  ก็แล้วกันฉันใด

            ผู้กระทำกรรมฐาน  อยากจะทำกรรมฐานไหนก็แล้วแต่ความสะดวก  ถ้าจิตหลุดพ้นได้ในกรรมฐานไหนก็พึงทำในกรรมฐานนั้นเถิด  กรรมฐานอื่น ๆ  นักปฏิบัติทั้งหลายเคยได้ปฏิบัติกันมามากแล้ว  ถ้าใครได้ประโยชน์ในกรรมฐานไหน  ก็ให้ทำในกรรมฐานนั้นเถิด  แต่ถ้าใครยังไม่ได้   หรือได้แต่ได้ยากหรือได้น้อยไม่สะดวกแก่การปฏิบัติ  อยากจะ  ชวน  ให้มาเดินทาง  ลัด  ทั้งข้อปฏิบัติก็  ปฏิบัติได้ทุกเวลา  ไม่เลือกกาลไม่เลือกเวลา  ไม่เลือกสถานที่  ทำได้เป็นนิจ  ทั้ง รู้ ได้เร็ว  แต่การได้การถึงนั้นปล่อยให้เป็นหน้าที่ของ  วาสนาบารมี  ของใครของมัน  ก็กรรมฐานที่จะนำมาแสดงในที่นี้  มีที่ตั้งอยู่เพียง ๗  ฐาน  เท่านั้นคือ
  

มหาฐาน ๗
ฐานที่ ๑ ให้เพ่งดูหทัยวัตถุ
ฐานที่ ๒ ให้ดูจุดประสงค์  จุดประสงค์คือให้วางความคิด
ฐานที่ ๓ ไม่ให้ติดอยู่ในความรู้   อันผ่านมาทางทวารทั้ง ๖
ฐานที่ ๔ ให้เอาสติเป็นนายประตู  ดูทวารทั้ง ๖
ฐานที่ ๕ ให้อยู่กับความไม่ถือมั่น
ฐานที่ ๖ ให้เลือกเฟ้นแห่งไตรลักษณ์สาม
ฐานที่ ๗ ให้ถามถึงผู้ไม่ตาย ๔ ( เครื่องสอบผลจิต )




หมายเหตุ...
ผู้โพสต์...
พยายามรักษา...
วรรคตอนและอักขระ...
ตามหนังสือต้นฉบับ...

[สายรุ้ง]

คำอธิบายในฐานที่  ๑
ที่ให้เพ่งดูหทัยวัตถุ

            เพราะหทัยวัตถุเป็นที่ประชุมแห่งสังขาร  สังขารทั้งหมดมารวมอยู่ที่หทัยวัตถุทั้งสิ้น  ก็สังขารทั้งสิ้นคืออะไร  คือ

            กายสังขาร  ๑  วจีสังขาร  ๑  จิตสังขาร ๑  ปุญญาภิสังขาร ๑  อปุญญาภิสังขาร ๑  อเนญชาภิสังขาร ๑  รวมทั้งหมดเป็น ๖ ย่อ เข้าให้สั้น  กายสังขาร  เอาไว้คงเดิม  สังขารนอกนั้นสงเคราะห์เข้าใน  จิตสังขาร  รวมให้สั้นคงมีแต่กายสังขารและจิตสังขาร  สองอย่างเท่านี้  หทัยวัตถุ  เป็น  กายสังขาร

            เมื่อกำหนดรู้เพ่งดูหทัยวัตถุสงเคราะห์เข้าใน  กายานุปัสสนาสติปัฏฐาน  เมื่อสังขารภายนอกเข้ามา  กระทบกาย  ทั้งภายนอกภายใน  เรียกว่า  ผัสสะ  เข้ากระทบ  จะกระทบทางไหนก็ตาม  เวทนา  คือความสุข  ทุกข์  ไม่สุขไม่ทุกข์  ย่อมบอกให้เรารู้ที่หทัยวัตถุ  ส่วน  ความนึกคิด  ที่เรียกว่า  จิตสังขาร  ก็เกิดขึ้นที่หทัยวัตถุ  เมื่อดูหทัยวัตถุหนักเข้าจะเห็น  ธรรมชาติของกาย และธรรมชาติของใจ  จะมีการเปลี่ยนแปลงยักย้าย  คือ  เกิดขึ้น  แล้ว  ตั้งอยู่  ดับไป  เมื่อเห็นความเกิดความดับแห่งสังขาร   ก็สงเคราะห์ลงใน  ธรรมานุปัสสนาสติปัฏฐาน  ผู้ที่เพ่งดูหทัยวัตถุ  จึงนับว่าได้  เจริญมหาสติปัฏฐานทั้ง ๔  ให้บริบูรณ์  เมื่อ ผู้บำเพ็ญเพ่งดูในเวลาใดเวลานั้นเป็นวิชา  เวลาไหนไม่ได้เพ่ง  เวลานั้นเป็น  อวิชา
  

เจตสิกธรรม ๕๒    เปรียบเหมือนธาตุต่าง ๆ

            เมื่อมีอวิชา  ความไม่รู้เท่าสังขาร  สังขารจึงมาปรุงแต่ง  เมื่อจะกล่าวถึงสังขารที่มาปรุงแต่ง  ปุญญาภิสังขาร  อย่าง ๑  อปุญญาภิสังขาร  อย่าง ๑  อเนชาภิสังขาร  อย่าง ๑

            ปุญญาภิสังขาร  หมายเอา  โสภณเจตสิก ๒๕
            อปุญญาภิสังขาร  หมายเอา  อกุศลเจตสิก ๑๔
            อเนชาภิสังขาร  หมายเอา  อัญญสมานาเจตสิก ๑๓

            รวมกันเข้าเป็น ๕๒   เจตสิก ๕๒ นี้  เปรียบเหมือนธาตุต่าง ๆ  เช่น  ธาตุเผ็ด  ธาตุเค็ม  ธาตุเปรี้ยว  ธาตุหวาน  ธาตุเบื่อ  ธาตุเมา  ธาตุเหล่านี้มีทั้งคุณมีทั้งโทษ  ถ้าใครไม่รู้ไปดื่มเอาธาตุเบื่อธาตุเมา  ก็เบื่อ  ก็เมา  ตามสัญชาติของธาตุนั้น ๆ

            อปุญญาภิสังขาร  คือ  บาป  เปรียบเหมือนธาตุเบื่อธาตุเมา  ปุญญาภิสังขาร  เปรียบเหมือนธาตุเปรี้ยว  ธาตุหวาน  มีประโยชน์แก่ผู้ดื่ม  ส่วน อเนญชาภิสังขาร  เปรียบกับธาตุที่มิ  ใช่เปรี้ยวใช่หวาน  ใช่เบื่อใช่เมา  สังขารที่กล่าวมาทั้งนี้ ประชุมลงในจิตสังขาร  คือเกิดขึ้นพร้อมกัน  เวลาดับก็พร้อมกัน  มีอารมณ์อันเดียวกัน  มีวัตถุเดียวกัน
  
            อปุญญาภิสังขารเป็นของที่ควรละ   ปุญญาภิสังขารเป็นของที่ควรบำเพ็ญ   อเนญชาภิสังขารเป็นสังขารกลางเป็นไปในบุญก็ได้ในบาปก็ได้  อปุญญาภิสังขาร มีในกามาวจรจิตอย่างเดียว  ผู้ที่จะบำเพ็ญกรรมฐานเข้าถึงรูปาวจรภูมิ  ควรให้รู้จักกามาวจรจิต  เพราะผู้เข้าถึงรูปาวจรจิต  กามาวจรจิตต้องดับไปก่อนจึงเข้าถึงรูปาวจรจิต

            กามาวจรจิตกับรูปาวจรจิต  ถ้าผู้บำเพ็ญเพียร  เพิก  กามาวจรจิตไม่ได้แล้ว  รูปปาวจรจิตก็เกิดไม่ได้  การที่จะเพิกกามาวจรจิตก็ต้องให้รู้จักกามาวจรจิตก่อน  กามาวจรจิตเกิดขึ้นที่ไหน  เกิดขึ้นใน  ทวารทั้ง ๖  แต่ปัญจทวาร  คือ  ตา  หู  จมูก  ลิ้น  กาย รับอารมณ์ได้แต่ปัจจุบันอารมณ์เท่านั้น ไม่สามารถรับเอาอดีตอนาคตได้  แต่มโนทวารรับอารมณ์ในอดีต  ปัจจุบัน  อนาคตได้สิ้น
  

ภวังคจิต – วิถีจิต

            อีกประการหนึ่งให้ผู้บำเพ็ญรู้จักภวังคจิต  และ  วิถีจิต  วิถีจิตหมายเอาจิตที่รับรู้ทางทวาร ๖  เมื่อจิตหยุดรับรู้ทางทวาร ๖  เป็นภวังคจิต   ดังเวลานอนหลับเป็นภวังคจิตแท้

            อนึ่ง ให้รู้จักทวารสมมุติและทวารวิมุติ  ทวารสมมุติหมายเอาทวารทั้ง ๖  ทวารวิมุติหมายเอาเวลานอนหลับ  ฝันเห็นสิ่งนั้นสิ่งนี้  อาการที่นอนหลับนั่นแหละเป็นทวารวิมุติจิต  ชื่อว่าทวารวิมุติเกิดพ้นทวาร ๖  นั้นให้สำเร็จกิจเป็น  จุติ  ปฏิสนธิ  ภวังค์  ถือเอาอารมณ์ทั้ง ๖  อันเกิดแต่ทวารสมมุติได้กามาวจรชวนะเกิดในมรณาสันนวิถี  แต่ชาติก่อนนั้นถือเอาสิ่งไรเป็นอารมณ์  จิตที่เป็นปฏิสนธิ  ภวังค์ในชาตินี้ก็ถือเอาสิ่งนั้นเป็นอารมณ์  อารมณ์ที่เป็นมรณาสันนชวนะในชาติก่อนนั้น  เป็นปัจจุบันก็ดี  เป็นบัญญัติก็ดี  พระพุทธเจ้าตรัสเรียกว่า  กมฺม  กมฺมนิมิต  คตินิมิต

            จิตที่รับอิฏฐารมณ์  และอนิฏฐารมณ์ในทวารทั้ง ๕  เรียกว่า ทวิปัญจวิญญาณ ๑๐ นั้น  มีอารมณ์ ๕   มีรูปเป็นต้น  และละสิ่ง ๆ  เป็นอารมณ์

            ฝ่ายว่ามโนธาตุ ๓ นั้น  ยึดหน่วงเอาอารัมมณปัจจัย ๕  เมื่อเกิดในทวารวิถีทั้ง ๕  เป็นอารัมมณปัจจัยทุก ๆ ทวารวิถี

            กามาวจรวิบากอันเหลือ  คือ  สันตีรณ ๓   มหาวิบากหสิตุปบาท ๑   ทวิปัญจวิญญาณ ๑๐  มโนธาตุ ๓  รวมเป็นจิต ๒๕  ย่อมยึดหน่วงได้แต่อารมณ์ที่เป็นกามาวจร  จะยึดหน่วงอารมณ์ที่เป็นรูปาวจร  อรูปาวจร  และโลกอุดรไม่ได้

            อกุศลจิต ๑๒   ญาณวิปปยุตกุศล ๔   ญาณวิปปยุตกิริยา ๔  รวม ๒๐ จิตนี้  บางคราวมีอารมณ์เป็นกามาวจร  บางคราวเป็นรูปาวจร   และอรูปาวจร  แต่ไม่อาจถือเอาโลกอุดรเป็นอารมณ์ได้

            กามาวจรกุศลญาณสัมปยุต ๔   ปัญจมฌานกุศล ๑  รวม ๕ จิตนี้  บางคราวเป็น  รูปาวจร  อรูปาวจร  โลกอุดร  แต่ไม่อาจถือเอาอรหัตตมรรคจิต  อรหัตตผลจิตเป็นอารมณ์ได้

            กามาวจรกิริยาญาณสัมปยุต ๔   ปัญจมญานกิริยา ๑  โวฏฐัพพนะจิต ๑  รวมเป็น ๖ จิตนี้   ถือเอาอารมณ์ได้ทุกสิ่งไม่มีเว้น

            วิญญานัญจายตนะ ๓   เนวสัญญานาสัญญายตนะ ๓   รวมเป็น ๖ จิตนี้   ถือเอา มหัคคตาเป็นอารมณ์

            รูปาวจรจิต ๑๕   ปฐมรูปจิต ๓   ตติยรูปจิต ๓   รวมเป็น ๒๑ จิต   จิตนี้ถือเอาบัญญัติเป็นอารมณ์

            โลกุตตรจิต ๘   ถือเอาพระนิพพานเป็นอารมณ์
  

อารมณ์ของจิต  ๘๙  ดวง

            อารมณ์ของจิต  ๘๙  ดวงแบ่งออกเป็น  ๗  หมวดคือ
            จิต ๒๕   มีกามาวจรเป็นอารมณ์
            จิต ๖   มีมหัคคตาเป็นอารมณ์
            จิต ๒๑   มีบัญญัติเป็นอารมณ์
            จิต ๘   มีนิพพานเป็นอารมณ์
            จิต ๒๐   เว้นจากมรรคผล
            จิต ๕   เอาสิ่งทั้งปวงได้   เว้นอรหัตตมรรค  อรหัตตผล
            จิต ๖   เอาสิ่งทั้งปวงเป็นอารมณ์ได้ ไม่มีเว้น

            อารมณ์ของจิตที่นำมาแสดงทั้งนี้  ย่อมประชุมลงในหทัยวัตถุ  ตัว  มโนวิญญาณ  เป็นผู้รู้ในขณะที่  เพ่งหทัยวัตถุ  อยู่นั้น เรียกว่าถือเอา  บัญญัติ  เป็นอารมณ์เป็น  รูปาวจรจิต  แต่รูปาวจรจิตจะเกิดขึ้นได้  ต้องอาศัย  จิตหยุดคิด  ในอารมณ์ภายนอกก่อน  คิดในอดีต  อนาคต  ทั้งในปัจจุบันก็ดีเป็นกามาวจรจิต

            ส่วนในรูปาวจรจิตไม่มีความคิด  มีแต่ความเพ่งอยู่ในจุดอันเดียว   ฌาน  แปลว่าความเพ่งเผากิเลส  คือ  ตัวกามตัณหา  เมื่อตัณหาอยากในสิ่งไร  ก็คิดไปในสิ่งนั้น  เมื่อเป็นดังนี้ผู้บำเพ็ญจึงควรรู้จุดประสงค์ในการกระทำ  จุดประสงค์คือให้วางความคิด  วางความคิดได้หรือไม่ได้   ถ้า  วางไม่ได้  ก็แปลว่า  ไม่สำเร็จ  ประโยชน์ในการกระทำ  คือ  ไม่เห็นผลดังคนหาทรัพย์ภายนอก  ไม่รู้จักทางหาทรัพย์  จึงไม่รวยทรัพย์กับเขาสักที

            ผู้ที่หาทรัพย์ภายในก็เช่นเดียวกัน  ถ้าไม่ฉลาดก็ไม่ได้ทรัพย์ภายในเช่นกัน  เหตุนั้นจึงได้มีฐานที่ ๒  เป็นเครื่องพิสูจน์

จบฐานที่   ๑

หมายเหตุ...
ผู้โพสต์...
พยายามรักษา...
วรรคตอนและอักขระ...
ตามหนังสือต้นฉบับ...

[สายรุ้ง]

คำอธิบายในฐานที่    ๒
ให้วางคิดคิด

            ให้รู้จักจุดประสงค์การกระทำ  คือ  ให้วางความคิด  ไม่ให้คิดไปในอารมณ์ภายนอก  ให้เพ่งอยู่ในจุดอันเดียว  ให้  รวม  เห็น  จำ  คิด  รู้  ๔  อย่างนี้ลงในจุดอันเดียวกัน  ไม่ให้พรากจากกันให้อาศัยปัญญา  เป็นนายสารถี  ให้เอา  สติ  เป็นเชือกผูก  ผูกจิตไว้ที่ดวงหทัยวัตถุ  ให้เอาสัมปชัญญะ  ความรู้ตัวเป็นรั้วกั้น  ให้เอา  วิริยะ  ความเพียรเป็นปฏักทิ่มแทงจิตไม่ให้กระดิกตัวไปได้

            การฝึกจิตไม่ใช่เป็นของง่าย  บางพวกยังหาลูกประคำมานับให้ได้จำนวนเท่านั้นเท่านี้  เมื่อหยุดการนับจิตก็คิดอีก  ทั้งนี้เป็นเพราะอะไร  เป็นเพราะความเคยชินของจิต  จิตไม่ได้รับการฝึกเพียงพอ  ฝึกแต่เพียงชั่วครั้งชั่วคราว  จิตจึง  หยุดคิดไม่ได้  จิตของผู้ฝึกใหม่เปรียบเหมือนช้างที่เขาจับมาได้จากป่า  มาฝึกให้เป็นช้างพาหนะ  ไม่ใช่เป็นของง่าย  เขาย่อมผูกไว้ที่เสาตลุง   ไม่ให้กินอาหาร  ให้มันอ่อนกำลัง  เวลาจะฝึกเขาต้องอาศัยขอ  อาศัยช้างบ้านเป็นผู้หัด  เมื่อช้างหนีไปไม่พ้นก็ยอมให้ฝึก เมื่อฝึกชำนาญแล้วย่อมใช้ทำการทำงานได้   ให้สำเร็จประโยชน์  จะปล่อยทิ้งไว้ที่ใหนก็อยู่

การฝึกจิตให้ตั้งอยู่ในสมาธิ

            ฉันใดจิตของคนเรา  ถ้าฝึกให้ดี  แล้วจะนำความสุข  มาให้คือ  เราจะห้ามไม่ให้คิดก็ไม่คิด  หรือเราจะใช้ให้คิดก็ได้  จะห้ามไม่ให้รักไม่ให้ชัง  ไม่ให้โกรธ ไม่ให้หลง  ได้ทั้งสิ้น  ส่วนผู้ที่ไม่ได้ฝึกจิตแล้วย่อม  ห้ามไม่อยู่  บางคนโกรธขึ้นมาไม่ได้ด่าว่า  ไม่ได้ทุบตี  ไม่ได้แก้แค้นแล้วไม่หายโกรธ  ทั้งนี้เป็นเพราะอะไร  เป็นเพราะใจไม่มีเรือนอยู่  เป็นเพราะไม่มีเครื่องห้าม เมื่อผู้ฝึกจิตมีเครื่องห้าม  คืออาศัยธรรม 4 อย่าง  ดังกล่าวแล้ว  ( ปัญญา สติ สัมปชัญญะวิริยะ)  จิต  ก็จะอยู่คงที่คือ

            นอนลงอยู่กับ  หลัก – สมถะ
            จิต  ท่านเปรียบเหมือนดัง  ลูกโค
            อารมณ์ภายนอก  เปรียบดัง  แม่โค
            ปัญญา  เหมือนนาย  สารถี
            สติ  เหมือน  เชือกผูก  ลูกโค
            สัมปชัญญะ  เหมือน  รั้วกั้น  ลูกโค
            วิริยะ  เหมือน  ปฏัก

            ถ้าเชือกขาดโคย่อมวิ่งหนี  ถ้ารั้วไม่หักปฏักยังมี  โคยังไปไม่ได้  ถ้าเชือกก็ขาดรั้วก็หักปฏักหมุน  โคย่อมวิ่งหนีไปหาแม่  ถ้าปัญญาดี  สติตั้งมั่น  รั้วไม่หัก  ประตูก็ยังมี  โคก็ลงนอนกับหลัก

            ถ้าโคคือจิตยังไม่หยุดคิด  จะทำอย่างไรอีก  ถ้าเขาชอบคิดลองปล่อยให้คิดดู  แต่ตัวเราให้เพ่งหทัยวัตถุ  อยู่อย่างเดียวเท่านั้น ถ้าเราจะให้คิดจริง ๆ มันก็ไม่คิดดอก  ถ้าเรามีสติมั่นอยู่เอง  ถ้าเขาชอบคิดจริง ๆ  ให้คิดกำหนดอาการ 32  ให้เป็นอนุโลมปฏิโลมกลับไปกลับมา  ถ้าคิดอย่างนี้มีประโยชน์มาก

            หรือบางคนชอบใช้คำบริกรรมว่า  พุทโธ ๆ ก็มี  หรือจะกำหนดลมหายใจเข้าออก  ลมหายใจเข้าออก  ก็อยู่ที่หทัยวัตถุนั่นเอง

            การกำหนดลมหายใจเข้าออก  กับการเพ่งก็อันเดียวกัน  การกำหนดลม  จะกำหนดได้เฉพาะอยู่ในที่สงัด  หรือใน  อิริยาบถนั้น  แต่การ  เพ่ง  เพ่งได้ทุกเวลา  ทั้งการยืน  เดิน  นั่ง  นอน  เมื่อจิตหยุดคิดแล้ว  จิตก็สบาย  จิตสบาย  ก็เพราะจิต  หยุดทำงาน  จิตของคนเราทุกคนย่อมย่อมทำงาน  อยู่เป็นนิจ  คือ

            ๑. จิตเปิดทวาร ๕  รับอารมณ์ – ปัญจทวาราวัชชนะจิต
            ๒. จิตเห็นรูป  จิตฟังเสียง  จิตดมกลิ่น  จิตลิ้มรส  จิตถูกต้องโผฏฐัพพะ – ทวิปัญจวิญญาณ
            ๓. จิตรับธรรมารมณ์ – สัมปฏิจฉันนจิต
            ๔. จิตพิจารณาอารมณ์ – สันตีรณจิต
            ๕. จิตตัดสิน  ( กำหนดว่าจะทำอะไร – อย่างไร )  อารมณ์โวฏฐัพพนจิต
            ๖. จิตเสพอารมณ์ – ชวนะจิต
            ๗. จิตยึดหน่วงอารมณ์ – ตทาลัมพณจิต

            จิตทำงานไม่หยุดจึงลำบาก  ดังร่างกายทำงานมาก  ก็เหน็ดเหนื่อย  แต่เป็นอย่างไรใจจึงต้องคิด  

มารเข้าประจญในเวลาทำสมาธิ

            แต่เป็นอย่างไรใจจึงต้องคิด  ร่างกายจึงชอบทำงาน  คิดวันยังค่ำ  ร่างกายทำงานวันยังค่ำ  ตากแดดตากลมก็ยังทำได้  การทำสมาธิ  เพียง ๓๐ นาทีหรือ ๑ ชั่วโมง เกิดอึดอัดรำคาญบางคนนั่งสมาธิจนเหงื่อไหล  คิด ๆ ดูก็น่าขัน  นั่งสมาธิอยู่ที่ร่มที่เงา  ไม่ต้องใช้กำลังเหมือนการทำงาน  เป็นอะไรจึงทำไม่ได้นาน

            พึงเข้าใจเถิด  การรักษาศีลก็ดี  การทำสมาธิก็ดี  การใช้ปัญญาพิจารณาสังขารก็ดี  มารเขาไม่ชอบให้ทำ  คือเขากลัวเราจะ  พ้นจากอำนาจ  ของเขา  พระยามารองค์นี้ย่อม  ครอบงำสัตว์โลก  นับตั้งแต่มนุษย์โลกถึงพรหมโลกตกอยู่ในอำนาจของเขา  พึงเห็นในสมัยที่พระพุทธองค์จะทรงตรัสรู้  ยังถูกพระยามารให้  ลูกสาวสามคน  เข้ามาหลอกลวงให้ลุ่มหลง

            เมื่อไม่สำเร็จจึงต้องเข้ามาต่อสู้เอง  กระทำอิทธิฤทธิ์บันดาลให้ฝนตกเป็นหอกดาบ  เป็นก้อนกรวดก้อนหิน  เป็นฝนเถ้าลึง  ( ขี้เถ้าขี้ฝุ่นร้อน ๆ )  ให้ตกลงมาแต่บนอากาศ  สู้  บารมี  ของพระองค์ไม่ได้   มารจึงปราชัย

            ตัวของเราที่สู้มารไม่ได้ก็เพราะ  บารมี  ของเราไม่แก่กล้า  เมื่อประกอบ  ศีล  สมาธิ  ปัญญา  เข้าแล้วจึงเกิดความหนักอกหนักใจ  อยู่ไม่ได้  จึงต้องลาศีล  สมาธิ  ปัญญา  ส่วนพระองค์ที่มีชัย ชนะมาร  พระองค์ตั้งพระทัยไว้ใน  จตุรงคประธานทั้ง ๔  คือ  เลือด  เนื้อ  เอ็น  กระดูก  จะแตกทำลายก็ยอมให้แตก  ถ้า  คุณความดี  อันหนึ่งอันใด  ซึ่งบุรุษผู้มีกำลังจะได้ด้วย ความเพียร  คุณความดีอันนั้นยังไม่เกิด  จะไม่ลุกขึ้น

            พระองค์ทรงกำจัดมารได้แต่เวลาพลบค่ำ  พระองค์จะได้ตรัสรู้ก็เจริญ  อานาปานสติกรรมฐาน  นี้เอง  คือพระองค์ใช้วิตกตรึกนึกในลมหายใจเข้าออก  สั้นก็ให้รู้ว่าสั้น  ยาวก็ให้รู้ว่ายาว  วิตก  ตรึกนึกในลม  วิจาร  ไตร่ตรองในลม  เมื่อ  จิตหยุด คิดในอดีตอนาคต  วางอารมณ์  สัญญาภายนอก  อันเป็น  บ่วงของมาร  ใจเพ่ง  อยู่ในจุดอันเดียว  จึงเกิด  ปีติ  ความอิ่มกาย อิ่มใจ  สุข  ความสุขกายสุขใจ  เอกัคคตา  จิตเป็นหนึ่ง  ประกอบด้วยองค์ 5   ถึง  จิตวิเวก  สงบจากนิวรณ์  เป็นปฐมฌาน

            แต่ปฐมฌานยังมีการตรึกหรือมีการเพ่ง  การตรึกการเพ่ง  ก็หมายความว่า  รักษาจิตไว้ให้ตั้งอยู่ในองค์ฌาน  การรักษาจิตไว้ยังต้องลำบากอยู่  เปรียบเหมือนสัตว์พาหนะถ้ายังมี เชือกล่ามอยู่  การเลี้ยงดูก็ลำบาก  จึงต้องฝึกให้ชำนาญ  ให้  คุ้นเคย  เมื่อ สัตว์พาหนะคุ้นเคย  วางเชือกได้แล้วสบาย

วสีความชำนาญในการเข้าฌาน

            จิตเมื่อคุ้นเคยในอารมณ์  จะให้ออกจากอารมณ์เวลาไหนก็ได้  จึงให้ฝึก  ให้ชำนาญ  ใน  วสี ๕ ประการ   คือ

            ชำนาญ  ในการพิจารณาเมื่อจะเข้าฌาน ๑
            ชำนาญ  ในการเข้าสู่ฌาน ๑
            ชำนาญ  ที่จะตั้งจิตไว้ในองค์ฌาน ๑
            ชำนาญ  ในการออกจากฌาน ๑
            ชำนาญ  พิจารณาเมื่อจะออกจากองค์ฌาน ๑

            ครั้นทำ  ปฐมฌานให้ชำนาญแล้ว  จึงละเสียซึ่ง องค์ฌานอันหยาบ  คือ  วิตกวิจาร  อาศัย  ความชำนาญในการตั้งจิตไว้มั่น นั่นเอง  จึงวางวิตกวิจารได้  คือไม่ต้องเพ่งต้องตรึก  ถ้าเราวางเพ่งวางตรึก จิตวิ่งหนีออกจากองค์ฌาน  พึงเข้าใจว่าเรายังไม่ชำนาญ  สำหรับผู้ที่ชำนาญแล้วไม่ต้องลำบากในการเข้า  รู้ว่า  จิต  ที่เป็น  อดีต  อานาคต  ปัจจุบัน  ที่วิ่งออกไปตาม  อารมณ์สัญญาภายนอก  เป็น  กามาวจรจิต

เครื่องหมายในทุติยฌาน

            เมื่อจะเข้าสู่ฌานอาศัยความชำนาญจึงต้อง  หยุดคิด  วางอารมณ์สามกาล  ดูหทัยวัตถุให้ว่างเปล่า  ไม่ให้มีความคิดเข้าถึง   ทุติยฌาน  เลยที่เดียวก็ได้  เมื่อหทัยวัตถุว่างเปล่าไม่ตรึกไม่คิด  มีแต่ตัว  ปัจจเวกขณะญาณ  กำหนดรู้อยู่  เมื่อไม่คิดไม่นึก   วจีสังขารดับ  นี้เป็นเครื่องหมายของทุติยฌาน  เหลือแต่ปีติสุข  เอกัคคตา  เมื่อจิตวางวิตกไว้  เปรียบเหมือนสัตว์พาหนะวางเชือกได้สบาย


  

เครื่องหมายในจตุตถฌาน

            ละปีติเสีย  เหลือแต่  สุข  กับ  เอกัคคตา  เป็น  ตติยฌาน
            ละสุข  เหลือแต่  อุเบกขา  กับ  เอกัคคตา  เป็น  จตุตถฌาน

            ฌานทั้ง ๔  มีอารมณ์ ละเอียดกว่ากันเป็นชั้น ๆ  เมื่อได้จตุตถฌานเป็นที่ตั้ง  ลมดับละเอียดจนมองไม่เห็น  เมื่อลมดับกายสังขารก็ดับ  นี้เป็นเครื่องหมายแห่งจตุตถฌาน  เมื่อได้จตุตถฌานเป็นที่ตั้ง  ย่อมให้สำเร็จวิชาใด้หลายทาง  เช่น ผู้ได้วิชา ๓ และ  อภิญญา ๖  หรือโลกุตตรวิชาก็เป็นของเกิดได้ง่าย  แต่โลกุตตรภูมิจะงดไว้ก่อน

นิมิตเกิดในสมาธิ

            จะกล่าวถึง  นิมิต  อันเกิดขึ้นในขณะ  ก่อนฌาน  จะเกิด  มักจะมีนิมิตเข้ามาให้เห็นในมโนทวาร  นิมิตจะเกิดขึ้นอาศัยจิตลงสู่ภวังค์  คือในขณะที่ทำสมาธิอยู่  เผลอสติจิตเคลิ้มไปทวารสมมุติหยุดรับรู้อารมณ์   เกิดทวารวิมุติให้เห็นภาพต่าง ๆ มาปรากฏ   ผู้ที่มีอารมณ์สัญญาเคยได้เห็นได้ยิน  ได้ทราบ  ได้รู้อะไรไว้  ก็มักจะเห็นนิมิตนั้น   เช่นคนทำไร่ทำสวน  ก็เห็นไร่   เห็นสวน

            คนค้าขายก็เห็นสิ่งที่ตนค้าขาย  ผู้ที่เคยทำบาปก็เห็นสิ่งที่เป็นบาป  ผู้ที่เคยทำบุญก็เห็นสิ่งที่เป็นบุญ  เช่นคนที่เคยทำโป๊ะทำอวน  ฆ่าเป็ด  ฆ่าไก่  ฆ่าสุกร  ฆ่าโค  ขายเลี้ยงชีวิต  เมื่อมาทำสมาธิมักจะเห็นสิ่งที่ตนทำ   ถ้าเห็นปูเห็นปลา  เห็นเป็ดเห็นไก่ เห็นสุกรเห็นโค  นี้แลเป็นคตินิมิตฝ่ายอกุศล  ถ้าจิตดับลงในขณะนั้นต้องไปทุคติ

            ส่วนผู้ที่เคยทำบุญเห็นพระเห็นเณร เห็นโบสถ์วิหาร  เห็นปราสาทเงินปราสาททอง  ถ้าดับจิตลงในขณะนั้นไปสู่สุคติ  ในอสัญญกรรมเวลาจวนเจียนจะตายก็เป็นดังนี้ไม่มีต่างกันเลย  คือ ตัวทวารสมมุติกับทวารวิมุติ เป็นของต่อเนื่องถึงกัน  เมื่อทวารสมมุติรับมาอย่างไร  ตัวทวารวิมุติก็รับเอาอย่างนั้น

            พึงเห็นดังองคุลีมารโจร  เคยฆ่าคนถึง ๙๙๙ คน  มาบวชบำเพ็ญสมาธิเห็นแต่คนที่ตนฆ่า  ถือศาสตราวุธเข้ามาจะทิ่มแทง หลับตาลงเวลาใหนก็เห็นเวลานั้น  พระพุทธองค์ทรงทราบ  จึงได้ตรัสสอนไม่ให้นึกถึงอดีต  อารมณ์ที่ล่วงแล้วห้ามไม่ให้คิด  ให้ทำจิตให้เป็นดวงเดียว  เหมือนนายพรานจะยิงปืน  ย่อมหลับตาข้างหนึ่ง   เมื่อพระองค์คุลีมาร  ทำจิตให้แน่วแน่ในองค์อริยมรรค  ไม่นึกถึงกาลเก่า  จิตก็หลุดพ้น  สำเร็จมรรคผล

มารโดยธรรมมาธิษฐาน

  
            จิตที่เห็นภาพต่าง ๆ  ดังที่กล่าวมาแล้วนั้น  เป็น  กามาวจรนิมิต  เป็นได้ทั้ง  สุคติ  และ  ทุคติ  จิตตอนนี้ยังไม่เข้าถึงองค์ฌานเป็นส่วนพหุลกรรม  และอสัญกรรม  นี้แหละท่านเรียกว่า  มาร  มารมี ๕

            กิเลสมาร  ได้แก่  ราคะ โทสะ โมหะ ๑
            อภิสังขารมาร  ได้แก่ความนึกคิด  ปรุงแต่งทางใจ  หยุด คิดไม่ได้ ๑
            เทวบุตตมาร  ได้แก่ภาพต่าง ๆ  ที่มาปรากฏให้เห็นในมโนทวาร ๑
            ขันธมาร  ได้แก่ขันธ์ของเรา  มีอาการเจ็บปวดร้อนรน  เกิดทุกขเวทนามี ประการต่าง ๆ ให้ห่างจากการทำความเพียร ๑
            มัจจุมาร   คือความตาย  เมื่อคุณความดี  คือมรรคผล  นิพพาน  จวนจะเกิดขึ้น  แก่เรา  ความตาย  มาตัดไป ๑

            ที่ว่ามารมาอาราธนาให้พระองค์สู่นิพพาน  ก็ไม่ใช่อื่นไกล  คือ  ขันธมารมัจจุมารนี้เอง  นิมิตที่กล่าวมานี้เกิดขึ้นในระหว่างอุปจารสมาธิ   คือจิต  เฉียด  เข้าถึงองค์  ฌาน  บางคนก็มีบางคนก็ไม่มี  คนที่มี  นิมิต  เพราะสติเผลอ  และเป็นผู้มีการงานมาก  ผู้ที่ไม่มีนิมิตเพราะไม่เผลอสติและเป็นผู้ไม่มีการงาน  อีกนัยหนึ่งผู้ทำสมาธิแบ่งออกเป็น ๓ พวก  คือ

            พวกที่ ๑  ทำสมาธิเพียงเล็กน้อย  เพียงกึ่งหรือชั่วโมงหนึ่ง แล้วก็นอนเสีย  พวกนี้ยังไม่ถึงนิมิต
            พวกที่ ๒  ทำสมาธิถึงชั่วโมง  หรือ ๒ – ๓ ชั่วโมง  จนง่วงนอน  เวลาง่วงนอนนี้แหละ  จิตหยุดรับรู้ทางทวารสมมุติ  ลง  สู่ ภวังค์เกิดนิมิต  นิมิตเหล่านี้เป็นตัว  ชาติ  ตัว  ภพ  ไม่ให้ยึดมั่นถือมั่น  ให้ปล่อยวาง
            พวกที่ ๓  ทำสมาธิน้อยหรือมากก็ตามเป็นผู้มี  สติ  ไม่เผลอ  และ  หนักไปทางวิปัสสนา  จิตลงภวังค์   ไม่ได้  นิมิตไม่เกิด

            นิมิตที่กล่าวมานี้  พูดเฉพาะนิมิตที่เป็น  กามาวจร  เท่านั้น  นิมิตเหล่านี้เกิดจาก  สัญญาอารมณ์  เราไม่ได้เพ่งให้มันเกิด  มันเกิดเอง  ส่วนนิมิตที่เป็นรูปาวจร  และอรูปาวจร  นั้น  เกิดจากการเพ่ง  เช่น  เพ่งดินเห็นดิน  เพ่งน้ำเห็นน้ำ  เพ่งไฟเห็นไฟ อาศัยอัปปนาสมาธิจิตตั้งมั่น  หลับตาลงแลเห็นติดตา  เรียกว่า  อุคคหนิมิต  เมื่อเสพนิมิตที่แลเห็น  ติดตาให้มากเข้าเกิดผ่องใสดังแก้วมณี  จะนึกให้เล็กก็เล็ก  จะนึกให้ใหญ่ก็ใหญ่  นี้เรียกว่า  ปฏิภาคนิมิต  เป็นครุกรรม  ให้ผลก่อนกรรมอื่นทั้งสิ้น อุคคหนิมิต  และปฏิภาคนิมิต  เป็นรูปาวจรภูมิ  นิมิตที่เป็นรูปาวจรเป็นนิมิตที่ยืนที่  ไม่ใช่เผลอสติ  ปฏิภาคนิมิตย่อมได้ในกรรมฐาน ๒๒  คือ  กสิน ๑๐   อสุภ ๑๐   กายคตานุสติ ๑  อานาปานสติ ๑

            อนึ่ง  จิต ๓๕  คือ  รูปาวจรจิต ๑๕   อรูปาวจรจิต ๑๒   โลกุตตรจิต ๘   เกิดในมโนทวารอย่างเดียว




หมายเหตุ...
ผู้โพสต์...
พยายามรักษา...
วรรคตอนและอักขระ...
ตามหนังสือต้นฉบับ...

[สายรุ้ง]

อัปปนาชวนะวีถี

            อารมณ์ในมโนวิญญาณวิถี  ที่เป็นกามาวจรนั้นมีอยู่  2  อย่าง  คือ  วิภูตารมณ์ 1  อวิภูตารมณ์ 1  ความว่า

            เมื่อธรรมารมณ์มาปรากฏแก่มโนทวารแล้ว  เป็นภวังค์จลนะ  ภวังค์ไหวขณะ 1  มโนทวาราวัชนะ  เกิดขึ้นขณะหนึ่งให้พิจารณา  ( ตัดสินกำหนดว่า  จะทำอะไร  อย่างไร )  กับอารมณ์มโนทวารแล้วก็ดับไป  ลำดับนั้นกามาวจรชวนะเกิดขึ้น  ( เสพอารมณ์ที่พิจารณา ตัดสินกำหนด )  7 ขณะแล้วก็ดับไป  ตทาลัมพนะเกิดขึ้น 2 ขณะ  ยึดหน่วง  เอาอารมณ์ ตามชวนะแล้วก็ดับไป  จิตก็ตกกระแสภวังค์  ธรรมารมณ์ได้ในวิถีจิตอย่างนี้  ชื่อ  วิภูตารมณ์

            ถ้าภวังค์ไหว  กระแสภวังค์ขาดแล้ว  มโนทวาราวัชชนะเกิดขึ้นขณะ 1  กามาวจรชวนะเกิดขึ้น 7 ขณะ    แล้วจิตก็ตกกระแสภวังค์   ตทาลัมพนะมาเกิดไม่ได้  ธรรมมารมณ์ได้ในวิถีจิตอย่างนี้  ชื่อ  อวิภูตารมณ์

            ในอัปปนาชวนะวารนั้น  ประเภทแห่งวิภูตารมณ์และอวิภูตารมณ์  ทั้ง 2 นี้ไม่มี  ตทาลัมพณะไม่เกิดในอัปปนาวืถี  ในขณะเบื้องต้นอัปนาวิถีนั้น  มโนทวาราวัชชนะเกิดขึ้นขณะ 1 แล้วก็ดับไป  ลำดับนั้น  กามาวจรชวนะ 4   ได้โอกาสแล้ว   จิตใดจิตหนึ่งเกิดขึ้น  ให้สำเร็จเป็นชวนะ  บางทีเกิดขึ้น 4 ขณะบ้าง  บางทีเกิดขึ้น 3 ขณะ บ้าง ฯ  ตามอภินิหาร   แห่งบุคคล   ที่เป็น ทันธาภิญญา   และ  ขิปปาภิญญา ฯ   ถ้าผู้ปฏิบัตินั้นเป็นทันธาภิญญา  ตรัสรู้ช้า  ญาณสัมปยุตกามาวจรเกิด  4  ขณะ เป็น บริกรรม ขณะ 1 อุปจาระชวนะ ขณะ 1 อนุโลมชวนะ ขณะ 1 เป็น โคตรภูชวนะขณะ 1   ถ้าผู้นั้นเป็นขิปปาภิญญา ตรัสรู้เร็ว  ญาณสัมปยุตกามาวจรก็เกิด 3 ขณะ  เป็น  อุปจาระชวนะ  ขณะ 1  อนุโลมชวนะ  ขณะ ๑  โคตรภูชวนะ  ขณะ ๑  ญาณสัมปยุตกามาวจรชวนะเกิดขึ้น 4 ขณะแล้วก็ดับไป

            ลำดับนั้นมหัคคตาชวนะ  และโลกูตตรชวนะ 26  นั้น  ชวนะอันหนึ่งอันใดหยังลงสู่   อัปปนาวิถี  ขณะ 1   เบื้องหน้าแต่นั้นจิตก็ตกลง  สู่ภวังค์ในที่สุดแห่งอัปปนา

            ถ้าอัปปนาวิถี  จะเป็น  มรรควิถี
            บริกรรมชวนะ ที่ 1  ก็ฆ่ากิเลสอย่างหยาบ
            อนุโลมชวนะ ที่ 3  ก็ฆ่ากิเลสอย่างละเอียด
            โคตรภูชวนะ ที่ 4  ก็ชี้ช่องให้เห็นพระนิพพาน

            โคตรภูในโลกุตตรชวนะ  แปลว่า  จิตล่วงจากโลกิยจิต  เข้าสู่โลกุตตรจิต  หรือล่วงจากโคตรของ  ปถุชน  เข้าสู่โคตรของ  อริยะชน  เมื่อโคตรภูเกิดขึ้นในกาลใด  ในการนั้นก็ออกจากสังขารนิมิต  ได้เป็น  อุปธิวิเวก  สงัดจากขันธ์

            ครั้นแล้ว  มรรคจิต จึงเกิด  จึงออกจาก  ปวัตติ  คือ  ตัณหา  ครั้นแล้วผลจิตก็เกิดขึ้น  2- 3 ขณะ  ตามอภินิหารแห่งบุคคล  ถ้าเป็นทันธาภิญญา  ผลจิตเกิด 2 ขณะ

            ถ้าเป็นขิปปาภิญญา  ผลจิตเกิด 3 ขณะ  จิตจึงตกลงสู่กระแสภวังค์  ฝ่ายมหัคคตอัปปนาชวนะ  คือผู้จะได้   ญาณโลกีย์ต่างกันกับ  มรรควิถี  คือบริกรรมชวนะ  อุปจารชวนะ  อนุโลมชวนะ ไม่ฆ่ากิเลสได้  พอแต่ได้ญาณขณะจิต 1  แล้วก็เป็นภวังค์คุบาท   จิตก็ตกภวังค์  ไม่ได้เจริญวิปัสสนาต่อ  จึงเป็นโลกิยฌาน

            ผู้ที่เป็นโลกิยฌานเป็นแต่  จิตวิเวกสงัดจากนิวรณ์  โคตรภูจิตของโลกิยฌานล่วงแต่  กามาวจรจิต   เข้าสู่   รูปาวจรจิต   เป็นผู้ ติดอารมณ์ในปัจจุบัน  ออกจากขันธ์ไม่ได้

            ส่วนโลกุตตรอัปปนาชวนะนั้น  เมื่อเข้าถึงฌานพิจารณาองค์ฌาน  และธรรมอันสัมปยุตอยู่ด้วยองค์ฌาน  คือ  ปิติ  สุข เอกัคคตา  นั้น  สันนิษฐานว่าเป็น  ทุกขัง  อนิจจา  อนัตตา   มรรคจึงฆ่ากิเลสให้ตาย  เพราะพระไตรลักษณ์ทั้ง 3 นี้  เป็นเครื่องตัดกระแสของภพให้ขาด  ด้วยอำนาจแห่งมรรคจิต  มีความหมายต่างกันอย่างนี้

จบอัปปนาชวนะวิถี  และ  รูปาวจรภูมิ

 
  

ขึ้นอรูปาวจรภูมิ

            แต่นี้จะกล่าวถึงอรูปาวจรภูมิ  ผู้บำเพ็ญเจริญรูปฌานได้แล้ว  ปรารถนาจะเจริญอรูปฌานให้เพิกกสิณทั้ง 7  เสียไว้แต่อากาศ ให้เพ่งอากาศว่างเปล่าเป็นอารมณ์  ทำบริกรรมว่า  อากาศไม่มีที่สิ้นสุด  โยคาวจรก็อาจเข้าสู่อรูปฌานเป็นประถมได้  เมื่อโยคาวจรวางเสียซึ่งอากาศ  ถือเอาวิญญาณเป็นอารมณ์  บริกรรมว่า  วิญญาณไม่มีที่สิ้นสุด ๆ  ก็อาจเข้าสู่ทุติยอรูปฌานที่  2 ได้

            เมื่อโยคาวจรวางวิญญาณเสียถือเอาสิ่งที่ไม่มีวิญญาณว่า  อะไร ๆไม่มี  ก็อาจเข้าตติยอรูปฌานที่ 3 ได้  เมื่อโยคาวจรวางสิ่งที่ไม่มีวิญญาณ  ถือเอาสิ่งที่ประณีตจะว่ามีวิญญาณก็ไม่ใช่   จะว่าไม่มีวิญญาณก็ไม่ใช่  ก็อาจจะเข้าสู่จตุตถอรูปฌานที่  4 ได้   รูปาวจรภูมิ  อรูปาวจรภูมิ  เป็นครุกรรม  เป็นกรรมหนักกว่ากรรมอื่นทั้งสิ้น  จะให้ผลก่อน

ฌานเสื่อมอย่างไร

            ถ้าปรารถนาจะไปเกิดในพรหมโลกก็ให้รักษาไว้  อย่าให้เสื่อม  ฌานเสื่อม กับฌานไม่เสื่อมเป็นอย่างไร  ฌานจะเสื่อม  อาศัยผู้นั้นยินดีในกามารมณ์  ผู้ที่ได้อัปปนาฌานไม่เสื่อมนั้น  จิตของผู้นั้นหลุดพ้นจากกาม

            ถ้าอยากรู้ฌานไม่เสื่อมหรือเสื่อมนั้น  ให้ดูตัวทวารสมมุติกับทวารวิมุติ  อันเป็นเครื่องสืบต่อกัน  คือในเวลา เรานั่งทำสมาธิฌานเกิด  นี้เป็น  ทวารสมมุติ  เรียกว่า  ชวนะจิต  เสพอารมณ์  ครั้นเวลาเหนื่อยเรานอน  เวลาเรานอนเราก็เพ่งอยู่ในฌานนี้เป็นทวารสมมุติ  เวลาหลับเป็นทวารวิมุติ

            ถ้าทวารวิมุติเป็นผู้รับต่อ  นอนหลับไม่ฝัน  ตื่นขึ้นก็ยังเพ่งอยู่ในฌาน  เป็นผู้ละถีนะมิทธะ  ไม่ติดในการนอน  นี้จึงเรียกว่า ฌานไม่เสื่อม  ถ้าทวารวิมุติไม่รับต่อ  นอนหลับฝันเพราะละถีนะมิทธะไม่ได้  ตี่นขึ้นจิตเปลี่ยนเป็นกามารจร   นี้ฌานเสื่อม แต่ผู้ที่มีฌานเสื่อมดีกว่าผู้ไม่มีฌาน

จะไปนิพพานได้หรือไม่ได้ในชาตินี้

            ฝ่ายผู้ที่ได้อัปปนาชวนะโลกุตตระ  คือถือเอาพระนิพพานเป็นอารมณ์นั้นก็ดี  ถ้าอยากรู้ว่าจะไปนิพพานได้หรือไม่ได้ในชาตินี้  ก็ให้ดูทวารสมมุติกับทวารวิมุติ  ในขณะนั่งทำสมาธิจิต  จิตหลุดพ้นออกจากสังขารนิมิตได้นี้เป็นทวารสมมุติ   ในขณะนอนหลับตัวทวารวิมุตไม่รับต่อ  นอนหลับแล้วฝัน  เพราะละถีนะมิทธะไม่ได้นี้เป็น  จิต ของพระเสขะ  ยังไปนิพพานไม่ได้ เป็นตทังควิมุติ  หลุดได้ชั่วคราว  ทั้งนี้เป็นเพราะอะไร

            เป็นเพราะเสขะมีกามาวจรญาณสัมปยุตกุศลเป็นที่ตั้งแห่งองค์อริยมรรค  ถ้าจิตหลุดพ้นในการยืน  เดิน  นั่ง   เวลานอนหลับ ทวารวิมุติรับต่อ  นอนหลับจิตก็หลุดพ้น  ตื่นขึ้นใหม่ไม่มีการฝัน  เพราะละถีนะมิทธะได้ทวารวิมุติไม่กำเริบ  นี้เป็นของพระอเสขะ  เพราะท่านมีกามาวจรญาญสัมปยุตกิริยา   เป็นที่ตั้งแห่งองค์อริยมรรค  ผู้ที่มีฌานไม่เสื่อมย่อมไปเกิดในพรหมโลก

            ที่ได้ฌานชั้นต่ำก็ไปเกิดในชั้นต่ำ  ผู้ที่ได้ชั้นสูงก็ไปเกิดชั้นสูง   ตามชั้นตามภูมิของตน  สรุปความลงก็คือ

            ถ้าโลกีย์วิมุติไม่เสื่อม  ก็ไปเกิดในรูปพรหม  และอรูปพรหมได้  ถ้าเสื่อมก็ไปเกิดในกามโลก

            ฝ่ายโลกุตตรวิมุติก็เหมือนกัน  ถ้าไม่เสื่อมก็ไปนิพพานได้  ถ้าเสื่อมก็ยังไปไม่ได้  ก็ต้องเกิดในกามโลกก่อน
 
 

ธาตุของจิต และวัตถุอันเป็นที่ตั้งของจิต

            อนึ่งวัตถุอันเป็นที่ตั้งแห่งวิญญาณในภพ 3  ในกามภพมีวัตถุ 6   มีจักขุวัตถุเป็นต้น   มีหทัยวัตถุเป็นที่สุด

            มีธาตุจิต 7  คือ  จักขุวิญญาณธาตุ 1  โสตะวิญญาณธาตุ 1  ฆานะวิญญาณธาตุ 1  ชิวหาวิญญาณธาตุ 1  กายวิญญาณธาตุ 1 มโนธาตุ 1   มโนวิญญาณธาตุ 1

            ในรูปภพมี  วัตถุ 3  จักขุวัตถุ 1   โสตะวัตถุ 1  หทัยวัตถุ 1   มีธาตุจิต 4  คือจักขุวิญญาณธาตุ 1   โสตะวิญญาณธาตุ 1   มโนธาตุ 1   มโนวิญาณธาตุ 1

            ในอรูปภพ  ไม่มีวัตถุ  เป็นที่ตั้ง  มีแต่มโนวิญญาณธาตุอย่างเดียว  วัตถุธาตุก็ดี  มโนวิญญาณธาตุก็ดี  เป็น  สังขตะธาตุ

            พระนิพพานเป็น  อสังขตะธาตุ  ออกจากธาตุเหล่านี้
  
            การทำฌานเป็นของทำยาก  ทำแล้วก็มักจะเสื่อม  ถึงไม่เสื่อมไปเกิดในพรหมโลก  แล้วกลับมาเกิดในโลกนี้   ก็เป็นของ  ไม่แน่นอน  มาเกิดเป็นมนุษย์  อาจเปลี่ยนแปลง  ไปสู่อบายภูมิไม่มีการกำหนดกฎเกณฑ์  คล้ายกับทหารไปนอนอยู่ในหลุม เพลาะสบายชั่วคราว  ยังไม่ได้ประจัญบานถึงขั้นแตกหัก

            หรือดุจคนเป็นหนี้หลบหนีจากเจ้าหนี้ (ยังไม่พ้นหนี้สิน )  จึงไม่ควรเพลินในฌานมากนัก  จักเป็นเหตุให้ล่าช้า  ทำเอาแต่อุปจารสมาธิ  อันเป็น  กามาวจร  มี  วัตถุ 6  เป็นที่ตั้งแล้วดำเนินทาง  วิปัสสนา  ใช้ปัญญา  ค้นหาเหตุผล  ตัวของเราเป็นตัวผล  ซึ่งเป็นตัวชาติ  ชาติต้องมาจากภพ  กรรมภพฝ่ายบาปก็นำไปเกิดที่อบายภูมิ 4  กรรมภพฝ่ายกุศลอย่างต่ำ   ก็นำให้ไปเกิดเป็นมนุษย์ 1  สวรรค์  ๖  ชั้น

            กรรมภพอย่างหนักก็นำไป  รูปภพ  อรูปภพ  ภพเหล่านี้มาจากอุปาทานการเข้ายึดถือ  ถ้าถอนเสียซึ่งอุปาทานการยึดถืออุปาทานดับภพก็ดับ  ภพดับชาติก็ดับ  ชาติความเกิดเปรียบเหมือนไฟ  เพราะไฟร้อนไปด้วยทุกข์   ความเกิด   แก่   เจ็บ   ตาย  ตัวกรรมภพเปรียบเหมือนเชื้อของไฟ  ตัวอุปาทานเป็นผู้ยึดเชื้อของไฟไว้  การที่นำเอารูปาวจร  อรูปาวจรภูมิมาลงไว้ในฐานที่ 2  เพื่อให้เหมาะสมกับความต้องการ  ของนักปฏิบัติธรรมทุกชั้นทุกภูมิ  จะเดินทางลัด  หรือจะเดินทางอ้อม แล้วแต่ชอบใจ

            สรุปลงในฐานที่ 1  ให้เพ่งหทัยวัตถุ  เพื่อให้รู้สังขาร  แต่วางสังขารยังไม่ได้   จึงเป็นแต่กามาวจรภูมิเท่านั้น ฯ

            ฐานที่ 2   เมื่อเพ่งดูหทัยวัตถุ  เป็นของว่างเปล่าไม่มีความคิดในสามกาล  ดับสังขารที่เป็นกามาวจรได้แล้ว   แต่ยังติดความรู้อันมีอยู่ในปัจจุบัน  ออกจากอารมณ์ในปัจจุบันยังไม่ได้  จึงสงเคราะห์ลงในรูปาวจร  และอรูปาวจรภูมิเท่านั้น   เป็นขั้นสมถอุบายเครื่องสงบใจ  ที่กล่าววิปัสสนาเจือไว้ด้วย  ก็เป็นแต่ชี้แนวทาง

จบฐานที่  ๒

หมายเหตุ...
ผู้โพสต์...
พยายามรักษา...
วรรคตอนและอักขระ...
ตามหนังสือต้นฉบับ...

[สายรุ้ง]

คำอธิบายในฐานที่  ๓
วิปัสสนา
ไม่ให้ติดอยู่ในความรู้  อันผ่านมาทางทวาร  ๖

            แต่นี้จะอธิบายฐานที่  ๓  ซึ่งเป็นตัว  วิปัสสนา  เข้า  ประจัญบาน  เอากันถึงขั้นแตกหักเรียกว่า  โลกุตตรภูมิไม่หลบลี้หนีตากับข้าศึก  เมื่อฐานที่ 2 วางความคิดสามกาลได้แล้ว  มันเหลือความรู้  คือ  ไม่คิดเรื่องอะไรแต่มันมีความรู้  ความรู้ที่มีอยู่ในปัจจุบันก็สงเคราะห์ลงในภูมิทั้งสาม  คือ  กามาวจรภูมิ  รูปาวจรภูมิ  อรูปาวจรภูมิ  เท่านี้

            ในขณะที่เราอยู่โดย  ธรรมดา  ถึงเราจะ  เพ่ง  หทัยวัตถุอยู่ก็ตามจะ  ไม่เพ่ง  ก็ตาม  ความรู้  อันนี้เป็น  วิบากจิต เป็นของ  เป็นเอง  เราไม่ได้บอกให้มันรู้มันก็รู้เอง  นี้เป็น  กามาวจรวิบาก  เป็นตัว  ทุกข์สัจจ  เป็นของ  ละไม่ได้  การที่ให้ดูหทัยวัตถุ  ก็เพื่อจะให้รู้  รู้ความเป็นเองของขันธ์

            ในขณะไหนเราเพ่งหทัยวัตถุดูความเป็นเองของขันธ์  ในขณะนั้นเป็น  วิชา  ถ้าเรา  เผลอสติ  ไม่ได้เพ่งหทัยวัตถุ  เวลานั้นเป็นอวิชา   ถึงเราดูอยู่ก็ตาม  แต่ถ้าเรา  ไม่รู้เท่าทันขันธ์  เรา  ดัดแปลงขันธ์  ก็ตกอยู่ในอวิชาอีกเหมือนกัน  ที่ว่าดัดแปลงขันธ์นั้นคือ  สิ่งใดควรแก่เรา  เราพอใจในสิ่งนั้น  และอยากให้สิ่งนั้นตั้งอยู่   นี้เป็น  กามตัณหา  และ  ภวตัณหา

  

โลกธรรม 8

            ถ้า  สิ่งใดไม่ควรแก่เรา  เราไม่พอใจ  และอยากให้สิ่งนั้นฉิบหายไป  นี้เป็นวิภวตัณหา  เป็นตัว  สมุทัย  เหตุให้เกิดทุกข์  เป็นของ ควรละ   ถ้าปล่อยได้วางได้ก็เป็น  นิโรธ  ความดับทุกข์  กิริยาที่เราทำการปล่อยวาง  ก็เป็น  มรรค

            สิ่งที่ชอบใจเรา  ได้ลาภ  ได้ยศ  ได้รับสรรเสริญสุข  ก็เป็นสิ่งที่พอใจ  ถ้าเสื่อมลาภ  เสื่อมยศ  นินทาทุกข์  ก็เป็นสิ่งที่ไม่ชอบใจ ความชอบกับความไม่ชอบเกิดขึ้นเพราะ  โลกธรรม 8  เป็น  เครื่องครอบงำสัตว์โลก  ไม่ว่าปุถุชนหรือพระอริยเจ้า

            โลกธรรมทั้ง 8  จะต้องครอบงำทุกถ้วนหน้า  ถ้า  ออกจากความรู้  อันเกิดจากโลกธรรมเข้าครอบงำแล้ว  ผู้นั้นจึงหลุดพ้นได้ ถ้าออกไม่ได้ก็หลุดพ้นไม่ได้  โลกธรรมเข้าครอบงำ  จะเอา  สมาธิ  เข้าต่อสู้  ก็ตกอยู่ในด้าน  อดทนเอา  เท่านั้นที่จะให้หมดมลทิน  ต้องอาศัยปัญญา  รู้ถึงเหตุการณ์ว่า  กามโลกนี้ต้องมีโลกธรรมประจำอยู่อย่างนี้

            ถ้าเราพอใจโลกธรรมติดอยู่ในโลกธรรม   ก็เท่ากับพอใจติดอยู่ในทุกข์   ข้อที่ว่า  โลกธรรมเป็นของที่มีประจำโลก   ก่อนที่เรายังไม่เกิดก็มีอยู่อย่างนี้   เมื่อเราเกิดมาก็มีอยู่อย่างนี้   เมื่อเราตายก็มีอยู่อย่างนี้  อายุของเรามีเพียงเล็กน้อย  เราจะเอามาแข่งขัน กับโลกธรรมจะป่วยการเสียเวลาเปล่า ๆ

  

กามภายนอก - กามภายใน

            ความรู้ที่เราเรียนเอาโลกมาไว้ในตัวเรา  เป็น  ความรู้ที่เกิดจากการ  ติดสมมุติความนิยมของโลก  อันพวก  คนพาลเขาติดอยู่ แต่ท่านผู้รู้หาข้องอยู่ไม่  ถ้าผู้ใดปล่อยวาง  ผู้นั้นก็พ้นจากบ่วงของมาร

            ความรู้อันเกิดแต่โลกธรรม  เป็นส่วนกามาวจรภูมิ  ถ้าจิตยังไม่หลุดพ้นจากกาม  ก็พ้นจากโลกธรรมไปไม่ได้  ตัวของเราติดอยู่ใน  กามภายใน  และ  กามภายนอก  กามภายในหมายเอา  ตา  หู  จมูก  ลิ้น  กายใจ  กามภายนอกหมายเอา  รูป  เสียง กลิ่น  รส  โผฏฐัพพะ  ธรรมารมณ์  รวมกันเข้าจึงเป็น  กามตัณหาปัจจุบัน 12  เป็นอดีต 12  เป็นอนาคต 12  รวมทั้ง 3 กาล   จึงเป็นกามตัณหา 36  ด้วยกัน

            ผู้ที่ทำสมาธิเข้าสู่องค์ฌาน  จิตก็หลุดพ้นได้แต่เพียงตะทังคปหาน  และ  วิขัมภะนะปหาน   ด้วยองค์ฌานสกดไว้เท่านั้น  ครั้นออกจากฌานแล้ว  มันกลับกำเริบขึ้นอีก  จึงนับว่ายัง  ไม่พ้นหนี้สิน  ผู้จะพ้นจากหนี้สินต้องประหารให้ขาด  ฆ่าให้ตายคือออกจากตัณหา  การออกจากตัณหา  ก็คือการออกจากตา  หู  จมูก  ลิ้น  กาย ใจ  นี้เอง  คือเมื่อเห็นก็สักแต่ว่าเห็น  ไม่ใช่ เราเห็น  เมื่อได้ยินก็สักแต่ว่าได้ยิน  ไม่ใช่เราได้ยิน  เมื่อทราบ  เมื่อรู้  ก็สักแต่ว่าทราบว่ารู้ ในกาลใดสิ่งใดที่จะ พึงเห็น พึงฟัง พึงทราบ พึงรู้ เมื่อเห็นก็สักแต่ว่าเห็น เมื่อฟังก็สักแต่ว่าฟัง เมื่อทราบเมื่อรู้ก็สักแต่ว่าทราบว่ารู้   ในกาลใดสิ่งใดที่จะ  พึงเห็น  พึงฟัง  พึงทราบ  พึงรู้

            เมื่อเห็นก็สักแต่ว่าเห็น  เมื่อฟังก็สักแต่ว่าฟัง  เมื่อทราบเมื่อรู้ก็สักแต่ว่าทราบว่ารู้  ในกาลนั้น  ความกำหนัดขัดเคืองลุ่มหลงในอารมณ์นั้นไม่มี   เมื่อความกำหนัดขัดเคืองลุ่มหลงในอารมณ์นั้นไม่มี  โลกนี้ก็ไม่มี   โลกอื่นก็ไม่มี   ไม่มีทั้งโลกนี้และโลกอื่น  ทั้ง 2   ถ้าออกจากตัวเราได้ดังนี้   จึงจะพ้นจากโลกธรรมและกามตัณหาเหล่านี้ได้  เพราะเหตุนั้นในฐานที่ 3  จึงให้ออกจากความรู้  เพราะตัวเราเป็นผู้เรียนผู้รู้เอาไว้  จนกลายเป็น  อุปาทาน  ถือมั่นในกาม

            การเรียนทางวิปัสสนา   แปลว่า  เรียนแก้ความรู้  เรียนแก้ความรู้ในที่นี้หมายเอา  วิญญาณขันธ์  อันรู้ทางตา  ทางหู  เป็นต้น จะอาศัยการ  สำรวมระวัง  ในขณะที่ได้เห็นได้ยินด้วย  อินทรีย์สังวรศีล  ก็เป็นเครื่อง  ระงับไว้ชั่วครั้งชั่วคราว  เท่านั้นจะทำ   สมาธิ  คือหลับตาไม่ให้ได้เห็น  จะเข้าไปที่สงัดไม่ให้ได้ยิน  กับทั้งวางความคิดภายนอกให้หมด  หยุดคิดปิดนึกจนเกิดปิติสุข  เข้าถึงองค์ฌานเพ่งอยู่ในจุดอันเดียวก็ดี  ก็พ้นจาก  ความรู้  อันเกิดแต่การ  ได้เห็น  ได้ยิน  ซึ่งเป็นส่วนกามารมณ์ได้  ชั่วครั้งชั่วคราวเท่านั้น

            ถ้าระหว่างหลุดพ้นก็หลุดพ้นได้แต่เพียง  กามาสวะ  ยังมี  ความรู้อยู่ภายใน ฯ   อันเป็นส่วนละเอียด  คือเราหลับตาแล้วมันยังมีการเห็นกายใน  คือเห็นสีดำ   สีแดง  สว่าง  เพ่งสิ่งใด  เห็นสิ่งนั้นติดตา  นี้เป็นตัว  ภวตัณหา  สิ่งใดที่เราไม่ได้เพ่งมันยังเกิดมโนภาพให้แลเห็น  เห็นสัตว์เห็นคน  สิ่งใดที่เราไม่ได้เพ่ง  มันยังเกิดให้เห็น  เมื่อเห็นแล้ววิญญาณความรู้  อันเป็นส่วน สุขุมรูป  ยังต้องรับรู้อยู่

            ถ้าติดอยู่ในความรู้อันเกิดแต่การทำสมาธิ  ยังติดอยู่ในภวตัณหา  ถ้าปล่อยวางความรู้เหล่านี้ได้  จึงจะหลุดพ้นจากภวตัณหา   แม้พ้นจากนิมิตเหล่านี้เข้าถึงขั้น  อรูป  ไม่มีอะไรเป็นที่ตั้ง  เหลืออยู่แต่ วิญญาณ  ก็ดี  ยังตกอยู่ใน  วิภวตัณหา  ยังพ้นจากภพ ไปไม่ได้

  

จิตหลุดพ้นจากภพ 3

            เมื่อมีภพก็ต้องมีชาติ  เมื่อภพดับชาติจึงดับ  ผู้อยากเห็นอารมณ์พระนิพพาน  พึงตรวจดูตัวภพให้แยบคาย ภพทั้ง 3 ภพ  ไม่มีในพระนิพพาน  ภพเหล่านี้ย่อมบังเกิดขึ้นที่ขันธ์   ถ้า วางขันธ์   ได้  ก็เป็นอันว่า  วางภพ  เพราะภพจะเกิดขึ้นที่ขันธ์

            เพราะเหตุนั้นในฐานที่ 3  จึงให้  วางทั้งความคิด  ทั้งความรู้ให้หมด  ความคิดเป็นตัวสังขารขันธ์  ความรู้เป็นตัววิญญาณขันธ์  เมื่อวางความรู้  ภพทั้งปวงก็ดับไปด้วยประการทั้งปวง ฯ  ดังพระบาลีที่พระองค์ทรงแสดงไว้เป็นหลักว่า

            “ เอกาหิธาตุ  ทิฏฐธมฺมิกา  สอุปปาทิเสส  ภวานิสพพโส”

            แปลว่า  “ ธาตุอันหนึ่ง  เป็นไปในธรรมอันได้เห็นแล้วมีภพทั้งปวงดับไปด้วยประการทั้งปวง”   เพราะสิ้นธรรมชาติผู้จะนำไปสู่ภพคือตัณหา  ข้อที่ว่า  สิ้นตัณหาได้แก่สิ้นความคิดนั่นเอง  ตกลงคงได้ความว่า  ความคิดนำไปสู่ภพ  เช่น  ผู้จะไปเกิดในอบายภูมิก็ต้องคิดถึงบาปที่ตนทำไว้  จึงจะไปสู่อบายภูมิได้

            ถ้าไม่ได้ทำบาป  ถึงคิดอยากไปก็ไปไม่ได้  คนไม่ได้ทำบาป  คิดได้  ใจก็ไม่เศร้าหมอง  จึงไปทุคติไม่ได้  ส่วนผู้จะไปสู่สุคติ คือมนุษย์และสวรรค์   ก็ต้องอาศัยความคิด  คือคิดถึงบุญที่ตนทำไว้  ผู้ที่จะไปเกิดในชั้นพรหม  ก็ต้องคิดถึงธรรมของพรหมที่ตนทำได้  ผู้จะไปสู่อรูปพรหม  ก็อาศัยความคิดถึงธรรมอรูปพรหมที่ตนทำได้  ผู้ที่ไปสู่นิพพานชั้นต้นต้องอาศัยความคิดก่อน  เพราะความคิดเป็น   อเนญชาภิสังขาร  เป็น  สังขารกลาง  คิดไปในบาป  วิญญาณก็รู้ทางบาป  ถ้าคิดทางบุญก็รู้ทางบุญ  ถ้าคิดไปนิพพานก็รู้ทางนิพพาน  วิญญาณความรู้เป็นตัวปฏิสนธิ

นิพพานไม่มีปฏิสนธิ

            แต่  นิพพานไม่มีปฏิสนธิ  มีแต่ภพทั้ง  3  (ที่มีปฏิสนธิ )   ผู้ที่จะไปสู่นิพพานต้องอาศัยความคิด  ความคิดต้องอาศัยความอยาก  เมื่ออยากได้นิพพานก็คิดไปหานิพพาน  เมื่อเห็นนิพพานแล้วว่า  พระนิพพานไม่มีความคิด  ไม่มีความรู้   ขั้นสุดท้าย   ก็ให้วางความคิดความรู้ทั้งหมดทิ้งไว้ในภพทั้งสาม

            ฝ่ายวิญญาณคือความรู้เป็นฝ่ายเกิด  เมื่อมีเกิดก็ต้องมีดับ  ฝ่ายนิพพาน  ไม่มีความรู้  เมื่อไม่มีความรู้ก็  ไม่มีความเกิด  เมื่อไม่มีความเกิดก็  ไม่มีความดับ  ฝ่ายใหนเกิดฝ่ายนั้นก็ดับ  ฝ่ายใหนไม่เกิด  ฝ่ายนั้นก็ไม่ดับ  เมื่อญาณความรู้  เกิดขึ้น  จึง  ทิ้งความเกิดความดับไว้กับภพ  แล้ว  ออกไปอยู่นอกภพ  คือ  อยู่กับฝ่ายที่ไม่เกิดไม่ดับ  ก็ภพทั้งปวงมันเกิดขึ้นที่ไหน  มันเกิดขึ้นที่  ขันธ์   ถ้าวางขันธ์   ก็เป็นอันวาง   ภพ

            เมื่อวางภพก็เป็นอันว่าวางชาติ  ดุจหนึ่งว่าวางเชื้อของไฟ  ก็เป็นอันว่าวางไฟ  เมื่อวางไฟก็เป็นอันว่าวางความร้อน  เมื่อไฟดับหมดแล้วก็เหลือแต่  ความเย็น  ความเย็นท่านเรียกว่า  วิมุติ  นิโรธ  นิพพาน  อันเดียวกัน  ความเย็นจะเกิดขึ้น  ก็เพราะจิตหลุดพ้นจากกาม  จากภพ   จากอวิชา  ดังภาษิตคาถา  ที่ท่านผู้รู้นำมาลงไว้เป็นหลักวางว่า

            “ กามาสวาปิ จิตตํ วิมุจฺจติ ?"
            แปลว่า  จิตหลุดพ้นแล้ว  แม้จากอาสวะ  คือ  กาม
            จิตหลุดพ้นแล้ว  แม้จากอาสวะ  คือ  ภพ
            จิตหลุดพ้นแล้ว  แม้จากอาสวะ  คือ  อวิชา
            “ วิมุตฺตสฺสมึ  วิมุตฺติญานํ  โหติ ”
            แปลว่า  เมื่อจิตหลุดพ้นแล้ว  ญาณรู้แล้วว่าหลุดพ้นแล้วย่อมมี

            เมื่อจิตหลุดพ้นแล้วก็เป็นธรรมดาที่จะต้องรู้ว่าตนหลุดพ้นแล้ว  เหมือน  ผู้วางไฟก็ย่อมรู้ว่าตนพ้นจากความร้อนเป็นธรรมดา


  

ที่ตั้งแห่งองค์อริยมรรค

            แต่การหลุดพ้นย่อมมีหลายประเภท  พระโสดา  สกิทาคา  เป็นตะทังควิมุติ  พ้นได้ชั่วคราว  พระอนาคาเป็นวิขัมภะนะวิมุติพ้นได้นาน ๆ   พระอรหัตต์พ้นได้เป็นสมุจเฉทวิมุติ  พ้นได้เด็ดขาด  เพราะญาณความรู้ที่รู้ว่าหลุดพ้นแล้ว  เรียกว่า  ปัจจเวกขณะญาณ

            คือการกำหนดรู้ของพระอรหัตต์ไม่กำเริบ  เพราะท่านได้ญาณสัมปยุตกามาวจรกิริยา   เป็นที่ตั้งแห่งองค์อริยะมรรค   คือจิตของท่านพ้นจากบาปจากบุญ  บาปบุญไม่มาเกิดในจิตของท่านอีก  บุญบาปจะหมดก็เพราะสิ้นตัณหา

            เมื่อสิ้นตัณหาสิ้นบุญสิ้นบาป  ไม่มีผู้จะนำไปสู่ภพ   ตัณหาคือกิเลสเป็นเหตุให้ทำกรรมภพ  เมื่อทำกรรมภพเอาไว้  ตัวอุปาทานการเข้ายึดก็ยึดเอาไว้   เมื่อยึดเอากรรมภพไว้แล้ว  ตัวอุปปัตติภพ คือชาติจึงต้องมีอีก

            ตัวชาติจึงเปรียบเหมือนไฟ  ตัวกรรมภพจึงเปรียบเหมือนเชื้อของไฟ  ตัวอุปาทานเปรียบเหมือนคนยึดเอาเชื้อของไฟไว้   พระเสขะแปลว่าผู้ยังจะต้องศึกษาคือพระโสดา   สกิทคา  อนาคา   ญาณรู้ว่าหลุดพ้นแล้ว  แต่จิตกำเริบอีก  เพราะท่านมีญาณสัมปยุตกามาวจรกุศลเป็นที่ตั้ง

            เมื่อมีกุศล  อกุศลก็ต้องมีเป็นคู่กัน  แต่อกุศลมีกำลังน้อยจึงไม่สามารถจะแต่งให้เกิดในอบายภูมิ  กุศลจึงแต่งให้เกิดในมนุษย์และสวรรค์อีก  เพราะอินทรีย์ 5   พละ 5  ยังไม่เต็มบริบูรณ์จึงยังไม่เสร็จกิจ  จึงยังต้องใช้ความเพียร  ละบาปละบุญที่เหลืออยู่ให้หมด

            เพราะเหตุนั้น  เมื่อจิตหลุดพ้นแล้ว  ท่านจึงให้มีปัจจเวกขณะญาณการกำหนดรู้  ถ้าไม่มีปัจจเวกขณะญาณเป็นมิจฉาวิมุติ   เป็นกุปปธรรม  เป็นธรรมที่กำเริบ

            ถ้ามีปัจจเวกขณะญาณการกำหนดรู้ไม่กำเริบ  ก็เป็นอกุปปธรรม   เป็นธรรมไม่กำเริบ

จบฐานที่  ๓

หมายเหตุ...
ผู้โพสต์...
พยายามรักษา...
วรรคตอนและอักขระ...
ตามหนังสือต้นฉบับ...